अध्याय 7: अर्जुन श्रीकृष्ण को और दुर्योधन सेना को चुनते हैं

पुरोहितं ते प्रस्थाप्य नगरं नागसाह्वयम् ।
दूतान्प्रस्थापयामासुः पार्थिवेभ्यस्ततस्ततः

purohitaṃ te prasthāpya nagaraṃ nāgasāhvayam |
dūtānprasthāpayāmāsuḥ pārthivebhyastatastataḥ

प्रस्थाप्य दूतानन्यत्र द्वारकां पुरुषर्षभः ।
स्वयं जगाम कौरव्यः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः

prasthāpya dūtānanyatra dvārakāṃ puruṣarṣabhaḥ |
svayaṃ jagāma kauravyaḥ kuntīputro dhanañjayaḥ

गते द्वारवतीं कृष्ण बलदेवे च माधवे ।
सह वृष्ण्यन्धकैः सर्वैर्भोजैश्च शतशस्तदा

gate dvāravatīṃ kṛṣṇa baladeve ca mādhave |
saha vṛṣṇyandhakaiḥ sarvairbhojaiśca śataśastadā

सर्वमागमयामास पाण्डवानां विचेष्टितम् ।
धृतराष्ट्रात्मजो राजा गूढैः प्रणिहितैश्चरैः

sarvamāgamayāmāsa pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam |
dhṛtarāṣṭrātmajo rājā gūḍhaiḥ praṇihitaiścaraiḥ

स श्रुत्वा माधवं यान्तं सदश्वैरनिलोपमैः ।
बलेन नातिमहता द्वारकामभ्ययात्पुरीम्

sa śrutvā mādhavaṃ yāntaṃ sadaśvairanilopamaiḥ |
balena nātimahatā dvārakāmabhyayātpurīm

तमेव दिवसं चापि कौन्तेयः पाण्डुनन्दनः ।
आनन्रतनगरीं रम्यां जगामाशु धनञ्जयः

tameva divasaṃ cāpi kaunteyaḥ pāṇḍunandanaḥ |
ānanratanagarīṃ ramyāṃ jagāmāśu dhanañjayaḥ

तौ यात्वा पुरुषव्याघ्रौ द्वारकां कुरुनन्दनौ ।
सुप्तं ददृशतुः कृष्णं शयानं चाभिजग्मतुः

tau yātvā puruṣavyāghrau dvārakāṃ kurunandanau |
suptaṃ dadṛśatuḥ kṛṣṇaṃ śayānaṃ cābhijagmatuḥ

दुर्योधनस्तु प्रथमं वासुदेवमुपाश्रयत् ।
उच्छीर्षतश्च कृष्णस्य निषसाद वरासने

duryodhanastu prathamaṃ vāsudevamupāśrayat |
ucchīrṣataśca kṛṣṇasya niṣasāda varāsane

ततः किरीटी तस्यानु प्रविवेश महामनाः ।
पश्चार्धे तु स कृष्णस्य प्रह्वोऽतिष्ठत्कृताञ्जलिः

tataḥ kirīṭī tasyānu praviveśa mahāmanāḥ |
paścārdhe tu sa kṛṣṇasya prahvo'tiṣṭhatkṛtāñjaliḥ

प्रतिबुद्धः स वार्ष्णेयो ददर्शाग्रे किरीटिनाम् ।
सिंहासनगतं पश्चात्परिवृत्य च दृष्टवान्

pratibuddhaḥ sa vārṣṇeyo dadarśāgre kirīṭinām |
siṃhāsanagataṃ paścātparivṛtya ca dṛṣṭavān

स तयोः स्वागतं कृत्वा यथावत्प्रतिपूज्य तौ ।
तदागमनजं हेतुं पप्रच्छ मधुसूदनः

sa tayoḥ svāgataṃ kṛtvā yathāvatpratipūjya tau |
tadāgamanajaṃ hetuṃ papraccha madhusūdanaḥ

ततो दुर्योधनः कृष्णामुवाच प्रहसन्निव ।
विग्रहेऽस्मिन्भवान्साह्यं मम दातुमिहार्हति

tato duryodhanaḥ kṛṣṇāmuvāca prahasanniva |
vigrahe'sminbhavānsāhyaṃ mama dātumihārhati

समं हि भवतः सख्यं मम चैवार्जुनेऽपि च ।
तथा संबन्धकं तुल्यमस्माकं त्वयि माधव

samaṃ hi bhavataḥ sakhyaṃ mama caivārjune'pi ca |
tathā saṃbandhakaṃ tulyamasmākaṃ tvayi mādhava

अहं चाभिगतं सन्तो भजन्ते पूर्वसारिणः ॥
त्वं च श्रेष्ठतमो लोके सतामद्य जनार्दन ।

ahaṃ cābhigataṃ santo bhajante pūrvasāriṇaḥ ||
tvaṃ ca śreṣṭhatamo loke satāmadya janārdana |

सततं संमतश्चैव सद्वृत्तमनुपालय

satataṃ saṃmataścaiva sadvṛttamanupālaya

भवानभिगतः पूर्वमत्र मे नास्ति संशयः ।
दृष्टस्तु प्रथमं राजन्मया पार्थो धनञ्जयः

bhavānabhigataḥ pūrvamatra me nāsti saṃśayaḥ |
dṛṣṭastu prathamaṃ rājanmayā pārtho dhanañjayaḥ

तव पूर्वाभिगमनात्पूर्वं चाप्यस्य दर्शनात् ।
साहाय्यमुभयोरेव करिष्यामि सुयोधन

tava pūrvābhigamanātpūrvaṃ cāpyasya darśanāt |
sāhāyyamubhayoreva kariṣyāmi suyodhana

प्रवारणं तु बालानां पूर्वं कार्यमिति श्रुतिः ।
तस्मात्प्रवारणं पूर्वमर्हः पार्थो धनञ्जयः

pravāraṇaṃ tu bālānāṃ pūrvaṃ kāryamiti śrutiḥ |
tasmātpravāraṇaṃ pūrvamarhaḥ pārtho dhanañjayaḥ

मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्बुदं महत् ।
नारायणा इति ख्याताः सर्वे संग्रामयोधिनः

matsaṃhananatulyānāṃ gopānāmarbudaṃ mahat |
nārāyaṇā iti khyātāḥ sarve saṃgrāmayodhinaḥ

ते वा युधि दुराधर्षा भवन्त्वेकस्य सैनिकाः ।
अयुध्यमानः संग्रामे न्यस्तशस्त्रोऽहमेकतः

te vā yudhi durādharṣā bhavantvekasya sainikāḥ |
ayudhyamānaḥ saṃgrāme nyastaśastro'hamekataḥ

आभ्यामन्यतरं पार्थ यत्ते हृद्यतरं मतम् ।
तद्वृणीतां भवानग्रे प्रवार्यस्त्वं हि धर्मतः

ābhyāmanyataraṃ pārtha yatte hṛdyataraṃ matam |
tadvṛṇītāṃ bhavānagre pravāryastvaṃ hi dharmataḥ

एतद्विदित्वा कौन्तेय विचार्य च पुनः पुनः ।
तान्वा वरय साहाय्ये मां साचिव्येऽथवा पुनः

etadviditvā kaunteya vicārya ca punaḥ punaḥ |
tānvā varaya sāhāyye māṃ sācivye'thavā punaḥ

एवमुक्तस्तु कृष्णेन कुन्तीपुत्रे धनञ्जयः ।
अयुध्यमानं संग्रामे वरयामास केशवम्

evamuktastu kṛṣṇena kuntīputre dhanañjayaḥ |
ayudhyamānaṃ saṃgrāme varayāmāsa keśavam

नारायणममिघ्नं कामाज्जातमजं नृषु ।
सर्वक्षत्रस्य पुरतो देवदानवयोरपि

nārāyaṇamamighnaṃ kāmājjātamajaṃ nṛṣu |
sarvakṣatrasya purato devadānavayorapi

दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमावरयत्तदा ।
सहस्राणां महस्रं तु योधानां प्राप्य भारत

duryodhanastu tatsainyaṃ sarvamāvarayattadā |
sahasrāṇāṃ mahasraṃ tu yodhānāṃ prāpya bhārata

कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा संप्राप परमां मुदम् ।
दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमादाय पार्थिवः

kṛṣṇaṃ cāpahṛtaṃ jñātvā saṃprāpa paramāṃ mudam |
duryodhanastu tatsainyaṃ sarvamādāya pārthivaḥ

ततोऽभ्ययाद्भीमबलो रौहिणेयं महाबलम् ।
सर्वं चागमने हेतुं स तस्मै संन्यवेदयत् ।
प्रत्युवाच ततः शौरिर्धार्तराष्ट्रमिदं वचः

tato'bhyayādbhīmabalo rauhiṇeyaṃ mahābalam |
sarvaṃ cāgamane hetuṃ sa tasmai saṃnyavedayat |
pratyuvāca tataḥ śaurirdhārtarāṣṭramidaṃ vacaḥ

विदितं ते नरव्याघ्र सर्वं भवितुमर्हति ।
यन्मयोक्तं विराटस्य पुरा वैवाहिके तदा

viditaṃ te naravyāghra sarvaṃ bhavitumarhati |
yanmayoktaṃ virāṭasya purā vaivāhike tadā

निगृह्योक्तो हृषीकेशस्त्वदर्थं कुरुनन्दन ।
मया संबन्धकं तुल्यमिति राजन्पुनःपुनः

nigṛhyokto hṛṣīkeśastvadarthaṃ kurunandana |
mayā saṃbandhakaṃ tulyamiti rājanpunaḥpunaḥ

न च तद्वाक्यमुक्तं वै केशवं प्रत्यपद्यत ।
न चाहमुत्सहे कृष्णं विना स्थातुमपि क्षणम्

na ca tadvākyamuktaṃ vai keśavaṃ pratyapadyata |
na cāhamutsahe kṛṣṇaṃ vinā sthātumapi kṣaṇam

नाहं सहायः पार्थस्य नापि दुर्योधनस्य वै ।
इति मे निश्चिता बुद्धिर्वासुदेवमवेक्ष्य ह

nāhaṃ sahāyaḥ pārthasya nāpi duryodhanasya vai |
iti me niścitā buddhirvāsudevamavekṣya ha

जातोऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते ।
गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण पुरुषर्षभ

jāto'si bhārate vaṃśe sarvapārthivapūjite |
gaccha yudhyasva dharmeṇa kṣātreṇa puruṣarṣabha

इत्येवमुक्तस्तु तदा परिष्वज्य हलायुधम् ।
कृष्णं चापि महाबाहुमामन्त्र्य भरतर्षभ

ityevamuktastu tadā pariṣvajya halāyudham |
kṛṣṇaṃ cāpi mahābāhumāmantrya bharatarṣabha

सोऽभ्ययात्कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः ।
कृतवर्मा ददौ तस्य सेनामक्षौहिणीं तदा

so'bhyayātkṛtavarmāṇaṃ dhṛtarāṣṭrasuto nṛpaḥ |
kṛtavarmā dadau tasya senāmakṣauhiṇīṃ tadā

स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः ।
वृतः परिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन्

sa tena sarvasainyena bhīmena kurunandanaḥ |
vṛtaḥ pariyayau hṛṣṭaḥ suhṛdaḥ saṃpraharṣayan

ततः पीताम्बरधरो जगत्स्रष्टा जनार्दनः ।
गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनमथाब्रवीत्

tataḥ pītāmbaradharo jagatsraṣṭā janārdanaḥ |
gate duryodhane kṛṣṇaḥ kirīṭinamathābravīt

अयुध्यमानः कां बृद्धिमास्थायाहं वृतस्त्वया ।
(अर्जुन उवाच)
भवान्समर्थस्तान्सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः ।
निहन्तुमहमष्येकः समर्थः पुरुषर्षभः

ayudhyamānaḥ kāṃ bṛddhimāsthāyāhaṃ vṛtastvayā |
(arjuna uvāca)
bhavānsamarthastānsarvānnihantuṃ nātra saṃśayaḥ |
nihantumahamaṣyekaḥ samarthaḥ puruṣarṣabhaḥ

भवांस्तु कीर्तिमाँल्लोके तद्यशस्त्वां गमिष्यति ।
यशसां चाहमप्यर्थी तस्मादसि मया वृतः

bhavāṃstu kīrtimām̐lloke tadyaśastvāṃ gamiṣyati |
yaśasāṃ cāhamapyarthī tasmādasi mayā vṛtaḥ

सारथ्यं तु त्वया कार्यमिति मे मानसं सदा ।
चिररात्रेप्सितं कामं तद्भवान्कर्तुमर्हति

sārathyaṃ tu tvayā kāryamiti me mānasaṃ sadā |
cirarātrepsitaṃ kāmaṃ tadbhavānkartumarhati

उपपन्नमिदं पार्थ यत्स्पर्धसि मया सह ।
सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव

upapannamidaṃ pārtha yatspardhasi mayā saha |
sārathyaṃ te kariṣyāmi kāmaḥ saṃpadyatāṃ tava

एवं प्रमुदितः पार्थः कुष्णेन सहितस्तदा ।
वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनरायाद्युधिष्ठिरम्

evaṃ pramuditaḥ pārthaḥ kuṣṇena sahitastadā |
vṛto dāśārhapravaraiḥ punarāyādyudhiṣṭhiram