अध्याय 64: श्रीकृष्ण धृतराष्ट्र और गान्धारी को सान्त्वना देते हैं

किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम्

kimarthaṃ dvijaśārdūla dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
gāndhāryāḥ preṣayāmāsa vāsudevaṃ parantapam

यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम्

yadā pūrvaṃ gataḥ kṛṣṇaḥ śamārthaṃ kauravānprati |
na ca taṃ labdhavānkāmaṃ tato yuddhamabhūdidam

निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि

nihateṣu tu yodheṣu hate duryodhane tadā |
pṛthivyāṃ pāṇḍaveyasya niḥsapatne kṛte yudhi

विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः

vidrute śibire śūnye prāpte yaśasi cottame |
kiṃ tu tatkāraṇaṃ brahmanyena kṛṣṇo gataḥ punaḥ

न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः

na caitatkāraṇaṃ brahmannalpaṃ vipratibhāti me |
yatrāgamadameyātmā svayameva janārdanaḥ

तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये

tattvato vai samācakṣva sarvamadhvaryusattama |
yaccātra kāraṇaṃ brahmankāryasyāsya viniścaye

त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ

tvadyukto'yamanupraśno yanmāṃ pṛcchasi pārthiva |
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi yathāvadbharatarṣabha

हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम्

hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge |
vyutkramya samayaṃ rājandhārtarāṣṭraṃ mahābalam

अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत्

anyāyena hataṃ dṛṣṭvā gadāyuddhena bhārata |
yudhiṣṭhiraṃ mahārāja mahadbhayamathāviśat

सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत्

so'cintayanmahābhāgāṃ gāndhārīṃ tapasānvitām |
ghoreṇa tapasā yuktāṃ trailokyamapi sā dahet

तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत्

tasya cintayamānasya buddhiḥ samabhavattadā |
gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ pūrvaṃ praśamanaṃ bhavet

सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति

sā hi putravadhaṃ śrutvā kṛtamasmābhirīdṛśam |
mānasenāgninā kruddhā bhasmasānnaḥ kariṣyati

कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम्

kathaṃ duḥkhamidaṃ tīvraṃ gāndhārī sampraśakṣyati |
śrutvā vinihataṃ putraṃ chalenājihmayodhinam

एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत

evaṃ vicintya bahudhā bhayaśokasamanvitaḥ |
vāsudevamidaṃ vākyaṃ dharmarājo'bhyabhāṣata

तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत

tava prasādādgovinda rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
aprāpyaṃ manasā'pīdaṃ prāptamasmābhiracyuta

प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन

pratyakṣaṃ me mahābāho saṅgrāme romaharṣaṇe |
vimardaḥ sumahānprāptastvayā yādavanandana

त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः

tvayā devāsure yuddhe vadhārthamamaradviṣām |
yathā sāhyaṃ purā dattaṃ hatāśca vibudhadviṣaḥ

साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम्

sāhyaṃ tathā mahābāho dattamasmākamacyuta |
sārathyena ca vārṣṇeya bhavatā hi dhṛtā vayam

यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः

yadi na tvaṃ bhavennāthaḥ phalgunasya mahāraṇe |
kathaṃ śakyo raṇe jetuṃ bhavedeṣa balārṇavaḥ

गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः

gadāprahārā vipulāḥ parighaiścāpi tāḍanam |
śaktibhirbhiṇḍipālaiśca tomaraiḥ saparaśvathaiḥ

अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे

asmatkṛte tvayā kṛṣṇa vācaḥ suparuṣāḥ śrutāḥ |
śastrāṇāṃ ca nipātā vai vajrasparśopamā raṇe

ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु

te ca te saphalā jātā hate duryodhane'cyuta |
tatsarvaṃ na yathā naśyetpunaḥ kṛṣṇa tathā kuru

सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव

sandehaḍolāṃ prāptaṃ naścetaḥ kṛṣṇa jaye sati |
gāndhāryā hi mahābāho krodhaṃ śamaya mādhava

सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति ।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम

sā hi nityaṃ mahābhāgā tapasogreṇa karśitā |
putrapautravadhaṃ śrutvā dhruvaṃ naḥ sampradhakṣyati |
tasyā prasādanaṃ vīra prāptakālaṃ mataṃ mama

कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम

kaśca tāṃ krodhasandīptāṃ putravyasanakarśitām |
vīkṣituṃ puruṣaḥ śaktastvāmṛte puruṣottama

तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम

tatra me gamanaṃ prāptaṃ rocate tava mādhava |
gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ praśamārthamarindama

त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः

tvaṃ hi kartā vikartā ca lokānāṃ prabhavāvyayaḥ |
hetukāraṇasaṃyuktairvākyaiḥ kālasamīritaiḥ

क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति

kṣiprameva mahābāho gāndhārīṃ śamayiṣyasi |
pitāmahaśca bhagavānkṛṣṇastatra bhaviṣyati

सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना

sarvathā te mahābāho gāndhāryāḥ krodhanāśanam |
kartavyaṃ sātvatāṃ śreṣṭha pāṇḍavānāṃ hitārthinā

धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम्

dharmarājasya vacanaṃ śrutvā yadukulodvahaḥ |
āmantrya dārukaṃ prāha rathaḥ sañjo vidhīyatām

केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने

keśavasya vacaḥ śrutvā tvaramāṇo'tha dārukaḥ |
nyavedayadrathaṃ sajjaṃ keśavāya mahātmane

तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः

taṃ rathaṃ yādavaśreṣṭhaḥ samāruhya parantapaḥ |
jagāma hāstinapuraṃ tvaritaḥ keśavo vibhuḥ

ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान्

tataḥ prāyānmahārāja mādhavo bhagavānrathī |
nāgasāhvayamāsādya praviveśa ca vīryavān

प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात् ।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम्

praviśya nagaraṃ vīro rathaghoṣeṇa nādayan |
vidito dhṛtarāṣṭrasya so'vatīrya rathottamāt |
abhyagacchadadīnātmā dhṛtarāṣṭraniveśanam

पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम्

pūrvaṃ cābhigataṃ tatra so'paśyadṛṣisattamam

पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः

pādau prapīḍya kṛṣṇasya rājñaścāpi janārdanaḥ |
abhyavādayadavyagro gāndhārīṃ cāpi keśavaḥ

ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह

tatastu yādavaśreṣṭho dhṛtarāṣṭramadhokṣajaḥ |
pāṇimālambya rājendra susvaraṃ praruroda ha

स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि ।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः

sa muhūrtādivotsṛjya bāṣpaṃ śokasamudbhavam |
prakṣālya vāriṇā netre hyācamya ca yathāvidhi |
uvāca praśritaṃ vākyaṃ dhṛtarāṣṭramarindamaḥ

न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो

na te'styaviditaṃ kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ ca bhārata |
kālasya ca yathāvṛttaṃ tatte suviditaṃ prabho

यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत

yadidaṃ pāṇḍavaiḥ sarvaistava cittānurodhibhiḥ |
kathaṃ kulakṣayo na syāttathā kṣatrasya bhārata

भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः

bhrātṛbhiḥ samayaṃ kṛtvā kṣāntavāndharmavatsalaḥ |
dyūtacchalajitaiḥ śudvairvanavāso hyupāgataḥ

अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा

ajñātavāsacaryā ca nānāveṣasamāvṛtaiḥ |
anye ca bahavaḥ kleśāstvaśaktairiva sarvadā

मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः

mayā ca svayamāgamya yuddhakāla upasthite |
sarvalokasya sānnidhyegrāmāṃstvaṃ pañcayācitaḥ

त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम्

tvayā kālopasṛṣṭena lobhato nāpavarjitāḥ |
tavāparādhānnṛpate sarvaṃ kṣatraṃ kṣayaṃ gatam

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता ।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि

bhīṣmeṇa somadattena bāhlīkena kṛpeṇa ca |
droṇena ca saputreṇa vidureṇa ca dhīmatā |
yācitastvaṃ śamaṃ nityaṃ na ca tatkṛtavānasi

कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते

kālopahatacittā hi sarve muhyanti bhārata |
yathā mūḍho bhavānpūrvamasminnarthe samudyate

किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय

kimanyatkālayogāddhi dviṣṭameva parāyaṇam |
mā ca doṣānmahāprājña pāṇḍaveṣu niveśaya

अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप

alpopyatikramo nāsti pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
dharmato nyāyataścaiva snehataśca parantapa

एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति

etatsarvaṃ tu vijñāya hyātmadoṣakṛtaṃ phalam |
tanmanyuṃ pāṇḍuputreṣu na bhavānkartumarhati

कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम्

kulaṃ vaṃśaśca piṇḍāśca yacca putrakṛta phalam |
gāndhāryāstava vai nātha pāṇḍaveṣu pratiṣṭhitam

त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम्

tvaṃ caiva kuruśārdūla gāndhārī ca yaśasvinī |
mā śuco naraśārdūla pāṇḍavānpratikilbim

एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ

etatsarvamanudhyāya ātmanaśca vyatikramam |
śivena pāṇḍavāndhyāhi namaste bharatarṣabha

जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः

jānāsi ca mahābāho dharmarājasya yā tvayi |
bhaktirbharataśārdūla snehaścāpi svabhāvataḥ

एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति

etacca kadanaṃ kṛtvā śatrūṇāmapakāriṇām |
dahyate sa divārātrau na ca śarmādhigacchati

त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति

tvāṃ caiva naraśārdūla gāndhārīṃ ca yaśasvinīm |
sa śocannaraśārdūlaḥ śāntiṃ naivādhigacchati

हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्

hiyā ca parayā'viṣṭo bhavantaṃ nādhigacchati |
putraśokābhisantaptaṃ buddhivyākulitendriyam

एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम्

evamuktvā mahārāja dhṛtarāṣṭraṃ yadūttamaḥ |
uvāca paramaṃ vākyaṃ gāndhārīṃ śokakarśitām

सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे

saubaleyi nibodha tvaṃ yattvāṃ vakṣyāmi suvrate |
tvatsamā nāsti loke'sminnadya sīmantinī śubhe

जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम्

jānāsi ca yathā rājñi sabhāyāṃ mama sannidhau |
dharmārthasahitaṃ vākyamubhayoḥ pakṣayorhitam

उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः

uktavatyasi kalyāṇi na ca te tanayaiḥ kṛtam |
duryodhanastvayā cokto jayārthī paruṣaṃ vacaḥ

शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे

śṛṇu mūḍha vaco mahyaṃ yato dharmastato jayaḥ |
tadidaṃ samanuprāptaṃ tava vākyaṃ nṛpātmaje

एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन

evaṃ viditvā kalyāṇi mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ |
pāṇḍavānāṃ vināśāya mā te buddhiḥ kadācana

शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात्

śaktā cāsi mahābhāge pṛthivīṃ sacarācarām |
cakṣuṣā krodhadīptena nirdagdhuṃ tapaso balāt

वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव

vāsudevavacaḥ śrutvā gāndhārī vākyamabravīt |
evametanmahābāho yathā vadasi keśava

आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन

ādhibhirdahyamānāyā matiḥ sañcalitā mama |
sā me vyavasthitā śrutvā tava vākyaṃ janārdana

राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर

rājñastvandhasya vṛddhasya hataputrasya keśava |
tvaṃ gatiḥ sahitairvīraiḥ pāṇḍavairdipadā vara

एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह

etāvaduktvā vacanaṃ mukhaṃ pracchādya vāsasā |
putraśokābhisantaptā gāndhārī praruroda ha

तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः

tata enāṃ mahābāhuḥ keśvaḥ śokakarśitām |
hetukāraṇasaṃyuktairvākyairāśvāsayatprabhuḥ

समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः

samāśvāsya ca gāndhārīṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca mādhavaḥ |
drauṇisaṅkalpitaṃ bhāvamanvabudhyata keśavaḥ

ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत्

tatastvarita utthāya pādau mūrdhnā praṇamya ca |
dvaipāyanasya rājendra tataḥ kauravamabravīt

आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः

āpṛcche tvāṃ kuruśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ |
drauṇeḥ pāpostyabhiprāyastenāsmi sahasotthitaḥ

पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता

pāṇḍavānāṃ vadhe rātrau buddhistena pradarśitā

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम्

etacchrutvā tu vacanaṃ gāndhāryā sahito'bravīt |
dhṛtarāṣṭro mahābāhuḥ keśavaṃ keśisūdanam

शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन

śīghraṃ gaccha mahābāho pāṇḍavānparipālaya |
bhūyastvayā sameṣyāmi kṣiprameva janārdana

प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः

prāyāttatastu tvarito dārukeṇa sahācyutaḥ

वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः

vāsudeve gate rājandhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram |
āśvāsayadameyātmā vyāso lokanamaskṛtaḥ

वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप

vāsudevo'pi dharmātmā kṛtakṛtyo jagāma ha |
śibiraṃ hāstinapurāddidṛkṣuḥ pāṇḍavānnṛpa

आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः

āgamya śibiraṃ rātrau so'bhyagacchata pāṇḍavān |
tacca tebhyaḥ samākhyāya sahitastaiḥ samāhitaḥ