अध्याय 13: सहदेव: 'मम' मृत्यु है, 'न मम' ब्रह्म

न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति वा न वा

na bāhyaṃ dravyamutsṛjya siddhirbhavati bhārata |
śārīraṃ dravyamutsṛjya siddhirbhavati vā na vā

बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेष्वनुगृध्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं वा स्याद्द्विषतां तत्तथाऽस्तु नः

bāhyadravyavimuktasya śārīreṣvanugṛdhyataḥ |
yo dharmo yatsukhaṃ vā syāddviṣatāṃ tattathā'stu naḥ

शारीरंद्रव्यमुत्सृज्य पृथिवीमनुशासतः ।
यो धर्मो यत्सुखं वा स्यात्सुहृदां तत्तथाऽस्तु नः

śārīraṃdravyamutsṛjya pṛthivīmanuśāsataḥ |
yo dharmo yatsukhaṃ vā syātsuhṛdāṃ tattathā'stu naḥ

द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युरुयक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम्

dvyakṣarastu bhavenmṛtyuruyakṣaraṃ brahma śāśvatam |
mameti dvyakṣaro mṛtyurna mameti ca śāśvatam

ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव समाश्रितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योजयेतामसंशयम्

brahmamṛtyū tato rājannātmanyeva samāśritau |
adṛśyamānau bhūtāni yojayetāmasaṃśayam

अविनाशोऽस्य सत्वस्य नियतो यदि भारत ।
हित्वा शरीरं भूतानां न हिंसा प्रतिपत्स्यते

avināśo'sya satvasya niyato yadi bhārata |
hitvā śarīraṃ bhūtānāṃ na hiṃsā pratipatsyate

अथापि च सहोत्पत्तिः सत्वस्य प्रलयस्तथा ।
नष्टे शरीरे नष्टः स्याद्वृथा च स्यात्क्रियापथः

athāpi ca sahotpattiḥ satvasya pralayastathā |
naṣṭe śarīre naṣṭaḥ syādvṛthā ca syātkriyāpathaḥ

तस्मादेकान्तमुत्सृज्य पूर्वैः पूर्वतरैश्च यः ।
पन्था निषेवितः सद्भिः स निषेव्यो विजानता

tasmādekāntamutsṛjya pūrvaiḥ pūrvataraiśca yaḥ |
panthā niṣevitaḥ sadbhiḥ sa niṣevyo vijānatā

स्वायंभुवेन मनुना तथाऽन्यैश्तक्रवर्तिभिः ।
यद्ययं ह्यधमः पन्थाः कस्मात्तैस्तैर्निषेवितः

svāyaṃbhuvena manunā tathā'nyaiśtakravartibhiḥ |
yadyayaṃ hyadhamaḥ panthāḥ kasmāttaistairniṣevitaḥ

कृतत्रेतादियुक्तानि गुणवन्ति च भारत ।
युगानि बहुशस्तैश्च भुक्तेयमवनी नृप

kṛtatretādiyuktāni guṇavanti ca bhārata |
yugāni bahuśastaiśca bhukteyamavanī nṛpa

लब्ध्वाऽपि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
न भुङ्क्ते यो नृपः सम्यक्किंफलं तस्य जीविते

labdhvā'pi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sahasthāvarajaṅgamām |
na bhuṅkte yo nṛpaḥ samyakkiṃphalaṃ tasya jīvite

अथवा वसतो राजन्वने वन्येन जीवतः ।
द्रव्येषु यस्य ममता मृत्योरास्ये स वर्तते

athavā vasato rājanvane vanyena jīvataḥ |
dravyeṣu yasya mamatā mṛtyorāsye sa vartate

बाह्यान्तराणां भूतानां स्वभावं पश्य भारत ।
ये तु पश्यन्ति तद्भूतं मुच्यन्ते ते महाभयात्

bāhyāntarāṇāṃ bhūtānāṃ svabhāvaṃ paśya bhārata |
ye tu paśyanti tadbhūtaṃ mucyante te mahābhayāt

भवान्पिता भवान्माता भवान्भ्राता भवान्गुरुः ।
दुःखप्रलापानार्तस्य तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि

bhavānpitā bhavānmātā bhavānbhrātā bhavānguruḥ |
duḥkhapralāpānārtasya tanme tvaṃ kṣantumarhasi

तथ्यं वा यदि वाऽतथ्यं यन्मयैतत्प्रभाषितम् ।
तद्विद्वि पृथिवीपाल भक्त्या भरतसत्तम

tathyaṃ vā yadi vā'tathyaṃ yanmayaitatprabhāṣitam |
tadvidvi pṛthivīpāla bhaktyā bharatasattama