उद्योग पर्व

अध्याय 126: भीष्म और द्रोण: युद्ध से पहले सन्धि करो

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

18 श्लोक · 126 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

भीष्म और द्रोण: युद्ध से पहले सन्धि करो

धृतराष्ट्र के वचन सुनकर समान रूप से दुःखी भीष्म और द्रोण आज्ञा न मानने वाले दुर्योधन से फिर कहते हैं, और उनकी बात की टेक है: समय रहते यह संहार रुक जाए। जब तक श्रीकृष्ण और अर्जुन ने कवच नहीं पहना, गाण्डीव शान्त है, धौम्य ने शत्रुसेना को युद्ध की अग्नि में नहीं होमा, युधिष्ठिर ने क्रोध से तुम्हारी सेना को नहीं देखा, भीम गदा लेकर सेना को नहीं रौंदते, और गिद्धपंखी बाण राजाओं के कोमल शरीरों पर नहीं गिरे, तब तक सन्धि कर लो। युधिष्ठिर अपनी दाहिनी भुजा तुम्हारे कन्धे पर रखें, भीम तुम्हें गले लगाएँ, तुम अर्जुन और यमजों का सिर सूँघो। राजा आनन्द के आँसू बहाएँ, हर राजधानी में घोषणा हो, और भाईचारे से पृथ्वी का भोग करो।

वैशंपायन उवाच

126.1

धृतराष्ट्रवचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ समव्यथौ ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमूचतुः शासनातिगम्

dhṛtarāṣṭravacaḥ śrutvā bhīṣmadroṇau samavyathau |
duryodhanamidaṃ vākyamūcatuḥ śāsanātigam

126.2

यावत्कृष्णावसन्नद्धौ यावत्तिष्ठति गाण्डिवम् ।
यावद्धौम्यो न मेधाग्नौ जुहोतीह द्विषद्बलम्

yāvatkṛṣṇāvasannaddhau yāvattiṣṭhati gāṇḍivam |
yāvaddhaumyo na medhāgnau juhotīha dviṣadbalam

126.3

यावन्न प्रेक्षते क्रूद्धः सेनां तव युधिष्ठिरः ।
ह्रीनिषेवो महेष्वासस्तावच्छाम्यतु वैशसम्

yāvanna prekṣate krūddhaḥ senāṃ tava yudhiṣṭhiraḥ |
hrīniṣevo maheṣvāsastāvacchāmyatu vaiśasam

126.4

यावन्न दृश्यते पार्थः स्वेऽप्यनीके व्यवस्थितः ।
भीमसेनो महेष्वासस्तावच्छाम्यतु वैशसम्

yāvanna dṛśyate pārthaḥ sve'pyanīke vyavasthitaḥ |
bhīmaseno maheṣvāsastāvacchāmyatu vaiśasam

126.5

यावन्न चरते मार्गान्पृतनामभिधर्षयन् ।
भीमसेनो गदापाणिस्तावत्संशाम्य पाण्डवैः

yāvanna carate mārgānpṛtanāmabhidharṣayan |
bhīmaseno gadāpāṇistāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ

126.6

यावन्न शातयत्याजौ शिरांसि गजयोधिनाम् ।
गदया वीरघातिन्या फलानीव वनस्पतेः ।
कालेन परिपक्वानि तावच्छाम्यतु वैशसम्

yāvanna śātayatyājau śirāṃsi gajayodhinām |
gadayā vīraghātinyā phalānīva vanaspateḥ |
kālena paripakvāni tāvacchāmyatu vaiśasam

126.7

नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥
विराटश्च शिखण्डी च शैशुपालिश्च दंशिताः

nakulaḥ sahadevaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ ||
virāṭaśca śikhaṇḍī ca śaiśupāliśca daṃśitāḥ

126.8

यावन्न प्रविशन्त्येते नक्रा इव महार्णवम् ।
कृतास्त्राः क्षिप्रमस्यन्तस्तावच्छाम्यतु वैशसम्

yāvanna praviśantyete nakrā iva mahārṇavam |
kṛtāstrāḥ kṣipramasyantastāvacchāmyatu vaiśasam

126.9

यावन्न सुकुमारेषु शरीरेषु महीक्षिताम् ।
गार्ध्रपत्राः पतन्त्युग्रास्तावच्छाम्यतु वैशसम्

yāvanna sukumāreṣu śarīreṣu mahīkṣitām |
gārdhrapatrāḥ patantyugrāstāvacchāmyatu vaiśasam

126.10

चन्दनागुरुदिग्धेषु हारनिष्कधरेषु च ।
नोरस्सु यावद्योधानां महेष्वासैर्महेषवः

candanāgurudigdheṣu hāraniṣkadhareṣu ca |
norassu yāvadyodhānāṃ maheṣvāsairmaheṣavaḥ

126.11

कृतस्त्रैः क्षिप्रमस्यद्भिर्दूरपातिभिरायसाः ।
अभिलक्ष्यैर्निपात्यन्ते तावच्छाम्यतु वैशसम्

kṛtastraiḥ kṣipramasyadbhirdūrapātibhirāyasāḥ |
abhilakṣyairnipātyante tāvacchāmyatu vaiśasam

126.12

अभिवादयमानं त्वां शिरसा राजकुञ्जरः ।
पाणिभ्यां प्रतिगृह्णातु धर्मराजो युधिष्ठिरः

abhivādayamānaṃ tvāṃ śirasā rājakuñjaraḥ |
pāṇibhyāṃ pratigṛhṇātu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ

126.13

ध्वजाङ्कुशपताकाङ्कं दक्षिणं ते सुदक्षिणः ।
स्कन्धे निक्षिपतां बहुं शान्तये भरतर्षभ

dhvajāṅkuśapatākāṅkaṃ dakṣiṇaṃ te sudakṣiṇaḥ |
skandhe nikṣipatāṃ bahuṃ śāntaye bharatarṣabha

126.14

रत्नौषधिसमेतेन रत्नाङ्गुलितलेन च ।
उपविष्टस्य पृष्ठं ते पाणिना परिमार्जतु

ratnauṣadhisametena ratnāṅgulitalena ca |
upaviṣṭasya pṛṣṭhaṃ te pāṇinā parimārjatu

126.15

शालस्कन्धो महाबहुस्त्वां स्वजानो वृकोदरः ।
साम्नाऽभिवदतां चापि शान्तये भरतर्षभ

śālaskandho mahābahustvāṃ svajāno vṛkodaraḥ |
sāmnā'bhivadatāṃ cāpi śāntaye bharatarṣabha

126.16

अर्जुनेन यमाभ्यां च त्रिभिस्तैरभिवादितः ।
मूर्ध्नि तान्समुपाघ्राय प्रेम्णाऽभिवद पार्थिव

arjunena yamābhyāṃ ca tribhistairabhivāditaḥ |
mūrdhni tānsamupāghrāya premṇā'bhivada pārthiva

126.17

दृष्ट्वा त्वां पाण्डवैर्वीरैर्भ्रातृभिः सह संगतम् ।
यावदानन्दजाश्रूणि प्रन्मुञ्चन्तु नराधिपाः

dṛṣṭvā tvāṃ pāṇḍavairvīrairbhrātṛbhiḥ saha saṃgatam |
yāvadānandajāśrūṇi pranmuñcantu narādhipāḥ

126.18

घुष्यतां राजधानीषु सर्वसंपन्महीक्षिताम् ।
पृथिवी भ्रातृभावेन भुज्यतां विज्वरो भव

ghuṣyatāṃ rājadhānīṣu sarvasaṃpanmahīkṣitām |
pṛthivī bhrātṛbhāvena bhujyatāṃ vijvaro bhava

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)