अध्याय 181: शक्तियाँ और बाण-जाल: युद्ध और भड़कता है

समागतस्य रामेण पुनरेवातिदारुणम् ।
अन्येद्युस्तुमुलं युद्धं तदा भरतसत्तम

samāgatasya rāmeṇa punarevātidāruṇam |
anyedyustumulaṃ yuddhaṃ tadā bharatasattama

ततो दिव्यास्त्रविच्छूरो दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशःक ।
अयोजयत्स धर्मात्मा दिवसे दिवसे विभुः

tato divyāstravicchūro divyānyastrāṇyanekaśaḥka |
ayojayatsa dharmātmā divase divase vibhuḥ

तान्यहं तत्प्रतीघातैरस्त्रैरस्त्राणि भारत ।
व्यधमं तुमुलेयुद्धेप्राणांस्त्यक्त्वासुदुस्त्यजान्

tānyahaṃ tatpratīghātairastrairastrāṇi bhārata |
vyadhamaṃ tumuleyuddheprāṇāṃstyaktvāsudustyajān

अस्त्रैरस्त्रेषु बहुधा हतेष्वेव च भारत ।
अक्रुध्यत महातेजास्त्यक्तप्राणः स संयुगे

astrairastreṣu bahudhā hateṣveva ca bhārata |
akrudhyata mahātejāstyaktaprāṇaḥ sa saṃyuge

ततः शक्तिं प्राहिणोद्धोररूपा-
मस्त्रे रुद्धे जामदग्न्यो महात्मा ।
कालोत्सृष्टां प्रज्वलितामिवोल्कां
संदीप्ताग्रां तेजसा व्याप्य लोकम्

tataḥ śaktiṃ prāhiṇoddhorarūpā-
mastre ruddhe jāmadagnyo mahātmā |
kālotsṛṣṭāṃ prajvalitāmivolkāṃ
saṃdīptāgrāṃ tejasā vyāpya lokam

ततोऽहं तामिषुभिर्दीप्यमानां
समायान्तीमन्तकालार्कदीप्ताम् ।
छित्त्वा त्रिधा पातयामास भूमौ
ततो ववौ पवनः पुण्यगन्धिः

tato'haṃ tāmiṣubhirdīpyamānāṃ
samāyāntīmantakālārkadīptām |
chittvā tridhā pātayāmāsa bhūmau
tato vavau pavanaḥ puṇyagandhiḥ

तस्यां छिन्नायां क्रोधदीप्तोऽथ रामः
शक्तीर्घोराः प्राहिणोद्‌द्वादशान्याः ।
तासां रूपं भारत नोत शक्यं
तेजस्वित्वाल्लाघवाच्चैव वक्तुम्

tasyāṃ chinnāyāṃ krodhadīpto'tha rāmaḥ
śaktīrghorāḥ prāhiṇod‌dvādaśānyāḥ |
tāsāṃ rūpaṃ bhārata nota śakyaṃ
tejasvitvāllāghavāccaiva vaktum

किन्त्वेवाहं विह्वलः संप्रदृश्य
दिग्भ्यः सर्वास्ता महोत्का इवाग्नेः ।
नानारूपास्तेजसोग्रेण दीप्ता
यथाऽऽदित्या द्वादश लोकसंक्षये

kintvevāhaṃ vihvalaḥ saṃpradṛśya
digbhyaḥ sarvāstā mahotkā ivāgneḥ |
nānārūpāstejasogreṇa dīptā
yathā''dityā dvādaśa lokasaṃkṣaye

ततो जालं बाणमयं विवृत्तं
संदृश्य भित्त्वा शरजालेन राजन् ।
द्वादशेषून्प्राहिणवं रणेऽहं
ततः शक्तीरप्यधमं घोररूपाः

tato jālaṃ bāṇamayaṃ vivṛttaṃ
saṃdṛśya bhittvā śarajālena rājan |
dvādaśeṣūnprāhiṇavaṃ raṇe'haṃ
tataḥ śaktīrapyadhamaṃ ghorarūpāḥ

ततो राजञ्जामदग्न्यो महात्मा
शक्तीर्घोरा व्याक्षिपद्धेमदण्डाः ।
विचित्रिताः काञ्चनपट्टनंद्धा
यथा महोल्का ज्वलितास्तथा ताः

tato rājañjāmadagnyo mahātmā
śaktīrghorā vyākṣipaddhemadaṇḍāḥ |
vicitritāḥ kāñcanapaṭṭanaṃddhā
yathā maholkā jvalitāstathā tāḥ

ताश्चाप्युग्राश्चर्मणा वारयित्वा
खङ्गेनाजौ पातयित्वा नरेन्द्र ।
बाणैर्दिव्यैर्जामदग्न्यस्य सङ्ख्ये
दिव्यानश्वानभ्यवर्षं ससूतान्

tāścāpyugrāścarmaṇā vārayitvā
khaṅgenājau pātayitvā narendra |
bāṇairdivyairjāmadagnyasya saṅkhye
divyānaśvānabhyavarṣaṃ sasūtān

निर्मिक्तानां पन्नगानां सरूपा
दृष्ट्वा शक्तीर्हेमचित्रा निकृत्ताः ।
प्रादुश्चक्रे दिव्यमस्त्रं महात्मा
क्रोधाविष्टो हैहयेशममाथी

nirmiktānāṃ pannagānāṃ sarūpā
dṛṣṭvā śaktīrhemacitrā nikṛttāḥ |
prāduścakre divyamastraṃ mahātmā
krodhāviṣṭo haihayeśamamāthī

ततः श्रेण्यः शलभानामिवोग्राः
समापेतुर्विशिखानां प्रदीप्ताः ।
समाचिनोच्चापि भृशं शरीरं
हयान्सूतं सरथं चैव मह्यम्

tataḥ śreṇyaḥ śalabhānāmivogrāḥ
samāpeturviśikhānāṃ pradīptāḥ |
samācinoccāpi bhṛśaṃ śarīraṃ
hayānsūtaṃ sarathaṃ caiva mahyam

रथः शरैर्मे निचितः सर्वतोऽभू-
त्तथा वाहाः सारथिश्चैव राजन् ।
युगं रथेषां च तथैव चक्रे
तथैवाक्षः शरकृत्तोऽथ भग्नः

rathaḥ śarairme nicitaḥ sarvato'bhū-
ttathā vāhāḥ sārathiścaiva rājan |
yugaṃ ratheṣāṃ ca tathaiva cakre
tathaivākṣaḥ śarakṛtto'tha bhagnaḥ

ततस्तस्मिन्बाणवर्षे व्यतीते
शरौघेण प्रत्यवर्षं गुरुं तम् ।
स विक्षतो मार्गणैर्ब्रह्मराशि-
र्देहादसक्तं मुमुचे भूरि रक्तम्

tatastasminbāṇavarṣe vyatīte
śaraugheṇa pratyavarṣaṃ guruṃ tam |
sa vikṣato mārgaṇairbrahmarāśi-
rdehādasaktaṃ mumuce bhūri raktam

यथा रामो बाणजालाभितप्त-
स्तथैवाहं सुभृशं गाढविद्धः ।
ततो युद्धं व्यरमच्चापराह्णे
भानावस्तं प्रतियाते महीध्रम्

yathā rāmo bāṇajālābhitapta-
stathaivāhaṃ subhṛśaṃ gāḍhaviddhaḥ |
tato yuddhaṃ vyaramaccāparāhṇe
bhānāvastaṃ pratiyāte mahīdhram