अध्याय 163: दान, आपत्काल का यज्ञ और प्रायश्चित्त

कृतार्थी यक्ष्यमाणश्च सर्ववेदान्तगश्च यः ।
आचार्यपितृकार्यार्थं स्वाध्यायार्थमथापि च

kṛtārthī yakṣyamāṇaśca sarvavedāntagaśca yaḥ |
ācāryapitṛkāryārthaṃ svādhyāyārthamathāpi ca

एते वै साधवो दृष्टा ब्राह्मणाः धर्मभिक्षवः ।
निःस्वेभ्यो देयमेतेभ्यो दानं विद्या च भारत

ete vai sādhavo dṛṣṭā brāhmaṇāḥ dharmabhikṣavaḥ |
niḥsvebhyo deyametebhyo dānaṃ vidyā ca bhārata

अन्यत्र दक्षिणादानं देयं भरतसत्तम ।
अन्येभ्योऽपि बहिर्वेदि न कृतान्नं विधीयते

anyatra dakṣiṇādānaṃ deyaṃ bharatasattama |
anyebhyo'pi bahirvedi na kṛtānnaṃ vidhīyate

सर्वरत्नानि राजा हि यथार्हं प्रतिपादयेत् ।
ब्राह्मणायैव यज्ञाश्च सहान्नाः सहदक्षिणाः

sarvaratnāni rājā hi yathārhaṃ pratipādayet |
brāhmaṇāyaiva yajñāśca sahānnāḥ sahadakṣiṇāḥ

अन्येभ्यो विमलाचारा यजन्ते गुणतः सदा ।
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये ।
अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति

anyebhyo vimalācārā yajante guṇataḥ sadā |
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye |
adhikaṃ cāpi vidyeta sa somaṃ pātumarhati

यज्ञश्चेत्प्रतिरुद्धः स्यादंशेनैकेन यज्वनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण धार्मिके सति राजनि

yajñaścetpratiruddhaḥ syādaṃśenaikena yajvanaḥ |
brāhmaṇasya viśeṣeṇa dhārmike sati rājani

यो वैश्यः स्याद्बहुपशुर्हीनक्रतुरसोमपः ।
कुटुम्बात्तस्य तद्वित्तं यज्ञार्थं पार्थिवो हरेत्

yo vaiśyaḥ syādbahupaśurhīnakraturasomapaḥ |
kuṭumbāttasya tadvittaṃ yajñārthaṃ pārthivo haret

आहरेद्द्रुह्यतः किंचित्कामं शूद्रस्य वेश्मनि ।
न हि वेश्मनि शूद्रस्य किंचिदस्ति परिग्रहः

āhareddruhyataḥ kiṃcitkāmaṃ śūdrasya veśmani |
na hi veśmani śūdrasya kiṃcidasti parigrahaḥ

योऽनाहिताग्निः शतगुरयज्वा त्त सहस्रगुः ।
तयोरपि कुटुम्बाभ्यामाहरेदविचारयन्

yo'nāhitāgniḥ śatagurayajvā tta sahasraguḥ |
tayorapi kuṭumbābhyāmāharedavicārayan

अदातृभ्यो हरेद्वित्तं विख्याप्य नृपतिः सदा ।
तथैवाचरतो धर्मो नृपतेः स्यादथाखिलः

adātṛbhyo haredvittaṃ vikhyāpya nṛpatiḥ sadā |
tathaivācarato dharmo nṛpateḥ syādathākhilaḥ

तथैव सप्तमे भक्ते भक्तानि षडनश्नतः ।
अश्वस्तनविभागेन हर्तव्यं हीनकर्मणः

tathaiva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍanaśnataḥ |
aśvastanavibhāgena hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ

खलात्क्षेत्रात्तथागाराद्यतो वाऽप्युपपद्यते ।
आख्यातव्यं नृपस्यैतत्पृच्छतोऽपृच्छतोपि वा ।
न तस्मै धारयेद्दण्डं राजा धर्मेण धर्मवित्

khalātkṣetrāttathāgārādyato vā'pyupapadyate |
ākhyātavyaṃ nṛpasyaitatpṛcchato'pṛcchatopi vā |
na tasmai dhārayeddaṇḍaṃ rājā dharmeṇa dharmavit

क्षत्रियस्य तु बालिश्याद्ब्राह्मणः क्लिश्यते क्षुधा ।
श्रुतशीले समाज्ञाय वृत्तिमस्य प्रकल्पयेत्

kṣatriyasya tu bāliśyādbrāhmaṇaḥ kliśyate kṣudhā |
śrutaśīle samājñāya vṛttimasya prakalpayet

अथैनं परिरक्षेत पिता पुत्रमिवौरसम् ।

athainaṃ parirakṣeta pitā putramivaurasam |

इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये ।
अविकल्पः पुरा धर्मो धर्मवादैस्तु केवलः

iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ nirvapedabdaparyaye |
avikalpaḥ purā dharmo dharmavādaistu kevalaḥ

विश्वैर्देवैश्च साध्यैश्च ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः ।
आपत्सु गरणाद्भीतैर्लिङ्गः प्रतिनिधीकृतः

viśvairdevaiśca sādhyaiśca brāhmaṇaiśca maharṣibhiḥ |
āpatsu garaṇādbhītairliṅgaḥ pratinidhīkṛtaḥ

प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते ।
स नाप्नोति फलं तस्य प्रेत्य चेह च दुर्मतिः

prabhuḥ prathamakalpasya yo'nukalpena vartate |
sa nāpnoti phalaṃ tasya pretya ceha ca durmatiḥ

न ब्राह्मणो वेदयीत किंचिद्राजनि धर्मवित् ।
अविद्यावेदनाद्विद्यात्स्ववीर्यं वीर्यवत्तरम् ।
तस्माद्राज्ञः सदा तेजो दुःसहं ब्रह्मवादिनाम्

na brāhmaṇo vedayīta kiṃcidrājani dharmavit |
avidyāvedanādvidyātsvavīryaṃ vīryavattaram |
tasmādrājñaḥ sadā tejo duḥsahaṃ brahmavādinām

मन्ता शास्ता विधाता च ब्राह्मणो देव उच्यते ।
तस्मिन्नाकुशलं ब्रूयान्न शुष्कामीरयेद्गिरम्

mantā śāstā vidhātā ca brāhmaṇo deva ucyate |
tasminnākuśalaṃ brūyānna śuṣkāmīrayedgiram

क्षत्रियो बाहुवीर्येण तरेदापदमात्मनः ।
धनैर्वैश्यश्च शुद्रश्च मन्त्रैर्होमैश्च वै द्विजः

kṣatriyo bāhuvīryeṇa taredāpadamātmanaḥ |
dhanairvaiśyaśca śudraśca mantrairhomaiśca vai dvijaḥ

नैव कन्या न युवतिर्नामन्त्रज्ञो न बालिशः ।
परिवेष्टाऽग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा

naiva kanyā na yuvatirnāmantrajño na bāliśaḥ |
pariveṣṭā'gnihotrasya bhavennāsaṃskṛtastathā

नरके निपतन्त्येते जुह्वानाः सवनस्य तत् ।
तस्माद्वैतानकुशलो होता स्याद्वेदपारगः

narake nipatantyete juhvānāḥ savanasya tat |
tasmādvaitānakuśalo hotā syādvedapāragaḥ

प्राजापत्यमदत्त्वा च अग्न्याधेयस्य दक्षिणाम् ।
अनाहिताग्निरिति सं प्रोच्यते धर्मदर्शिभिः

prājāpatyamadattvā ca agnyādheyasya dakṣiṇām |
anāhitāgniriti saṃ procyate dharmadarśibhiḥ

पुण्यान्यन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
अनाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्न यजेत कथंचन

puṇyānyanyāni kurvīta śraddadhāno jitendriyaḥ |
anāptadakṣiṇairyajñairna yajeta kathaṃcana

प्रजाः पंशूश्च स्वर्गं च हन्ति यज्ञो ह्यदक्षिणः ।
इन्द्रियाणि यशः कीर्तिभायुश्चाप्यवकृन्तति

prajāḥ paṃśūśca svargaṃ ca hanti yajño hyadakṣiṇaḥ |
indriyāṇi yaśaḥ kīrtibhāyuścāpyavakṛntati

उदक्यामासते ये च द्विजाः केचिदनग्नयः ।
कुलं चाश्रोत्रियं येषां सर्वे ते शूद्रकर्मिणः

udakyāmāsate ye ca dvijāḥ kecidanagnayaḥ |
kulaṃ cāśrotriyaṃ yeṣāṃ sarve te śūdrakarmiṇaḥ

उदपानोदके ग्रामे ब्राह्मणो वृपलीयतिः ।
अपित्वा द्वादश समाः शूद्रकर्मैव गच्छति

udapānodake grāme brāhmaṇo vṛpalīyatiḥ |
apitvā dvādaśa samāḥ śūdrakarmaiva gacchati

अभार्यी शयने विभ्रच्छूद्रं वृद्धं च वै द्विजः ।
अब्राह्मणं भन्यमानस्तृणेष्वासीत पृष्ठतः ।
तथा संशुध्यते राजञ्शृणु चात्र वचो मम

abhāryī śayane vibhracchūdraṃ vṛddhaṃ ca vai dvijaḥ |
abrāhmaṇaṃ bhanyamānastṛṇeṣvāsīta pṛṣṭhataḥ |
tathā saṃśudhyate rājañśṛṇu cātra vaco mama

यदेकरात्रेण करोति पापं
कृष्णं वर्णं ब्राह्मणः सेवमानः ।
स्थानासनाभ्यां विहरन्वती स
त्रिभिर्वर्षैः शमयेदात्मपापम्

yadekarātreṇa karoti pāpaṃ
kṛṣṇaṃ varṇaṃ brāhmaṇaḥ sevamānaḥ |
sthānāsanābhyāṃ viharanvatī sa
tribhirvarṣaiḥ śamayedātmapāpam

न नर्मयुक्तमतृतं हिनस्ति
न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले ।
प्राणात्यये सर्वधनापहारे
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि

na narmayuktamatṛtaṃ hinasti
na strīṣu rājanna vivāhakāle |
prāṇātyaye sarvadhanāpahāre
pañcānṛtānyāhurapātakāni

श्रद्दधानः शुभां विद्यां हीनादपि समाप्नुयात् ।
सुवर्णमपि चामेध्यादाददीताविचारयन्

śraddadhānaḥ śubhāṃ vidyāṃ hīnādapi samāpnuyāt |
suvarṇamapi cāmedhyādādadītāvicārayan

स्त्रीरत्नं दुष्कुलाच्चापि विषादप्यमृतं पिबेत् ।
अदूष्या हि स्त्रियो रत्नमाप इत्येव धर्मतः

strīratnaṃ duṣkulāccāpi viṣādapyamṛtaṃ pibet |
adūṣyā hi striyo ratnamāpa ityeva dharmataḥ

गोब्राह्मणहितार्थं च वर्णानां संकरेषु च ।
वैश्यो गृह्णीत शस्त्राणि परित्राणार्थमात्मनः

gobrāhmaṇahitārthaṃ ca varṇānāṃ saṃkareṣu ca |
vaiśyo gṛhṇīta śastrāṇi paritrāṇārthamātmanaḥ

सुरापो ब्रह्महा चैव गुरुतल्पगतस्तथा ।
अचिरेण महाराज पतितो वै भवत्युत

surāpo brahmahā caiva gurutalpagatastathā |
acireṇa mahārāja patito vai bhavatyuta

सुवर्णहरणं स्तैन्यं विप्रस्वं चेति पातकम् ।
विहारो मद्यपानं च अगम्यागमनं तथा

suvarṇaharaṇaṃ stainyaṃ viprasvaṃ ceti pātakam |
vihāro madyapānaṃ ca agamyāgamanaṃ tathā

पतितैः संप्रयोगश्च ब्राह्मणीयोनितस्तथा ।
अनिर्देश्यानि मन्यन्ते प्राणान्तानीति धारणा

patitaiḥ saṃprayogaśca brāhmaṇīyonitastathā |
anirdeśyāni manyante prāṇāntānīti dhāraṇā

संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ।
याजनाध्यापनाद्दानान्न तु यानासनाशनात्

saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran |
yājanādhyāpanāddānānna tu yānāsanāśanāt

एतानि हित्वातोऽन्यानि निर्देश्यानीति धारणा ।
निर्देश्यकेन विधिना कालेनाव्यसनी भवेत्

etāni hitvāto'nyāni nirdeśyānīti dhāraṇā |
nirdeśyakena vidhinā kālenāvyasanī bhavet

अनुत्तीर्य न होतव्यं प्रेतकर्मण्युपाश्रिते ।
त्रिषु त्वेतेषु पूर्वेषु न कुर्वीत विचारणम्

anuttīrya na hotavyaṃ pretakarmaṇyupāśrite |
triṣu tveteṣu pūrveṣu na kurvīta vicāraṇam

अमात्यान्वा गुरून्वापि जह्याद्धर्मेण धार्मिकः ।
प्रायश्चित्तान्यकुर्वाणा नैते कुर्वन्ति संविदम्

amātyānvā gurūnvāpi jahyāddharmeṇa dhārmikaḥ |
prāyaścittānyakurvāṇā naite kurvanti saṃvidam

अधर्मकारी धर्मेण तपसा हन्ति किल्विषम् ।
ब्राह्मणायावगुर्येत स्पृष्टे गुरुतरं भवेत्

adharmakārī dharmeṇa tapasā hanti kilviṣam |
brāhmaṇāyāvaguryeta spṛṣṭe gurutaraṃ bhavet

अस्तेनं स्तेन इत्युक्त्वा द्विगुणं पापमाप्नुयात् ।
त्रिभागं ब्रह्महत्यायाः कन्यां प्राप्नोति दुष्यति ।
यस्तु दूषयिता तस्याः शेषं प्राप्नोति पाप्मनः

astenaṃ stena ityuktvā dviguṇaṃ pāpamāpnuyāt |
tribhāgaṃ brahmahatyāyāḥ kanyāṃ prāpnoti duṣyati |
yastu dūṣayitā tasyāḥ śeṣaṃ prāpnoti pāpmanaḥ

ब्राह्मणानवगर्ह्येह स्पृष्ट्वा गुरुतरं भवेत् ।
वर्षाणां हि शतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति

brāhmaṇānavagarhyeha spṛṣṭvā gurutaraṃ bhavet |
varṣāṇāṃ hi śataṃ pāpaḥ pratiṣṭhāṃ nādhigacchati

सहस्रं चैव वर्षाणां निपत्य नरकं वसेत् ।
तस्मान्नैवावगुर्याद्धि नैव जातु निपातयेत्

sahasraṃ caiva varṣāṇāṃ nipatya narakaṃ vaset |
tasmānnaivāvaguryāddhi naiva jātu nipātayet

शोणितं यावतः पांसून्संगृह्णीयाद्द्विजक्षतात् ।
तावतीः स समा राजन्नरके प्रतिपद्यते

śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūnsaṃgṛhṇīyāddvijakṣatāt |
tāvatīḥ sa samā rājannarake pratipadyate

भ्रूणहाऽऽहवमध्ये तु शुध्यते शस्त्रपाततः ।
आत्मानं जुहुयादग्नौ समिद्धे तेन शुध्यते

bhrūṇahā''havamadhye tu śudhyate śastrapātataḥ |
ātmānaṃ juhuyādagnau samiddhe tena śudhyate

सुरापो वारुणीमुष्णां पीत्वा पापाद्विमुच्यते

surāpo vāruṇīmuṣṇāṃ pītvā pāpādvimucyate

तया स काये निर्दग्धे मृत्युं वा प्राप्य शुध्यति ।
लोकांश्च लभते विप्रो नान्यथा लभते हि सः

tayā sa kāye nirdagdhe mṛtyuṃ vā prāpya śudhyati |
lokāṃśca labhate vipro nānyathā labhate hi saḥ

गुरुतल्पमधिष्ठाय दुरात्मा पापचेतनः ।
शिलां ज्वलन्तीमासाद्य मृत्युना सोभिशुध्यति

gurutalpamadhiṣṭhāya durātmā pāpacetanaḥ |
śilāṃ jvalantīmāsādya mṛtyunā sobhiśudhyati

अधवा शिश्नवृषणावादायाञ्जलिना स्वयम् ।
नैर्ऋतीं दिशमास्थाय निपतेत्सत्वजिह्मगः

adhavā śiśnavṛṣaṇāvādāyāñjalinā svayam |
nairṛtīṃ diśamāsthāya nipatetsatvajihmagaḥ

ब्राह्मणार्थेऽपि वा प्राणान्संत्यजंस्तेन शुध्यति

brāhmaṇārthe'pi vā prāṇānsaṃtyajaṃstena śudhyati

अश्वमेधेन वाऽपीष्ट्वा अथवा गोसवेन वा ।
मरुत्सोमेन वा सम्यगिह प्रेत्य च पूज्यते

aśvamedhena vā'pīṣṭvā athavā gosavena vā |
marutsomena vā samyagiha pretya ca pūjyate

तथैव द्वादशसमाः कापोतं धर्ममाचरेत् ।
एककालं चरेद्भैक्षं स्वकर्मोदाहरञ्जने

tathaiva dvādaśasamāḥ kāpotaṃ dharmamācaret |
ekakālaṃ caredbhaikṣaṃ svakarmodāharañjane

एवं वा तपसा युक्तो ब्रह्महा सवनी भवेत् ।
एवं गर्भमविज्ञातमात्रेयीं वा निपातयेत्

evaṃ vā tapasā yukto brahmahā savanī bhavet |
evaṃ garbhamavijñātamātreyīṃ vā nipātayet

द्विगुणा ब्रह्महत्या वै आत्रेयीहिंसने भवेत् ।
सुरापी नियताहारो ब्रह्मचारी क्षपाचरः

dviguṇā brahmahatyā vai ātreyīhiṃsane bhavet |
surāpī niyatāhāro brahmacārī kṣapācaraḥ

ऊर्ध्वं त्रिभ्योऽपि वर्षेभ्यो यजेताग्निष्टुता परम् ।
ऋषभैकसहस्रं वा गा दत्त्वा शौचमाप्नुयात्

ūrdhvaṃ tribhyo'pi varṣebhyo yajetāgniṣṭutā param |
ṛṣabhaikasahasraṃ vā gā dattvā śaucamāpnuyāt

वैश्यं दत्त्वा तु वर्षे द्वे ऋषभैकशतं च गाः ।
शूद्रं हत्वाऽब्दमेवैकमृषभं च शतं च गाः

vaiśyaṃ dattvā tu varṣe dve ṛṣabhaikaśataṃ ca gāḥ |
śūdraṃ hatvā'bdamevaikamṛṣabhaṃ ca śataṃ ca gāḥ

श्ववराहखरान्हत्वा शौद्रमेव व्रतं चरेत् ।
मार्जारचाषमण्डूकान्काकं व्यालं च मूषिकम्

śvavarāhakharānhatvā śaudrameva vrataṃ caret |
mārjāracāṣamaṇḍūkānkākaṃ vyālaṃ ca mūṣikam

उक्तः पशुवधे दोषो राजन्प्राणिनिपातनात् ।
अनस्थिकेषु गोमूत्रं पानमेकं प्रचक्षते ।
प्रायश्चित्तान्यथान्यानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

uktaḥ paśuvadhe doṣo rājanprāṇinipātanāt |
anasthikeṣu gomūtraṃ pānamekaṃ pracakṣate |
prāyaścittānyathānyāni pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

तल्पे वाऽन्यस्य चौर्ये च पृथक् संवत्सरं चरेत् ।
त्रीणि श्रोत्रियभार्यायां परदारे च द्वे स्मृते

talpe vā'nyasya caurye ca pṛthak saṃvatsaraṃ caret |
trīṇi śrotriyabhāryāyāṃ paradāre ca dve smṛte

काले चतुर्थे भुञ्जानो ब्रह्मचारी व्रती भवेत् ।
स्थानासनाभ्यां विहरेत्रिरह्नाऽभ्युपयन्नपः

kāle caturthe bhuñjāno brahmacārī vratī bhavet |
sthānāsanābhyāṃ viharetrirahnā'bhyupayannapaḥ

ऐवमेव चरन्राजंस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ।
एवमेव निराकर्ता यश्चाग्नीनपविध्यति

aivameva caranrājaṃstasmātpāpātpramucyate |
evameva nirākartā yaścāgnīnapavidhyati

त्यजत्यकारणे यश्च पितरं मातरं गुरुम् ।
पतितः स्यात्स कौरव्य यथा धर्मेषु निश्चयः

tyajatyakāraṇe yaśca pitaraṃ mātaraṃ gurum |
patitaḥ syātsa kauravya yathā dharmeṣu niścayaḥ

ग्रासाच्छादनयानं च शयनं ह्यासनं तथा ।
ब्रह्मचारी द्विजेभ्यश्च दत्त्वा पापात्प्रमुच्यते

grāsācchādanayānaṃ ca śayanaṃ hyāsanaṃ tathā |
brahmacārī dvijebhyaśca dattvā pāpātpramucyate

भार्यायां व्यभिचारिण्यां निरुद्धायां विशेषतः ।
यत्पुंसः परदारेषु तदेनां चारयेद्व्रतम् ।

bhāryāyāṃ vyabhicāriṇyāṃ niruddhāyāṃ viśeṣataḥ |
yatpuṃsaḥ paradāreṣu tadenāṃ cārayedvratam |

श्रेयांसं शयने हित्वा पापीयांसं समृच्छति ।
श्वभिस्तमर्दयेद्राजा संस्थाने बहुविस्तरे

śreyāṃsaṃ śayane hitvā pāpīyāṃsaṃ samṛcchati |
śvabhistamardayedrājā saṃsthāne bahuvistare

पुमांसं बन्धयेत्पाशैः शयने तप्त आयसे ।
अप्यादधीत दारूणि तत्र दह्येत पापकृत

pumāṃsaṃ bandhayetpāśaiḥ śayane tapta āyase |
apyādadhīta dārūṇi tatra dahyeta pāpakṛta

एव दण्डो महाराज स्त्रीणां भर्तृव्यतिक्रमे ।
संवत्सारोऽभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो भवेत्

eva daṇḍo mahārāja strīṇāṃ bhartṛvyatikrame |
saṃvatsāro'bhiśastasya duṣṭasya dviguṇo bhavet

द्वे तस्य त्रीणि वर्षाणि चत्वारि सहसेविनः ।
कुमारः पञ्चवर्षाणि चरेद्भैक्षं मुनिव्रतः

dve tasya trīṇi varṣāṇi catvāri sahasevinaḥ |
kumāraḥ pañcavarṣāṇi caredbhaikṣaṃ munivrataḥ

परिवित्तिः परिवेत्ता या चैव परिविद्यते ।
पाणिग्राहस्त्वधर्मेण सर्वे ते पतिताः स्मृताः

parivittiḥ parivettā yā caiva parividyate |
pāṇigrāhastvadharmeṇa sarve te patitāḥ smṛtāḥ

चरेयुः सर्व एवैते वीरहा यद्व्रतं चरेत् ।
चान्द्रायणं चरेन्मासं कृच्छ्रं वा पापशुद्धये

careyuḥ sarva evaite vīrahā yadvrataṃ caret |
cāndrāyaṇaṃ carenmāsaṃ kṛcchraṃ vā pāpaśuddhaye

परिवेत्ता प्रयच्छेता तां स्नुषां परिवित्तये ।
ज्येष्ठेन त्वभ्यनुज्ञातो यवीयाप्यनन्तरम् ।
एनसो मोक्षमाप्नोति तौ च सा चैव धर्मतः

parivettā prayacchetā tāṃ snuṣāṃ parivittaye |
jyeṣṭhena tvabhyanujñāto yavīyāpyanantaram |
enaso mokṣamāpnoti tau ca sā caiva dharmataḥ

अमानुषीषु गोवर्जमनादिष्टं न दुष्यति ।
अधिष्ठातारमत्तारं पशूनां पुरुषं विदुः

amānuṣīṣu govarjamanādiṣṭaṃ na duṣyati |
adhiṣṭhātāramattāraṃ paśūnāṃ puruṣaṃ viduḥ

परिधायोर्ध्ववालं तु पात्रमादाय मृन्मयम् ।
चरेत्सप्तगृहान्भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन्

paridhāyordhvavālaṃ tu pātramādāya mṛnmayam |
caretsaptagṛhānbhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan

तथैव लब्धभोजी स्याद्द्वादशाहात्स शुध्यति ।
चरेत्संवत्सरं चापि तद्व्रतं येन कृन्तति

tathaiva labdhabhojī syāddvādaśāhātsa śudhyati |
caretsaṃvatsaraṃ cāpi tadvrataṃ yena kṛntati

भवेत्तु मानुषेष्वेवं प्रायश्चिमनुत्तमम् ।
दानं वा दानशक्तेषु सवेर्मतत्प्रकल्पयेत्

bhavettu mānuṣeṣvevaṃ prāyaścimanuttamam |
dānaṃ vā dānaśakteṣu savermatatprakalpayet

अनास्तिकेषु गोमात्रं दानमेकं प्रचक्षते ।
श्ववराहमनुष्याणां कुक्कुटस्य खरस्य च

anāstikeṣu gomātraṃ dānamekaṃ pracakṣate |
śvavarāhamanuṣyāṇāṃ kukkuṭasya kharasya ca

मांसं मूत्रं पुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति ।
ब्राह्मणस्तु सुरापस्य गन्धमादाय सोमपाः

māṃsaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca prāśya saṃskāramarhati |
brāhmaṇastu surāpasya gandhamādāya somapāḥ

अपख्यहं पिबेदुष्णाः संयतात्मा जितेन्द्रियः ।
अपः पीत्वा तु स पुनर्वायुभक्षो भवेन्त्र्यहम्

apakhyahaṃ pibeduṣṇāḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ |
apaḥ pītvā tu sa punarvāyubhakṣo bhaventryaham

एवमेतत्समुद्दिष्टं प्रायश्चित्तिषेवणम् ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण यदज्ञानेन जायते

evametatsamuddiṣṭaṃ prāyaścittiṣevaṇam |
brāhmaṇasya viśeṣeṇa yadajñānena jāyate