अध्याय 9: जल के भीतर वरुण की सभा

युधिष्ठिर सभा दिव्या वरुणस्यामितप्रभा ।
प्रमाणेन यथा याम्या शुभप्राकारतोरणा

yudhiṣṭhira sabhā divyā varuṇasyāmitaprabhā |
pramāṇena yathā yāmyā śubhaprākāratoraṇā

अन्तः सलिलमास्थाय विहिता विश्वकर्मणा ।
दिव्यै रत्नमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युता

antaḥ salilamāsthāya vihitā viśvakarmaṇā |
divyai ratnamayairvṛkṣaiḥ phalapuṣpapradairyutā

नीलपीतैः सिताः श्यामैः सितैर्लोहितकैरपि ।
अवतानैस्तथा गुल्मैर्मञ्जरीजालधारिभिः

nīlapītaiḥ sitāḥ śyāmaiḥ sitairlohitakairapi |
avatānaistathā gulmairmañjarījāladhāribhiḥ

तथा शकुनयस्तस्यां विचित्रा मधुरस्वराः ।
अनिर्देश्या वपुष्मन्तः शतशोऽथ सहस्रशः

tathā śakunayastasyāṃ vicitrā madhurasvarāḥ |
anirdeśyā vapuṣmantaḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

सा सभा सुखसंस्पर्शा न शीता न च धर्मदा ।
वेश्मासनवती रम्या सिता वरुणपालिता

sā sabhā sukhasaṃsparśā na śītā na ca dharmadā |
veśmāsanavatī ramyā sitā varuṇapālitā

यस्यामास्ते स वरुणो वारुण्या च समन्वितः ।
दिव्यरत्नाम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः

yasyāmāste sa varuṇo vāruṇyā ca samanvitaḥ |
divyaratnāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ

?द्वितीयेन तु नाम्ना वै गौरीति भुवि विश्रुता ।
पत्न्या सवरुणो देवः प्रमोदति सुखी सुखम्

?dvitīyena tu nāmnā vai gaurīti bhuvi viśrutā |
patnyā savaruṇo devaḥ pramodati sukhī sukham

स्रग्विणो दिव्यगन्धाश्च दिव्यगन्धानुलेपनाः ।
आदित्यास्तत्र वरुणं जलेश्वरमुपासते

sragviṇo divyagandhāśca divyagandhānulepanāḥ |
ādityāstatra varuṇaṃ jaleśvaramupāsate

वासुकिस्तक्षकश्चैव नागश्चैरावतस्तथा ।
कृष्णश्च लोहितश्चैव पद्मश्चित्रश्च वीर्यवान्

vāsukistakṣakaścaiva nāgaścairāvatastathā |
kṛṣṇaśca lohitaścaiva padmaścitraśca vīryavān

कम्बलाश्वतरौ नागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ ।
मणिमान्कुण्डधारश्च कर्कोटकधनञ्जयौ

kambalāśvatarau nāgau dhṛtarāṣṭrabalāhakau |
maṇimānkuṇḍadhāraśca karkoṭakadhanañjayau

पाणिमान्कुण्डधारश्च बलवान्पृथिवीपते ।
प्रह्रादो मुषिकादश्च तथैव जनमेजयः

pāṇimānkuṇḍadhāraśca balavānpṛthivīpate |
prahrādo muṣikādaśca tathaiva janamejayaḥ

पताकिनो मण्डलिनः फणवन्तश्च सर्वशः ।
अर्थो धर्मश्च कामश्च वसुः कपिल एव च

patākino maṇḍalinaḥ phaṇavantaśca sarvaśaḥ |
artho dharmaśca kāmaśca vasuḥ kapila eva ca

अनन्तश्च महानागो यं दृष्ट्वा जलजेश्वरः ।
अभ्यर्चयति सत्कारैरासनेन च तं विभुः

anantaśca mahānāgo yaṃ dṛṣṭvā jalajeśvaraḥ |
abhyarcayati satkārairāsanena ca taṃ vibhuḥ

वासुकिप्रमुखाश्चैव सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ।
अनुज्ञाताश्च शेषेण यथार्हमुपविश्य च

vāsukipramukhāścaiva sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ |
anujñātāśca śeṣeṇa yathārhamupaviśya ca

एते चान्ये च बहवः सर्पास्तस्यां युधिष्ठिर ।
वैनतेयश्च गरुडो ये चास्य परिचारिणः ।
उपासते महात्मानं वरुणं विगतक्लमाः

ete cānye ca bahavaḥ sarpāstasyāṃ yudhiṣṭhira |
vainateyaśca garuḍo ye cāsya paricāriṇaḥ |
upāsate mahātmānaṃ varuṇaṃ vigataklamāḥ

बलिर्वैरोचनो राजा नरकः पृथिवीञ्जयः ।
संह्रादो विप्रचित्तिश्च कालखञ्जाश्च दानवाः

balirvairocano rājā narakaḥ pṛthivīñjayaḥ |
saṃhrādo vipracittiśca kālakhañjāśca dānavāḥ

सुहनुर्दुर्मुखः शङ्खः सुमनाः सुमतिस्ततः ।
घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा

suhanurdurmukhaḥ śaṅkhaḥ sumanāḥ sumatistataḥ |
ghaṭodaro mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharastathā

विश्वरूपः स्वरूपश्च विरूपोऽथ महाशिराः ।
दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा दशावरः

viśvarūpaḥ svarūpaśca virūpo'tha mahāśirāḥ |
daśagrīvaśca vālī ca meghavāsā daśāvaraḥ

टिट्टिभो विटभूतश्च संह्रादश्चेन्द्रतापनः ।
दैत्यदानवसङ्घाश्च सर्वे रुचिरकुण्डलाः

ṭiṭṭibho viṭabhūtaśca saṃhrādaścendratāpanaḥ |
daityadānavasaṅghāśca sarve rucirakuṇḍalāḥ

स्रग्विणो मौलिनश्चैव तथा दिव्यपरिच्छदाः ।
सर्वे लब्धवराः शूराः सर्वे विगतमृत्यवः

sragviṇo maulinaścaiva tathā divyaparicchadāḥ |
sarve labdhavarāḥ śūrāḥ sarve vigatamṛtyavaḥ

ते तस्यां वरुणं देवं धर्मपाशधरं सदा ।
उपासते महात्मानं सर्वे सुचरितव्रताः

te tasyāṃ varuṇaṃ devaṃ dharmapāśadharaṃ sadā |
upāsate mahātmānaṃ sarve sucaritavratāḥ

तथा समुद्राश्चत्वारो नदी भागीरथी च सा ।
कालिन्दी विदिशा वेणा नर्दमा वेगवाहिनी

tathā samudrāścatvāro nadī bhāgīrathī ca sā |
kālindī vidiśā veṇā nardamā vegavāhinī

विपाशा च शतद्रुश्च चन्द्रभागा सरस्वती ।
इरावती वितस्ता च सिन्धुर्देवनदी तथा

vipāśā ca śatadruśca candrabhāgā sarasvatī |
irāvatī vitastā ca sindhurdevanadī tathā

गोदावरी कृष्णवेणी कावेरी च सरिद्वरा ।
किम्पुना च विशल्या च तथा वैतरणी नदी

godāvarī kṛṣṇaveṇī kāverī ca saridvarā |
kimpunā ca viśalyā ca tathā vaitaraṇī nadī

तृतीया ज्येष्ठिला चैव शोणश्चापि महानदः ।
चर्मण्वती तथा चैव पर्णाशा च महानदी

tṛtīyā jyeṣṭhilā caiva śoṇaścāpi mahānadaḥ |
carmaṇvatī tathā caiva parṇāśā ca mahānadī

सरयूर्वारवत्याऽथ लाङ्गली च सरिद्वरा ।
करतोया तथाऽऽत्रेयी लौहित्यश्च महानदः

sarayūrvāravatyā'tha lāṅgalī ca saridvarā |
karatoyā tathā''treyī lauhityaśca mahānadaḥ

लङ्घती गोमती चैव सन्ध्या त्रिस्रोतसी तथा ।
एताश्चन्याश्च राजेन्द्र सुतीर्था लोकविश्रुताः

laṅghatī gomatī caiva sandhyā trisrotasī tathā |
etāścanyāśca rājendra sutīrthā lokaviśrutāḥ

सरितः सर्वतश्चान्यास्तीर्थानि च सरांसि च ।
कूपाश्च सप्रस्रवणा देहवन्तो युधिष्ठिर ।

saritaḥ sarvataścānyāstīrthāni ca sarāṃsi ca |
kūpāśca saprasravaṇā dehavanto yudhiṣṭhira |

पल्वलानि तटाकानि देहवन्त्यथ भारत ।
दिशस्तथा मही चैव तथा सर्वे महीधराः

palvalāni taṭākāni dehavantyatha bhārata |
diśastathā mahī caiva tathā sarve mahīdharāḥ

उपासते महात्मानं सर्वे जलचरास्तथा ।
गीतवादित्रवन्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः

upāsate mahātmānaṃ sarve jalacarāstathā |
gītavāditravantaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ

स्तुवन्तो वरुणं तस्यां सर्व एव समासते ।
महीधरा रत्नवन्तो रसा ये च प्रतिष्ठिताः

stuvanto varuṇaṃ tasyāṃ sarva eva samāsate |
mahīdharā ratnavanto rasā ye ca pratiṣṭhitāḥ

कथयन्तः सुमधुराः कथास्तत्र समासते ।
वारुणश्च तथा मन्त्री सुनाभः पर्युपासते

kathayantaḥ sumadhurāḥ kathāstatra samāsate |
vāruṇaśca tathā mantrī sunābhaḥ paryupāsate

पुत्रपौत्रैः परिवृतो गोनाम्ना पुष्करेण च ।
सर्वे विग्रहवन्तस्ते तमीश्वरमुपासते

putrapautraiḥ parivṛto gonāmnā puṣkareṇa ca |
sarve vigrahavantaste tamīśvaramupāsate

एषा मया सम्पतता वारुणी भरतर्षभ ।
दृष्टपूर्वा सभा रम्या कुबेरस्य सभां शृणु

eṣā mayā sampatatā vāruṇī bharatarṣabha |
dṛṣṭapūrvā sabhā ramyā kuberasya sabhāṃ śṛṇu