अध्याय 336: नारद का उपदेश और सात वायु

एतच्छ्रुत्वा गुरोर्वाक्यं व्यासशिष्या महौजसः ।
अन्योन्यं हृष्टमनसः परिषस्वजिरे तदा

etacchrutvā gurorvākyaṃ vyāsaśiṣyā mahaujasaḥ |
anyonyaṃ hṛṣṭamanasaḥ pariṣasvajire tadā

उक्ताः स्मो यद्भगवता तदात्वायतिसंहितम् ।
तन्नो मनसि संरूढं करिष्यामस्तथा च तत्

uktāḥ smo yadbhagavatā tadātvāyatisaṃhitam |
tanno manasi saṃrūḍhaṃ kariṣyāmastathā ca tat

अन्योन्यं संविभाष्यैवं सुप्रीतमनसः पुनः ।
विज्ञापयन्ति स्म गुरुं पुनर्वाक्यविशारदाः

anyonyaṃ saṃvibhāṣyaivaṃ suprītamanasaḥ punaḥ |
vijñāpayanti sma guruṃ punarvākyaviśāradāḥ

शैलादस्मान्महीं गन्तुं काङ्क्षितं नो महामुने ।
वेदाननेकधा कर्तुं यदि ते रुचितं प्रभो

śailādasmānmahīṃ gantuṃ kāṅkṣitaṃ no mahāmune |
vedānanekadhā kartuṃ yadi te rucitaṃ prabho

शिष्याणां वचनं श्रुत्वा पराशरसुतः प्रभुः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्

śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā parāśarasutaḥ prabhuḥ |
pratyuvāca tato vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam

क्षितिं वा देवलोकं वा गम्यतां यदि रोचते ।
अप्रमादश्च वः कार्यो ब्रह्म हि प्रचुरच्छलम्

kṣitiṃ vā devalokaṃ vā gamyatāṃ yadi rocate |
apramādaśca vaḥ kāryo brahma hi pracuracchalam

तेऽनुज्ञातास्ततः सर्वे गुरुणा सत्यवादिना ।
जग्मुः प्रदक्षिणं कृत्वा व्यासं मूर्ध्नाऽभिवाद्य च

te'nujñātāstataḥ sarve guruṇā satyavādinā |
jagmuḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vyāsaṃ mūrdhnā'bhivādya ca

अवतीर्य महीं तेऽथ चातुर्होत्रमकल्पयन् ।
संयाजयन्तो विप्रांश्च राजन्यांश्च विशस्तथा

avatīrya mahīṃ te'tha cāturhotramakalpayan |
saṃyājayanto viprāṃśca rājanyāṃśca viśastathā

पूज्यमाना द्विजैर्नित्यं मोदमाना गृहे रताः ।
याजनाध्यापनरताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः

pūjyamānā dvijairnityaṃ modamānā gṛhe ratāḥ |
yājanādhyāpanaratāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ

अवतीर्णेषु शिष्येषु व्यासः पुत्रसहायवान् ।
तूष्णीं ध्यानपरो धीमानेकान्ते समुपाविशत्

avatīrṇeṣu śiṣyeṣu vyāsaḥ putrasahāyavān |
tūṣṇīṃ dhyānaparo dhīmānekānte samupāviśat

एतस्मिन्नेव काले तु देवर्षिर्नारदस्तथा ।
हिमवन्तमगं द्रष्टुं सिद्धचारणसेवितम्

etasminneva kāle tu devarṣirnāradastathā |
himavantamagaṃ draṣṭuṃ siddhacāraṇasevitam

तं ददर्शाश्रमपदे नारदः सुमहातपाः ।
अथैनमब्रवीत्काले मधुराक्षरया गिरा

taṃ dadarśāśramapade nāradaḥ sumahātapāḥ |
athainamabravītkāle madhurākṣarayā girā

भोभो महर्षे वासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते ।
एको ध्यानपरस्तूष्णीं किमास्से चिन्तयन्निव

bhobho maharṣe vāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate |
eko dhyānaparastūṣṇīṃ kimāsse cintayanniva

ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतोऽयं न शोभते ।
रजसा तमसा चैव सोमः सोपप्लवो यथा

brahmaghoṣairvirahitaḥ parvato'yaṃ na śobhate |
rajasā tamasā caiva somaḥ sopaplavo yathā

न भ्राजते यथापूर्वं निषादानामिवालयः ।
देवर्षिगणजुष्टोऽपि वेदध्वनिविनाकृतः

na bhrājate yathāpūrvaṃ niṣādānāmivālayaḥ |
devarṣigaṇajuṣṭo'pi vedadhvanivinākṛtaḥ

ऋषयश्च हि देवाश्च गन्धर्वाश्च महौजसः ।
वियुक्ता ब्रह्मघोषेण न भ्राजन्ते यथा पुरा

ṛṣayaśca hi devāśca gandharvāśca mahaujasaḥ |
viyuktā brahmaghoṣeṇa na bhrājante yathā purā

नारदस्य वचः श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
महर्षे यत्त्वया प्रोक्तं वेदवादविचक्षण

nāradasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇadvaipāyano'bravīt |
maharṣe yattvayā proktaṃ vedavādavicakṣaṇa

एतन्मनोऽनुकूलं मे भवानर्हसि भाषितुम् ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वत्र च कुतूहली

etanmano'nukūlaṃ me bhavānarhasi bhāṣitum |
sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvatra ca kutūhalī

त्रिषु लोकेषु यद्वृत्तं सर्वं तव मते स्थितम् ।
तदाज्ञापय विप्रर्षे ब्रूहि किं करवाणि ते

triṣu lokeṣu yadvṛttaṃ sarvaṃ tava mate sthitam |
tadājñāpaya viprarṣe brūhi kiṃ karavāṇi te

यन्मया समनुष्ठेयं ब्रह्मर्षे तदुदाहर ।
वियुक्तस्येह शिष्यैर्मे नातिहृष्टमिदं मनः

yanmayā samanuṣṭheyaṃ brahmarṣe tadudāhara |
viyuktasyeha śiṣyairme nātihṛṣṭamidaṃ manaḥ

अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या बाह्वीकाः स्त्रीणां कौतूहलं मलम्

anāmnāyamalā vedā brāhmaṇasyāvrataṃ malam |
malaṃ pṛthivyā bāhvīkāḥ strīṇāṃ kautūhalaṃ malam

अधीयतां भवान्वेदान्सार्घं पुत्रेण धीमता ।
विधुन्वन्ब्रह्मघोषेण रक्षोभयकृतं तमः

adhīyatāṃ bhavānvedānsārghaṃ putreṇa dhīmatā |
vidhunvanbrahmaghoṣeṇa rakṣobhayakṛtaṃ tamaḥ

नारदस्य वचः श्रुत्वा व्यासः परमधर्मवित् ।
तथेत्युक्त्वाऽथ संहृष्टो वेदाभ्यासे दृढव्रतः

nāradasya vacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramadharmavit |
tathetyuktvā'tha saṃhṛṣṭo vedābhyāse dṛḍhavrataḥ

* उवाच च महाप्राज्ञं नारदं पुनरेव हि

* uvāca ca mahāprājñaṃ nāradaṃ punareva hi

मलं पृथिव्या बाह्लीका इत्युक्तमधुना त्वया ।
कीदृशाश्चैव वाह्लीका ब्रूहि मे वदतां वर

malaṃ pṛthivyā bāhlīkā ityuktamadhunā tvayā |
kīdṛśāścaiva vāhlīkā brūhi me vadatāṃ vara

अस्यां पृथिव्यां चत्वारो देशाः पापजनैर्वृताः ।
युगन्धरस्तु प्रथमस्तथा भूतिलकः स्मृतः

asyāṃ pṛthivyāṃ catvāro deśāḥ pāpajanairvṛtāḥ |
yugandharastu prathamastathā bhūtilakaḥ smṛtaḥ

अच्युतच्छल इत्युक्तस्तृतीयः पारकृत्तमः ।
चतुर्थस्तु महापापो बाह्लीक इति संज्ञितः

acyutacchala ityuktastṛtīyaḥ pārakṛttamaḥ |
caturthastu mahāpāpo bāhlīka iti saṃjñitaḥ

भृगोष्ट्रगर्दभक्षीरं पिबन्त्यस्य युगन्धरे ।
एवकर्णास्तु दृश्यन्ते जना वै ह्यच्युतस्थले

bhṛgoṣṭragardabhakṣīraṃ pibantyasya yugandhare |
evakarṇāstu dṛśyante janā vai hyacyutasthale

मेहन्ति च मलं पापा विसृजन्ति जलेषु वै ।
नित्यं भूतिलकेत्यन्नं तज्जलं च पिबन्ति च

mehanti ca malaṃ pāpā visṛjanti jaleṣu vai |
nityaṃ bhūtilaketyannaṃ tajjalaṃ ca pibanti ca

हरिबाह्यास्तु बाहीका न स्मरन्ति हरिं क्वचित् ।
ऐहलौकिकमोक्षं ते मांसशोणितवर्धनाः ।
वृथा जाता भविष्यन्ति बाह्लीका इति विश्रुताः

haribāhyāstu bāhīkā na smaranti hariṃ kvacit |
aihalaukikamokṣaṃ te māṃsaśoṇitavardhanāḥ |
vṛthā jātā bhaviṣyanti bāhlīkā iti viśrutāḥ

पुष्कराहारनिरताः पिशाचा यदभाषते ।
मुसुण्ठीं परिगृह्योग्रां तच्छृणुष्व महामुने

puṣkarāhāraniratāḥ piśācā yadabhāṣate |
musuṇṭhīṃ parigṛhyogrāṃ tacchṛṇuṣva mahāmune

ब्राह्मणीं बहुपुत्रां तां पुष्करे स्नातुमागताम् ।
युगन्धरे पयः पीत्वा ह्युचिता ह्यच्युतस्थले

brāhmaṇīṃ bahuputrāṃ tāṃ puṣkare snātumāgatām |
yugandhare payaḥ pītvā hyucitā hyacyutasthale

तथा भूतिलके स्नात्वा बाह्लीकांश्च निरीक्ष्य वै ।
आगताऽसि तथा स्नातुं कथं स्वर्गं न गच्छसि

tathā bhūtilake snātvā bāhlīkāṃśca nirīkṣya vai |
āgatā'si tathā snātuṃ kathaṃ svargaṃ na gacchasi

इत्युक्त्वा ब्राह्मणीभाण्डं पोथयित्वा मुसुण्ठिना ।
उवाच क्रोधताम्राक्षी पिशाची तीर्थपालिका

ityuktvā brāhmaṇībhāṇḍaṃ pothayitvā musuṇṭhinā |
uvāca krodhatāmrākṣī piśācī tīrthapālikā

एतत्तु ते दिवावृत्तं रात्रौ वृत्तमथान्यथा ।
गच्छ बाह्लीकसंसर्गादशुचित्वं न संशयः

etattu te divāvṛttaṃ rātrau vṛttamathānyathā |
gaccha bāhlīkasaṃsargādaśucitvaṃ na saṃśayaḥ

यद्द्विषन्ति महात्मानं न स्मरन्ति जनार्दनम् ।
न तेषां पुण्यतीर्थेषु गतिः संसर्गिणामपि

yaddviṣanti mahātmānaṃ na smaranti janārdanam |
na teṣāṃ puṇyatīrtheṣu gatiḥ saṃsargiṇāmapi

उद्युक्ता ब्राह्मणी भीता प्रतियाता सुतैः सह ।
स्वदेहस्था जजापैवं सपुत्रा ध्यानतत्परा

udyuktā brāhmaṇī bhītā pratiyātā sutaiḥ saha |
svadehasthā jajāpaivaṃ saputrā dhyānatatparā

अनन्तस्य हरेः शुद्धं नाम वै द्वादशाक्षरम् ।
वत्सरत्रितये पूर्णे ब्राह्मणी पुनरागता

anantasya hareḥ śuddhaṃ nāma vai dvādaśākṣaram |
vatsaratritaye pūrṇe brāhmaṇī punarāgatā

सपुत्रा पुष्करद्वारं पिशाच्याह तथागतम् ।
नमस्ते ब्राह्मणि शुभे पूताऽहं तव दर्शनात्

saputrā puṣkaradvāraṃ piśācyāha tathāgatam |
namaste brāhmaṇi śubhe pūtā'haṃ tava darśanāt

कुरु तीर्थाभिषेकं च सपुत्रा पापवर्जिता ।
हरेर्नाम्ना च मां साध्वी जलेन स्प्रष्टुमर्हसि

kuru tīrthābhiṣekaṃ ca saputrā pāpavarjitā |
harernāmnā ca māṃ sādhvī jalena spraṣṭumarhasi

इत्युक्ता ब्राह्मणी हृष्टा पुत्रैः सह शुभव्रता ।
जलेन प्रोक्षयामास द्वादशाक्षरसंयुतम्

ityuktā brāhmaṇī hṛṣṭā putraiḥ saha śubhavratā |
jalena prokṣayāmāsa dvādaśākṣarasaṃyutam

तत्क्षणादभवच्छुद्धा पिशाची दिव्यरूपिणी ।
अप्सरा ह्यभवद्दिव्या गता स्वर्लोकमुत्तभम्

tatkṣaṇādabhavacchuddhā piśācī divyarūpiṇī |
apsarā hyabhavaddivyā gatā svarlokamuttabham

ब्राह्मणी चैव कालेन वासुदेवपरायणा ।
सपुत्रा चागता स्थानमच्युतस्य शुभं परम्

brāhmaṇī caiva kālena vāsudevaparāyaṇā |
saputrā cāgatā sthānamacyutasya śubhaṃ param

एतत्ते कथितं विद्वन्मुने कालोऽयमागतः

etatte kathitaṃ vidvanmune kālo'yamāgataḥ

गमिष्येऽहं महाप्राज्ञ आगमिष्यामि वै पुनः ।
इत्युक्त्वा स जगामाथ नारदो वदतांवरः

gamiṣye'haṃ mahāprājña āgamiṣyāmi vai punaḥ |
ityuktvā sa jagāmātha nārado vadatāṃvaraḥ

द्वैपायनस्तु भगवांस्तच्छ्रुत्वा मुनिसत्तमात् ।
शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत् ।
स्वरेणोच्चैः सशैक्ष्येण लोकानापूरयन्निव

dvaipāyanastu bhagavāṃstacchrutvā munisattamāt |
śukena saha putreṇa vedābhyāsamathākarot |
svareṇoccaiḥ saśaikṣyeṇa lokānāpūrayanniva

तयोरभ्यसतोरेव नानाधर्मप्रवादिनोः ।
वातोऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवेजितः

tayorabhyasatoreva nānādharmapravādinoḥ |
vāto'timātraṃ pravavau samudrānilavejitaḥ

ततोऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् ।
शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः

tato'nadhyāya iti taṃ vyāsaḥ putramavārayat |
śuko vāritamātrastu kautūhalasamanvitaḥ

अपृच्छत्पितरं ब्रह्मन्कुतो वायुरभूदयम् ।
आख्यातुमर्हति भवान्वायोः सर्वं विचेष्टितम्

apṛcchatpitaraṃ brahmankuto vāyurabhūdayam |
ākhyātumarhati bhavānvāyoḥ sarvaṃ viceṣṭitam

शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमधर्मवित् ।
अनध्यायनिमित्तेऽस्मिन्निदं वचनमब्रवीत्

śukasyaitadvacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramadharmavit |
anadhyāyanimitte'sminnidaṃ vacanamabravīt

दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः ।
तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्वे व्यवस्थितः

divyaṃ te cakṣurutpannaṃ svasthaṃ te niścalaṃ manaḥ |
tamasā rajasā cāpi tyaktaḥ satve vyavasthitaḥ

आदर्शे रस्वामिव च्छायां पश्यस्यात्मानमात्मना ।
न्यस्यात्मनि स्वयं चेतो बुद्ध्या समनुचिन्तय

ādarśe rasvāmiva cchāyāṃ paśyasyātmānamātmanā |
nyasyātmani svayaṃ ceto buddhyā samanucintaya

देवयानपथो विष्णुः पितृयानपथो रविः ।
द्वावेतौ प्रेत्य पन्थानौ दिवं चाधश्च गच्छतः

devayānapatho viṣṇuḥ pitṛyānapatho raviḥ |
dvāvetau pretya panthānau divaṃ cādhaśca gacchataḥ

पृथिव्यामन्तरिक्षे च यत्र संवान्ति वायवः ।
सप्तैते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः

pṛthivyāmantarikṣe ca yatra saṃvānti vāyavaḥ |
saptaite vāyumārgā vai tānnibodhānupūrvaśaḥ

तत्र देवगणाः साध्याः संबभूवुर्महाबलाः ।
तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः

tatra devagaṇāḥ sādhyāḥ saṃbabhūvurmahābalāḥ |
teṣāmapyabhavatputraḥ samāno nāma durjayaḥ

उदानस्तस्य पुत्रोऽभूद्व्यानस्तस्याभवत्सुतः ।
अपानश्च ततो ज्ञेयः प्राणश्चापि तताऽपरः

udānastasya putro'bhūdvyānastasyābhavatsutaḥ |
apānaśca tato jñeyaḥ prāṇaścāpi tatā'paraḥ

अनपत्योऽभवत्प्राणो दुर्घर्षः शत्रुतापनः ।
पृथक्कर्माणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथातथम्

anapatyo'bhavatprāṇo durgharṣaḥ śatrutāpanaḥ |
pṛthakkarmāṇi teṣāṃ tu pravakṣyāmi yathātatham

प्राणिनां सर्वतो वायुश्रेष्टां वर्तयते पृथक् ।
प्राणनाच्चैव भूतानां प्राण इत्यभिधीयते

prāṇināṃ sarvato vāyuśreṣṭāṃ vartayate pṛthak |
prāṇanāccaiva bhūtānāṃ prāṇa ityabhidhīyate

प्रेरयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांश्च यः ।
प्रथमः प्रथमे मार्गे आवहो नाम योऽनिलः

prerayatyabhrasaṃghātāndhūmajāṃścoṣmajāṃśca yaḥ |
prathamaḥ prathame mārge āvaho nāma yo'nilaḥ

अम्बरे स्नेहमभ्रेभ्यस्तटिद्भ्यश्च महाद्युतिः ।
प्रवहो नाम संवाति द्वितीयश्च सतोयदः

ambare snehamabhrebhyastaṭidbhyaśca mahādyutiḥ |
pravaho nāma saṃvāti dvitīyaśca satoyadaḥ

उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः ।
अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिणः

udayaṃ jyotiṣāṃ śaśvatsomādīnāṃ karoti yaḥ |
antardeheṣu codānaṃ yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ

यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्धारयते जलम् ।
उद्धृत्याददते चापो जीमूतेभ्योऽम्बरेऽनिलः

yaścaturbhyaḥ samudrebhyo vāyurdhārayate jalam |
uddhṛtyādadate cāpo jīmūtebhyo'mbare'nilaḥ

योऽद्भिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छति ।
उद्वहो नाम वर्षिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः

yo'dbhiḥ saṃyojya jīmūtānparjanyāya prayacchati |
udvaho nāma varṣiṣṭhastṛtīyaḥ sa sadāgatiḥ

समुह्यमाना बहुधा येन नीताः पृथग्घनाः ।
वर्षमोक्षकृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघनाः

samuhyamānā bahudhā yena nītāḥ pṛthagghanāḥ |
varṣamokṣakṛtārambhāste bhavanti ghanāghanāḥ

संहता येन चाविद्धा भवन्ति नदनान्तराः ।
रक्षणार्थाय संभूता मेघत्वमुपश्यान्ति च

saṃhatā yena cāviddhā bhavanti nadanāntarāḥ |
rakṣaṇārthāya saṃbhūtā meghatvamupaśyānti ca

योऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा ।
चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः

yo'sau vahati devānāṃ vimānāni vihāyasā |
caturthaḥ saṃvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ

येन वेगवता तूर्णं रूक्षेणारुजता रसान् ।
वायुना विहता मेघा न भवन्ति बलाहकाः

yena vegavatā tūrṇaṃ rūkṣeṇārujatā rasān |
vāyunā vihatā meghā na bhavanti balāhakāḥ

दारुणोत्पातसंचारो नभसः स्तनयित्नुमान् ।
पञ्चमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः

dāruṇotpātasaṃcāro nabhasaḥ stanayitnumān |
pañcamaḥ sa mahāvego vivaho nāma mārutaḥ

यस्मिन्पारिप्लवा दिव्या भवन्त्यापो विहायसा ।
पुण्यं चाकाशगङ्गायास्तोयं विष्टभ्य तिष्ठति

yasminpāriplavā divyā bhavantyāpo vihāyasā |
puṇyaṃ cākāśagaṅgāyāstoyaṃ viṣṭabhya tiṣṭhati

दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः ।
यो निरंशुः सहस्रस्य येन भाति वसुंधरा

dūrātpratihato yasminnekaraśmirdivākaraḥ |
yo niraṃśuḥ sahasrasya yena bhāti vasuṃdharā

यस्मादाप्यायते सोमो योनिर्दिव्योऽमृतस्य यः ।
षष्ठः पिरवहो नाम स वायुर्जयतांवरः

yasmādāpyāyate somo yonirdivyo'mṛtasya yaḥ |
ṣaṣṭhaḥ piravaho nāma sa vāyurjayatāṃvaraḥ

सर्वप्राणभृतां प्राणान्योऽनुकाले निरस्यति ।
यस्य वर्त्मानुवर्तेते मृत्युवैवस्वतावुभौ

sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇānyo'nukāle nirasyati |
yasya vartmānuvartete mṛtyuvaivasvatāvubhau

सम्यगन्वीक्षतां बुद्ध्या शान्तयाऽध्यात्मचिन्तकाः ।
ध्यानाभ्यासाभिरामाणां योऽमृतत्वाय कल्पते

samyaganvīkṣatāṃ buddhyā śāntayā'dhyātmacintakāḥ |
dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo'mṛtatvāya kalpate

यं समासाद्य वेगेन दिशामन्तं प्रपेदिरे ।
दक्षस्य दशपुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः

yaṃ samāsādya vegena diśāmantaṃ prapedire |
dakṣasya daśaputrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ

येन सृष्टः पराभूतो यात्येव न निवर्तते ।
परावहो नाम परो वायुः स दुरतिक्रमः

yena sṛṣṭaḥ parābhūto yātyeva na nivartate |
parāvaho nāma paro vāyuḥ sa duratikramaḥ

एवमेतेऽदितेः पुत्रा मारुताः परमाद्भुताः ।
अनारतं ते संवान्ति सर्वगाः सर्वधारिणः

evamete'diteḥ putrā mārutāḥ paramādbhutāḥ |
anārataṃ te saṃvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ

एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः ।
कम्पितः सहसा तेन वायुनाऽतिप्रवायता

etattu mahadāścaryaṃ yadayaṃ parvatottamaḥ |
kampitaḥ sahasā tena vāyunā'tipravāyatā

विष्णोर्निः श्वासवातोऽयं यदा वेगसमीरितः ।
सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा

viṣṇorniḥ śvāsavāto'yaṃ yadā vegasamīritaḥ |
sahasodīryate tāta jagatpravyathate tadā

तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म नाधीयन्तेऽतिवायति ।
वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्म तत्पीडितं भवेत्

tasmādbrahmavido brahma nādhīyante'tivāyati |
vāyorvāyubhayaṃ hyuktaṃ brahma tatpīḍitaṃ bhavet

एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः ।
उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगङ्गामगात्तदा

etāvaduktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ |
uktvā putramadhīṣveti vyomagaṅgāmagāttadā