अध्याय 37: कौरवों ने उत्तर की गौएँ हरीं, उत्तर को पुकार

याते त्रिगर्तान्मात्स्ये तु पशूंस्तान्वै परीप्सति ।
दुर्योधनः सहामात्यैर्विराट पुरमभ्यगात् ॥ 1

yāte trigartānmātsye tu paśūṃstānvai parīpsati |
duryodhanaḥ sahāmātyairvirāṭa puramabhyagāt || 1

भीष्मद्रोणौ च कर्णश्च कृपश्च परमास्त्रवित् ।
द्रौणिश्च सौबलश्चैव तथा दुःशासनः शलः ॥ 2

bhīṣmadroṇau ca karṇaśca kṛpaśca paramāstravit |
drauṇiśca saubalaścaiva tathā duḥśāsanaḥ śalaḥ || 2

विविंशतिर्विकर्णश्च चित्रसेनश्च वीर्यवान् ।
दुःसहो दुर्मुखश्चैव एते चान्ये महारथाः ॥ 3

viviṃśatirvikarṇaśca citrasenaśca vīryavān |
duḥsaho durmukhaścaiva ete cānye mahārathāḥ || 3

सर्वे मत्स्यानुपागम्य विराटस्य महीपतेः ।
गोपान्विद्राव्य तरसा गोधनं जह्रुरोजसा ॥ 4

sarve matsyānupāgamya virāṭasya mahīpateḥ |
gopānvidrāvya tarasā godhanaṃ jahrurojasā || 4

गवां शतसहस्राणि कुरवः कालयन्ति च ।
महता रथवंशेन परिगृह्य समन्ततः ॥ 5

gavāṃ śatasahasrāṇi kuravaḥ kālayanti ca |
mahatā rathavaṃśena parigṛhya samantataḥ || 5

गोपालानां तु घोषेषु हन्यतां तैर्महारथैः ।
आरावः सुमहानासीत्संप्रहारे भयंकरे ॥ 6

gopālānāṃ tu ghoṣeṣu hanyatāṃ tairmahārathaiḥ |
ārāvaḥ sumahānāsītsaṃprahāre bhayaṃkare || 6

गवाध्यक्षस्तु संत्रस्तो रथमास्थाय सत्वरः ।
जगाम नगरायैव परिक्रोशंस्तदाऽऽर्तवत् ॥ 7

gavādhyakṣastu saṃtrasto rathamāsthāya satvaraḥ |
jagāma nagarāyaiva parikrośaṃstadā''rtavat || 7

स प्रविश्य पुरं राज्ञो नृपवेश्माभ्ययात्ततः ।
अवतीर्य रथात्तूर्णमाख्यातुं प्रविवेश ह ॥ 8

sa praviśya puraṃ rājño nṛpaveśmābhyayāttataḥ |
avatīrya rathāttūrṇamākhyātuṃ praviveśa ha || 8

दृष्ट्वा भूमिंजयं नाम पुत्रं मात्स्यस्य मानिनम् ।
तस्मै च सर्वमाचष्ट राष्ट्रस्य पशुकर्षणम् ॥ 9

dṛṣṭvā bhūmiṃjayaṃ nāma putraṃ mātsyasya māninam |
tasmai ca sarvamācaṣṭa rāṣṭrasya paśukarṣaṇam || 9

गवां शतसहस्राणि कुरबः कालयन्ति ते ।
प्रतिजेतुं समुत्तिष्ठ गोधनं राष्ट्रवर्धन ॥ 10

gavāṃ śatasahasrāṇi kurabaḥ kālayanti te |
pratijetuṃ samuttiṣṭha godhanaṃ rāṣṭravardhana || 10

राजपुत्र हितप्रेप्सुः क्षिप्रं निर्याहि वै स्वयम् ।
त्वां हि मत्स्यो महीपालः शून्यपालमिहाकरोत् ॥ 11

rājaputra hitaprepsuḥ kṣipraṃ niryāhi vai svayam |
tvāṃ hi matsyo mahīpālaḥ śūnyapālamihākarot || 11

त्वां वै परिषदो मध्ये श्लाघते स नराधिपः ।
पुत्रो ममानुरूपश्च शूरश्चेति कुलोद्वहः ॥ 12

tvāṃ vai pariṣado madhye ślāghate sa narādhipaḥ |
putro mamānurūpaśca śūraśceti kulodvahaḥ || 12

इष्वस्त्रनिपुणो योधः सदा वीरश्च मे सुतः ।
समर्थः समरे योद्धुं कौरवैः सह तादृशै ॥ 13

iṣvastranipuṇo yodhaḥ sadā vīraśca me sutaḥ |
samarthaḥ samare yoddhuṃ kauravaiḥ saha tādṛśai || 13

तस्य तत्सत्यमेवास्तु मनुष्येन्द्रस्य भाषितम् ।
जयश्च नियतो युद्धे कौरवाश्च ध्रुवं हताः ॥ 14

tasya tatsatyamevāstu manuṣyendrasya bhāṣitam |
jayaśca niyato yuddhe kauravāśca dhruvaṃ hatāḥ || 14

आवर्तय कुरूञ्जित्वा पशून्पशुपतिर्यथा ।
निर्दर्हषामनीकानि भीमेन शरतेजसा ॥ 15

āvartaya kurūñjitvā paśūnpaśupatiryathā |
nirdarhaṣāmanīkāni bhīmena śaratejasā || 15

धनुश्च्युतै रुक्मपुङ्खैश्चित्रैः संनतपर्वभिः ।
द्विषतां भिन्ध्यनीकानि गजानामिव यूथपः ॥ 16

dhanuścyutai rukmapuṅkhaiścitraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
dviṣatāṃ bhindhyanīkāni gajānāmiva yūthapaḥ || 16

पाशोपधानां ज्यातन्त्रीं चापदण्डां महास्वनाम् ।
शरवर्णां धनुर्वीणां शत्रुमध्ये प्रवादय ॥ 17

pāśopadhānāṃ jyātantrīṃ cāpadaṇḍāṃ mahāsvanām |
śaravarṇāṃ dhanurvīṇāṃ śatrumadhye pravādaya || 17

निर्याहि नगराच्छीघ्रं राजपुत्र किमास्यते ।
श्वेताः काञ्चनसंनाहा रथे युज्यन्तु ते हयाः ।
ध्वजं च सिहं सौवर्णमुच्छ्रयस्व तथा विभो ॥ 18

niryāhi nagarācchīghraṃ rājaputra kimāsyate |
śvetāḥ kāñcanasaṃnāhā rathe yujyantu te hayāḥ |
dhvajaṃ ca sihaṃ sauvarṇamucchrayasva tathā vibho || 18

रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता त्वया ।
छादयन्तु शराः सूर्यं राज्ञमायुर्निरोधकाः ॥ 19

rukmapuṅkhāḥ prasannāgrā muktā hastavatā tvayā |
chādayantu śarāḥ sūryaṃ rājñamāyurnirodhakāḥ || 19

रणे जित्वा कुरून्सर्वान्वज्रपाणिरिवासुरान् ।
यशो महदवाप्य त्वं प्रविरोदं पुरं पुनः ॥ 20

raṇe jitvā kurūnsarvānvajrapāṇirivāsurān |
yaśo mahadavāpya tvaṃ pravirodaṃ puraṃ punaḥ || 20

त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मात्स्यपतेः सुतः ।
गतिमन्तो भवन्त्वद्य सर्वे विषयवासिनः ॥ 21

tvaṃ hi rāṣṭrasya paramā gatirmātsyapateḥ sutaḥ |
gatimanto bhavantvadya sarve viṣayavāsinaḥ || 21

यथा हि पाण्डुपुत्राणामर्जुनो जयतांवरः ।
एवमेव गतिर्नूनं भवान्विपयवासिनाम् ॥ 22

yathā hi pāṇḍuputrāṇāmarjuno jayatāṃvaraḥ |
evameva gatirnūnaṃ bhavānvipayavāsinām || 22