अध्याय 21: भीष्म कर्ण को फटकारते हैं, धृतराष्ट्र संजय को भेजेंगे

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रज्ञावृद्धो महाद्युतिः ।
संपूज्यैनं यथाकालं भीष्मो वचनमब्रवीत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā prajñāvṛddho mahādyutiḥ |
saṃpūjyainaṃ yathākālaṃ bhīṣmo vacanamabravīt

दिष्ट्या कुशलिनः सर्वे सह दामोदरेण ते ।
दिष्ट्या सहायवन्तश्च दिष्ट्या धर्मे च ते रताः

diṣṭyā kuśalinaḥ sarve saha dāmodareṇa te |
diṣṭyā sahāyavantaśca diṣṭyā dharme ca te ratāḥ

दिष्ट्या च सन्धिकामास्ते भ्रातरः कुरुनन्दनाः ।
दिष्टा न युद्धमनसः पाण्डवाः सह बान्धवैः

diṣṭyā ca sandhikāmāste bhrātaraḥ kurunandanāḥ |
diṣṭā na yuddhamanasaḥ pāṇḍavāḥ saha bāndhavaiḥ

भवता सत्यमुक्तं तु सर्वमेतन्न संशयः ।
अतितीक्ष्णं तु ते वाक्यं ब्राह्मण्यादिति मे मतिः

bhavatā satyamuktaṃ tu sarvametanna saṃśayaḥ |
atitīkṣṇaṃ tu te vākyaṃ brāhmaṇyāditi me matiḥ

असंशयं क्सेशितास्ते वने चेह च पाण्डवाः ।
प्राप्ताश्च धर्मतः सर्वं पितुर्धनमसंशयम्

asaṃśayaṃ kseśitāste vane ceha ca pāṇḍavāḥ |
prāptāśca dharmataḥ sarvaṃ piturdhanamasaṃśayam

किरीटि बलवान्पार्थः कृतास्त्रश्च महारथः ।
को हि पाण्डुसुतं युद्धे विषहेत धनञ्जयम्

kirīṭi balavānpārthaḥ kṛtāstraśca mahārathaḥ |
ko hi pāṇḍusutaṃ yuddhe viṣaheta dhanañjayam

अपि वज्रधरः साक्षात्किमुतान्ये धनुर्भृतः ।
त्रयाणामपि लोकानां समर्थ इति मे मतिः

api vajradharaḥ sākṣātkimutānye dhanurbhṛtaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ samartha iti me matiḥ

भीष्मे ब्रुवति तद्वाक्यं धृष्टमाक्षिप्य मन्युना ।
दुर्योधनं समालोक्य कर्णो वचनमब्रवीत्

bhīṣme bruvati tadvākyaṃ dhṛṣṭamākṣipya manyunā |
duryodhanaṃ samālokya karṇo vacanamabravīt

न तत्राविदितं ब्रह्मँल्लोके भूतेन केनचित् ।
पुनरुक्तेन किं तेन भाषितेन पुनः पुनः

na tatrāviditaṃ brahmam̐lloke bhūtena kenacit |
punaruktena kiṃ tena bhāṣitena punaḥ punaḥ

दुर्योधनार्थे शकुनिर्द्यूते निर्जितवान्पुरा ।
समयेन गतोऽरण्यं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः

duryodhanārthe śakunirdyūte nirjitavānpurā |
samayena gato'raṇyaṃ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ

स तं समयमाश्रित्य राज्यं नेच्छति पैतृकम् ।
बलमाश्रित्य मत्स्यानां पाञ्चालानां च मूर्खवत्

sa taṃ samayamāśritya rājyaṃ necchati paitṛkam |
balamāśritya matsyānāṃ pāñcālānāṃ ca mūrkhavat

दुर्योधनो भयाद्विद्वन्न दद्यात्पादमन्ततः ।
धर्मतस्तु महीं कृत्स्नां प्रदद्याच्छत्रवेऽपि च

duryodhano bhayādvidvanna dadyātpādamantataḥ |
dharmatastu mahīṃ kṛtsnāṃ pradadyācchatrave'pi ca

यदि काङ्क्षन्ति ते राज्यं पितृपैतामहं पुनः ।
यथाप्रतिज्ञं कालं तं चरन्तु वनमाश्रिताः

yadi kāṅkṣanti te rājyaṃ pitṛpaitāmahaṃ punaḥ |
yathāpratijñaṃ kālaṃ taṃ carantu vanamāśritāḥ

ततो दुर्योधनस्याङ्के वर्तन्तामकुतोभयाः ।
अधार्मिकीं तु मा बुद्धिं मौर्ख्यात्कुर्वन्तु केवलात्

tato duryodhanasyāṅke vartantāmakutobhayāḥ |
adhārmikīṃ tu mā buddhiṃ maurkhyātkurvantu kevalāt

अथ ते धर्ममुत्सृत्य युद्धमिच्छन्ति पाण्डवाः ।
आसाद्येमान्कुरुश्रेष्ठान्स्मरिष्यन्ति वचो मम

atha te dharmamutsṛtya yuddhamicchanti pāṇḍavāḥ |
āsādyemānkuruśreṣṭhānsmariṣyanti vaco mama

किं नु राधेय वाचा ते कर्म तत्स्मर्तुमर्हसि ।
एक एव यदा पार्थः षड्रथाञ्जितवान्युधि

kiṃ nu rādheya vācā te karma tatsmartumarhasi |
eka eva yadā pārthaḥ ṣaḍrathāñjitavānyudhi

विराटनगरे धीरः किं त्वं तत्रैव नागतः ।
बहुशो जीयमानस्य कर्म दृष्टं तदैव ते

virāṭanagare dhīraḥ kiṃ tvaṃ tatraiva nāgataḥ |
bahuśo jīyamānasya karma dṛṣṭaṃ tadaiva te

न चेदेवं करिष्यामो यदयं ब्राह्मणोऽब्रवीत् ।
ध्रुवं युधि हतास्तेन भक्षयिष्याम पांसुकान् ।

na cedevaṃ kariṣyāmo yadayaṃ brāhmaṇo'bravīt |
dhruvaṃ yudhi hatāstena bhakṣayiṣyāma pāṃsukān |

दुर्योधनः सहामात्यो विनङ्क्ष्यति न संशयः
(वैशंपायन उवाच)
धृतराष्ट्रस्ततो भीष्ममनुमान्य प्रसाद्य च ।
अवभर्त्स्य च राधेयमिदं वचनमब्रवीत्

duryodhanaḥ sahāmātyo vinaṅkṣyati na saṃśayaḥ
(vaiśaṃpāyana uvāca)
dhṛtarāṣṭrastato bhīṣmamanumānya prasādya ca |
avabhartsya ca rādheyamidaṃ vacanamabravīt

अस्मद्धितं वाक्यमिदं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ।
पाण्डवानां हितं चैव सर्वस्य जगतस्तथा

asmaddhitaṃ vākyamidaṃ bhīṣmaḥ śāntanavo'bravīt |
pāṇḍavānāṃ hitaṃ caiva sarvasya jagatastathā

चिन्तयित्वा तु पार्थेभ्यः प्रेषयिष्यामि सञ्जयम् ।
स भवान्प्रतियात्वद्य पाण्डवानेव माचिरम्

cintayitvā tu pārthebhyaḥ preṣayiṣyāmi sañjayam |
sa bhavānpratiyātvadya pāṇḍavāneva māciram

स तं सत्कृत्य कौरव्यः प्रेषयामास पाण्डवान् ।
सभामध्ये समाहूय सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्

sa taṃ satkṛtya kauravyaḥ preṣayāmāsa pāṇḍavān |
sabhāmadhye samāhūya sañjayaṃ vākyamabravīt