शान्ति पर्व

अध्याय 211: गरुड़ भीष्म को विष्णु की महिमा बताते हैं

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि एकादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

71 श्लोक · 211 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

गरुड़ भीष्म को विष्णु की महिमा बताते हैं

युधिष्ठिर पूछते हैं कि देवता, ऋषि और मनुष्यों में कौन विष्णु का तत्त्व जानता है। भीष्म याद करते हैं कि गंगा के एक द्वीप पर वे तप कर रहे थे तब गरुड़ आए और वह सुनाया जो उन्होंने पहले मुनियों को बताया था। अमृत ले जाते समय गरुड़ ने गर्व से हरि को उलटे वर देने की बात कही; हरि ने उन्हें अपना वाहन और ध्वज बना लिया। प्रभु को लेकर गरुड़ वैकुण्ठ में शेषशायी विष्णु को देखकर अन्धकार, अग्नि और वायु के पार उड़े, ढेले की तरह फेंके गए, और उन्होंने हरि को सात समुद्र और ब्रह्मा वाले ब्रह्माण्ड को फोड़ते देखा। गर्व मिटने पर उन्होंने कहा कि हरि केवल ज्ञान और अनन्य भक्ति से मिलते हैं। दो श्लोक खण्डित हैं।

* युधिष्ठिर उवाच

211.1

देवानुरमनुष्येषु ऋषिमुख्येषु वा पुनः ।
विष्णोस्तत्वं यथाख्यातं को विद्वाननुवेत्ति तत्

devānuramanuṣyeṣu ṛṣimukhyeṣu vā punaḥ |
viṣṇostatvaṃ yathākhyātaṃ ko vidvānanuvetti tat

211.2

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व न मे तृप्तिर्हि तत्वतः ।
वर्तते भरतश्रेष्ठ सर्वज्ञोऽसीति मे मतिः

etanme sarvamācakṣva na me tṛptirhi tatvataḥ |
vartate bharataśreṣṭha sarvajño'sīti me matiḥ

भीष्म उवाच

211.3

कारितोऽहं त्वया राजन्यदॄत्तं च पुरा मम ।
गरुडेन पुरा मह्यं संवादोऽभूभृतोत्तम्

kārito'haṃ tvayā rājanyadṝttaṃ ca purā mama |
garuḍena purā mahyaṃ saṃvādo'bhūbhṛtottam

211.4

पुराहं तप आस्थाय वासुदेवपरायणः ।
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच ।
गङ्गद्वीपे समासीनो दशवर्षाणि भारत

purāhaṃ tapa āsthāya vāsudevaparāyaṇaḥ |
dhyāyanstuvannamasyaṃśca yajamānastamevaca |
gaṅgadvīpe samāsīno daśavarṣāṇi bhārata

211.5

माता च मम ता देवी जननी लोकपावनी ।
समासीना समीपे मे रक्षणार्थं ममाच्युत

mātā ca mama tā devī jananī lokapāvanī |
samāsīnā samīpe me rakṣaṇārthaṃ mamācyuta

211.6

तस्मिन्कालेऽद्भुतः श्रीमान्सर्ववेदमयः प्रभुः ।
सुपर्णः पततांश्रेष्ठो मेरुमन्दरसन्निभः ।
आजगाम विशुद्धात्मा गङ्गां द्रष्टुं महायशाः

tasminkāle'dbhutaḥ śrīmānsarvavedamayaḥ prabhuḥ |
suparṇaḥ patatāṃśreṣṭho merumandarasannibhaḥ |
ājagāma viśuddhātmā gaṅgāṃ draṣṭuṃ mahāyaśāḥ

211.7

तमागतं महात्मानं प्रत्युद्गम्याहमर्थितः ।
प्रणिपत्य यथान्यायं कृताज्जलिरवस्थितः

tamāgataṃ mahātmānaṃ pratyudgamyāhamarthitaḥ |
praṇipatya yathānyāyaṃ kṛtājjaliravasthitaḥ

211.8

सोऽपि देवो महाभागामभिनन्द्य च जाह्नवीम् ।
तथा च पूजितः श्रीमानुणेपाविशदासने

so'pi devo mahābhāgāmabhinandya ca jāhnavīm |
tathā ca pūjitaḥ śrīmānuṇepāviśadāsane

211.9

ततः कथान्तरे तं वै वचनं चेदमव्रवम् ।
वेदवेद महावीर्य वैनतेग महाबल

tataḥ kathāntare taṃ vai vacanaṃ cedamavravam |
vedaveda mahāvīrya vainatega mahābala

211.10

नारायणं हृषीकेशं सहमानोऽनिशं हरिम् ।
जानासि तं यथा वक्तुं यादृग्भूतो जनार्दनः ।
ममापि तस्य सद्भातं वक्तुमर्हसि सत्तम

nārāyaṇaṃ hṛṣīkeśaṃ sahamāno'niśaṃ harim |
jānāsi taṃ yathā vaktuṃ yādṛgbhūto janārdanaḥ |
mamāpi tasya sadbhātaṃ vaktumarhasi sattama

गरुड उवाच

211.11

शृणु भीष्म यथान्यायं पुरा त्वमिह सत्तमाः ।
अनेके पुनयः सिद्धा मानसोत्तरवासिनः ॥
पगच्छुर्मा महाप्राज्ञा वासुदेवपरायणाः

śṛṇu bhīṣma yathānyāyaṃ purā tvamiha sattamāḥ |
aneke punayaḥ siddhā mānasottaravāsinaḥ ||
pagacchurmā mahāprājñā vāsudevaparāyaṇāḥ

211.12

पक्षीन्द्र वासुदेवस्य तत्वं वेत्सि परं पदम् ।
स्वसा सयो न तस्यास्ति सन्निकृष्टप्रियोपि च

pakṣīndra vāsudevasya tatvaṃ vetsi paraṃ padam |
svasā sayo na tasyāsti sannikṛṣṭapriyopi ca

211.13

तेषामहं वचः श्रुत्वा प्रणिपत्य महाहरिम् ।
अब्रवं च यथावृत्तं मम नारायणस्य च

teṣāmahaṃ vacaḥ śrutvā praṇipatya mahāharim |
abravaṃ ca yathāvṛttaṃ mama nārāyaṇasya ca

211.14

शृणुध्वं मुनिशार्दूला हृत्वा सोममहं पुरा ।
आकाशे पतमानस्तु वाक्यं तत्र शृणोमि वै

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā hṛtvā somamahaṃ purā |
ākāśe patamānastu vākyaṃ tatra śṛṇomi vai

211.15

साधुसाधु महाबाहो प्रीतोस्मि तव दर्शनात् ।
वृणीष्व वचनं मत्तः पक्षीन्द्र गरुडाधुना

sādhusādhu mahābāho prītosmi tava darśanāt |
vṛṇīṣva vacanaṃ mattaḥ pakṣīndra garuḍādhunā

211.16

त्वामहं भक्तितत्वज्ञो ब्रवै वचनमुत्तमम् ।
इत्याह स्म ध्रुवं तत्र मामाह भगवान्पुनः

tvāmahaṃ bhaktitatvajño bravai vacanamuttamam |
ityāha sma dhruvaṃ tatra māmāha bhagavānpunaḥ

211.17

ऋषिरस्मि महावीर्य न मां जानाति वा मयि ।
असूयति च मां मूढ तच्छ्रुत्वा गर्वमास्थितः

ṛṣirasmi mahāvīrya na māṃ jānāti vā mayi |
asūyati ca māṃ mūḍha tacchrutvā garvamāsthitaḥ

211.18

अहं देवनिकायानां मध्ये वचनमब्रवम् ।
ऋषे पूर्वं वरं मत्तस्त्वं वृणीष्व ततो ह्यहम् ।
वृणे त्वत्तो वरं पश्चादित्येवं मुनिसत्तमाः

ahaṃ devanikāyānāṃ madhye vacanamabravam |
ṛṣe pūrvaṃ varaṃ mattastvaṃ vṛṇīṣva tato hyaham |
vṛṇe tvatto varaṃ paścādityevaṃ munisattamāḥ

211.19

तस्मात्त्वां भगवान्देवः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
अद्य पश्यति पक्षीन्द्र वाहनं भव मे सदा ।
वृणेऽहं वरमेतद्धि त्वत्तोऽद्य पतगेश्वर

tasmāttvāṃ bhagavāndevaḥ śrīmāñśrīvatsalakṣaṇaḥ |
adya paśyati pakṣīndra vāhanaṃ bhava me sadā |
vṛṇe'haṃ varametaddhi tvatto'dya patageśvara

211.20

तथेति तं वीक्ष्य मातामनहंकारमास्थितम् ।
जेतुकामो ह्यहं विष्णुं मायया मायिनं हरिम्

tatheti taṃ vīkṣya mātāmanahaṃkāramāsthitam |
jetukāmo hyahaṃ viṣṇuṃ māyayā māyinaṃ harim

211.21

त्वत्तो ह्यहं वृणे त्वद्य वरं ऋषिवरोत्तम ।
तवोपरिष्टात्स्थास्यामि वरमेतत्प्रयच्छ मे

tvatto hyahaṃ vṛṇe tvadya varaṃ ṛṣivarottama |
tavopariṣṭātsthāsyāmi varametatprayaccha me

211.22

तथेति च हसन्प्राह हरिर्नारायणः प्रभुः ।
ध्वजं च मे भव सदा त्वमेव विहगेश्वर ।
उपरिष्टात्स्थितिस्तेऽस्तु मम पक्षीन्द्र सर्वदा

tatheti ca hasanprāha harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
dhvajaṃ ca me bhava sadā tvameva vihageśvara |
upariṣṭātsthitiste'stu mama pakṣīndra sarvadā

211.23

इत्युक्त्वा भगवान्देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।
सहस्रचरणः श्रीमान्सहस्रादित्यसन्निभः

ityuktvā bhagavāndevaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ |
sahasracaraṇaḥ śrīmānsahasrādityasannibhaḥ

211.24

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्रनयनो महान् ।
सहस्रमकुटोऽचिन्त्यः सहस्रवदनो विभुः

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasranayano mahān |
sahasramakuṭo'cintyaḥ sahasravadano vibhuḥ

211.25

विद्युन्मालानिभैर्दिव्यैर्नानाभरणराजिभिः ।
क्वचित्संदृश्यमानस्तु चतुर्बाहुः क्वचिद्वरिः

vidyunmālānibhairdivyairnānābharaṇarājibhiḥ |
kvacitsaṃdṛśyamānastu caturbāhuḥ kvacidvariḥ

211.26

क्वचिज्ज्योतिर्मयोचिन्त्यः क्वचित्स्कन्धे समाहितः ।
एवं मम जयन्देवस्तत्रैवान्तरधीयत

kvacijjyotirmayocintyaḥ kvacitskandhe samāhitaḥ |
evaṃ mama jayandevastatraivāntaradhīyata

211.27

ततोऽहं विस्मयापन्नः कृत्वा कार्यमनुत्तमम् ।
अस्याविमुच्य जननीं मया सह मुनीश्वराः

tato'haṃ vismayāpannaḥ kṛtvā kāryamanuttamam |
asyāvimucya jananīṃ mayā saha munīśvarāḥ

211.28

अचिन्त्योऽयमहं भूयः कोऽसौ मामब्रवीत्पुरा ।
कीदृग्विधः स भगवानिति मत्वा तमास्थितः

acintyo'yamahaṃ bhūyaḥ ko'sau māmabravītpurā |
kīdṛgvidhaḥ sa bhagavāniti matvā tamāsthitaḥ

211.29

अनन्तरं देवदेवं स्कन्धे मम समाश्रितम् ।
अद्राक्षं पुण्डरीकाक्षं वहमानोऽहमद्भुतम्

anantaraṃ devadevaṃ skandhe mama samāśritam |
adrākṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ vahamāno'hamadbhutam

211.30

अवशस्तस्य भावेन यत्र यत्र स चेच्छति ।
विस्मयापन्नहृदयो ह्यहं किमिति चिन्तयन् ।
अन्तर्जलमहं सर्वं वहमानोऽगमं पुनः

avaśastasya bhāvena yatra yatra sa cecchati |
vismayāpannahṛdayo hyahaṃ kimiti cintayan |
antarjalamahaṃ sarvaṃ vahamāno'gamaṃ punaḥ

211.31

सेन्द्रैर्देवैर्महाभागैर्ब्रह्माद्यैः कल्पजीविभिः ।
स्तूयमानो ह्यहमपि तैस्तैरभ्यर्चितः पृथक्

sendrairdevairmahābhāgairbrahmādyaiḥ kalpajīvibhiḥ |
stūyamāno hyahamapi taistairabhyarcitaḥ pṛthak

211.32

क्षीरोदस्योत्तरे कूले दिव्ये मणिमये शुभे ।
वैकर्णनाम सदनं हरेस्तस्य महात्मनः

kṣīrodasyottare kūle divye maṇimaye śubhe |
vaikarṇanāma sadanaṃ harestasya mahātmanaḥ

211.33

दिव्यं तेजोमयं श्रीमदचिन्त्यममरैरपि ।
तेजोनिलमयैः स्तम्भैर्नानासंस्थानसंस्थितैः

divyaṃ tejomayaṃ śrīmadacintyamamarairapi |
tejonilamayaiḥ stambhairnānāsaṃsthānasaṃsthitaiḥ

211.34

विभूषितं हिरण्येन भास्वरेण समन्ततः ।
दिव्यं ज्योतिः समायुक्तं गीतवादित्रशोभितम्

vibhūṣitaṃ hiraṇyena bhāsvareṇa samantataḥ |
divyaṃ jyotiḥ samāyuktaṃ gītavāditraśobhitam

211.35

शृणोमि शब्दं तत्राहं न पश्यामि शरीरिणम् ।
न च स्थलं न चान्यच्च पादयोस्तं समन्ततः ।
वेपमानो ह्यहं तत्र विष्ठितोऽहं कृताञ्जलिः

śṛṇomi śabdaṃ tatrāhaṃ na paśyāmi śarīriṇam |
na ca sthalaṃ na cānyacca pādayostaṃ samantataḥ |
vepamāno hyahaṃ tatra viṣṭhito'haṃ kṛtāñjaliḥ

211.36

ततो ब्रह्मादयो देवा लोकपालास्तथैव च ।
सनन्दनाद्या मुनयस्तथाऽन्ये परजीविनः

tato brahmādayo devā lokapālāstathaiva ca |
sanandanādyā munayastathā'nye parajīvinaḥ

211.37

प्राप्तास्तत्र सभाद्वारि देवगन्धर्वसत्तमाः ।
ब्रह्माणं परतः कृत्वा कृताञ्जलिपुटास्तदा

prāptāstatra sabhādvāri devagandharvasattamāḥ |
brahmāṇaṃ parataḥ kṛtvā kṛtāñjalipuṭāstadā

211.38

ततस्तदन्तरे तस्मिन्क्षीरोदार्णवशीकरैः ।
बोध्यमानो महाविष्णुराविर्भूत इवाबभौ

tatastadantare tasminkṣīrodārṇavaśīkaraiḥ |
bodhyamāno mahāviṣṇurāvirbhūta ivābabhau

211.39

फणासहस्रमालाढ्यं शेषमव्यक्तसंस्थितम् ।
पश्याम्यहं मुदाऽऽकाशे यस्योपरि जनार्दनम्

phaṇāsahasramālāḍhyaṃ śeṣamavyaktasaṃsthitam |
paśyāmyahaṃ mudā''kāśe yasyopari janārdanam

211.40

दीर्घवृत्तैः समैः पीनैः केयूरवलयोज्ज्वलैः ।
चर्तुभिर्बाहुभिर्युक्तं------------

dīrghavṛttaiḥ samaiḥ pīnaiḥ keyūravalayojjvalaiḥ |
cartubhirbāhubhiryuktaṃ------------

211.41

पिताम्बरेण संवीतं कौस्तुभेन विराजितम् ।
वक्षस्थलेन संयुक्तं पद्मयाऽधिष्ठितेन च

pitāmbareṇa saṃvītaṃ kaustubhena virājitam |
vakṣasthalena saṃyuktaṃ padmayā'dhiṣṭhitena ca

211.42

ईषदुन्मीलिताक्षं तं सर्वकारणकारणम् ।
क्षीरोदस्योपरि बभौ नीलाभ्रं परमं यथा

īṣadunmīlitākṣaṃ taṃ sarvakāraṇakāraṇam |
kṣīrodasyopari babhau nīlābhraṃ paramaṃ yathā

211.43

न कश्चिद्वदते कश्चिन्न व्याहरति कश्चन ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं माशब्दमिति रोषितम् ।
भ्रुकुटीकुटिलाक्षास्ते नानाभूतगणाः स्थिताः

na kaścidvadate kaścinna vyāharati kaścana |
brahmādistambaparyantaṃ māśabdamiti roṣitam |
bhrukuṭīkuṭilākṣāste nānābhūtagaṇāḥ sthitāḥ

211.44

कृत्वा च प्रस्थितं तत्र जगतां हितकाम्यया ।
गच्छध्वमिति मामुक्त्वा गरुडेत्याह मां ततः

kṛtvā ca prasthitaṃ tatra jagatāṃ hitakāmyayā |
gacchadhvamiti māmuktvā garuḍetyāha māṃ tataḥ

211.45

ततोऽहं प्रणिपत्याग्रे कृताञ्जलिरवस्थितः ।
आगच्छेति च मामुक्त्वा पूर्वोत्तरपथं गतः

tato'haṃ praṇipatyāgre kṛtāñjaliravasthitaḥ |
āgaccheti ca māmuktvā pūrvottarapathaṃ gataḥ

211.46

अतीव मृदुभावेन गच्छन्निव स दृश्यते ।
अयुतं नियुतं चाहं प्रयुतं चार्बुदं तथा ।
पतमानोऽहमनिशं योजनानि ततस्ततः

atīva mṛdubhāvena gacchanniva sa dṛśyate |
ayutaṃ niyutaṃ cāhaṃ prayutaṃ cārbudaṃ tathā |
patamāno'hamaniśaṃ yojanāni tatastataḥ

211.47

ननु तत्वमहं भक्तो विष्ठितोस्मि प्रशास्तु नः ।
आगच्छ गरुडेत्येवं पुनराह स माधवः

nanu tatvamahaṃ bhakto viṣṭhitosmi praśāstu naḥ |
āgaccha garuḍetyevaṃ punarāha sa mādhavaḥ

211.48

ततो भूयो ह्यहं पातं पतमानो विहायसम् ।
आजगाम ततो घोरं शतकोटिसमावृतम्

tato bhūyo hyahaṃ pātaṃ patamāno vihāyasam |
ājagāma tato ghoraṃ śatakoṭisamāvṛtam

211.49

तामसानीव भूतानि पर्वताभानि तत्र ह ।
समानानीव पद्मानि ततोऽहं भीत आस्थितः

tāmasānīva bhūtāni parvatābhāni tatra ha |
samānānīva padmāni tato'haṃ bhīta āsthitaḥ

211.50

ततो मां किंकरो घोरः शतयोजनमायतम् ।
निगृह्य पाणिना तस्माच्चिक्षेप च स लोष्टवत्

tato māṃ kiṃkaro ghoraḥ śatayojanamāyatam |
nigṛhya pāṇinā tasmāccikṣepa ca sa loṣṭavat

211.51

तत्तमोऽहमतिक्रम्य ह्यापं चैव विहायसम् ।
हुङ्कारघोपं तत्राहमशनीपातसन्निभान् ।
कर्णमूले ह्यशृण्वन्तस्ततो भूतैः समास्थितः

tattamo'hamatikramya hyāpaṃ caiva vihāyasam |
huṅkāraghopaṃ tatrāhamaśanīpātasannibhān |
karṇamūle hyaśṛṇvantastato bhūtaiḥ samāsthitaḥ

211.52

ततोऽहं देवदेवेश त्राहि मां पुष्करेक्षण ।
इत्यब्रवमहं तत्र ततो विष्णुरुवाच माम्

tato'haṃ devadeveśa trāhi māṃ puṣkarekṣaṇa |
ityabravamahaṃ tatra tato viṣṇuruvāca mām

211.53

सुषिरस्य मुखे कश्चिन्मां चिक्षेप भयङ्करः ।
अतीतोऽहं क्षणादग्निमपश्यं वायुमण्डलम्

suṣirasya mukhe kaścinmāṃ cikṣepa bhayaṅkaraḥ |
atīto'haṃ kṣaṇādagnimapaśyaṃ vāyumaṇḍalam

211.54

आकाशमिव संप्रेक्ष्य क्षेप्तुकाममुपागतः ।
तत्राहं दुःखितो भूतः क्रोशमानो ह्यवस्थितः

ākāśamiva saṃprekṣya kṣeptukāmamupāgataḥ |
tatrāhaṃ duḥkhito bhūtaḥ krośamāno hyavasthitaḥ

211.55

क्षणान्तरेण घोरेण क्रुद्धो हि परमात्मना ।
स्वपक्षराजिना दृष्ट्वा मां चिक्षेप भयङ्करः

kṣaṇāntareṇa ghoreṇa kruddho hi paramātmanā |
svapakṣarājinā dṛṣṭvā māṃ cikṣepa bhayaṅkaraḥ

211.56

-----गरुडकुलं सहस्रादित्यसन्निभम् ।
मां दृष्ट्वाऽप्यथ संस्थेऽथ ह्यल्पकालोऽतिदुर्बलः

-----garuḍakulaṃ sahasrādityasannibham |
māṃ dṛṣṭvā'pyatha saṃsthe'tha hyalpakālo'tidurbalaḥ

211.57

अहो विहङ्गमः प्राप्त इति विस्मयमानसाः ।
मां दृष्ट्वोचुरहं तत्र पश्यामि गरुडध्वजम्

aho vihaṅgamaḥ prāpta iti vismayamānasāḥ |
māṃ dṛṣṭvocurahaṃ tatra paśyāmi garuḍadhvajam

211.58

सहस्रयोजनायामं सहस्रादित्यवर्चसम् ।
सहस्रगरुडारूढं गरुडास्ते महाबलाः

sahasrayojanāyāmaṃ sahasrādityavarcasam |
sahasragaruḍārūḍhaṃ garuḍāste mahābalāḥ

211.59

अत्याश्चर्यमिमं देव वपुषाऽस्मत्कुलोद्भवः ।
स्वल्पप्राणः स्वल्पकायः कोसौ पक्षी इहागतः

atyāścaryamimaṃ deva vapuṣā'smatkulodbhavaḥ |
svalpaprāṇaḥ svalpakāyaḥ kosau pakṣī ihāgataḥ

211.60

तच्छ्रुत्वाऽहं नष्टगर्वो भीतो लज्जासमन्वितः ।
स्वयं बुद्ध्श्च संविग्नस्ततो ह्यशृणवं पुनः

tacchrutvā'haṃ naṣṭagarvo bhīto lajjāsamanvitaḥ |
svayaṃ buddhśca saṃvignastato hyaśṛṇavaṃ punaḥ

211.61

आगच्छ गरुडेत्येव ततोऽहं यानमास्थितः ।
परार्ध्यं च ततो गत्वा योजनानां शतं पुनः ।
तत्रापश्यमहं यो वै ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

āgaccha garuḍetyeva tato'haṃ yānamāsthitaḥ |
parārdhyaṃ ca tato gatvā yojanānāṃ śataṃ punaḥ |
tatrāpaśyamahaṃ yo vai brahmāṇaṃ parameṣṭhinam

211.62

तत्रापि चापरं तत्र शतकोटिपितामहान् ।
पुनरेहीत्युवाचोच्चैर्भगवान्मधुसूदनः

tatrāpi cāparaṃ tatra śatakoṭipitāmahān |
punarehītyuvācoccairbhagavānmadhusūdanaḥ

211.63

महाकुलं ततोऽपश्यं प्रमाणानि तमव्ययम् ।
कपित्थफलसंकाशमन्धकारैः समाश्रितम्

mahākulaṃ tato'paśyaṃ pramāṇāni tamavyayam |
kapitthaphalasaṃkāśamandhakāraiḥ samāśritam

211.64

तत्र स्थितो हरिः श्रीमानण्डमेकं बिभेद ह ।
महद्भूतं हि मां गृह्य दत्त्वा वै प्राक्षिपत्पुनः

tatra sthito hariḥ śrīmānaṇḍamekaṃ bibheda ha |
mahadbhūtaṃ hi māṃ gṛhya dattvā vai prākṣipatpunaḥ

211.65

तन्सध्ये सागरान्सप्त ब्रह्माणं च तथा सुरान् ।
पश्याम्यहं यथायोगं मातरं स्वकुलं तथा

tansadhye sāgarānsapta brahmāṇaṃ ca tathā surān |
paśyāmyahaṃ yathāyogaṃ mātaraṃ svakulaṃ tathā

211.66

एवं मयाऽनुभूतं हि तत्वान्वेषणकाङ्क्षिणा ।
शिबिकासदृशं मां वै पश्यध्वं मुनिसत्तमाः

evaṃ mayā'nubhūtaṃ hi tatvānveṣaṇakāṅkṣiṇā |
śibikāsadṛśaṃ māṃ vai paśyadhvaṃ munisattamāḥ

211.67

इत्येवमब्रवं विप्रान्भीष्म यन्मे पुराऽभवत् ।
तत्ते सर्वं यथान्यायमुक्तवानस्मि सत्तम

ityevamabravaṃ viprānbhīṣma yanme purā'bhavat |
tatte sarvaṃ yathānyāyamuktavānasmi sattama

211.68

योगिनस्तं प्रपश्यन्ति ज्ञानं दृष्ट्वा परं हरिम् ।
नान्यथा शक्यरूपोसौ ज्ञानगम्यः परः पुमान्

yoginastaṃ prapaśyanti jñānaṃ dṛṣṭvā paraṃ harim |
nānyathā śakyarūposau jñānagamyaḥ paraḥ pumān

211.69

अनन्यया च भक्त्या च प्राप्तुं शक्यो महाहरिः

ananyayā ca bhaktyā ca prāptuṃ śakyo mahāhariḥ

भीष्म उवाच

211.70

इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुपर्णः पक्षिराट् प्रभुः ।
आमन्त्र्य जननीं मे वै तत्रैवान्तरधीयत

ityevamuktvā bhagavānsuparṇaḥ pakṣirāṭ prabhuḥ |
āmantrya jananīṃ me vai tatraivāntaradhīyata

211.71

तस्माद्राजेन्द्र सर्वात्मा वासुदेवः प्रधानकृत् ।
ज्ञानेन भक्त्या सुलभो नान्यथेति मतिर्मम

tasmādrājendra sarvātmā vāsudevaḥ pradhānakṛt |
jñānena bhaktyā sulabho nānyatheti matirmama

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)