अध्याय 10: कुबेर की सभा और भगवान शिव का आगमन

सभा वैश्रवणी राजञ्शतयोजनमायता ।
विस्तीर्णा सप्ततिश्चैव योजनानि सितप्रभा

sabhā vaiśravaṇī rājañśatayojanamāyatā |
vistīrṇā saptatiścaiva yojanāni sitaprabhā

तपसा निर्जिता राजन्स्वयं वैश्रवणेन सा ।
शशिप्रभा प्रावरणा कैलासशिखरोपमा

tapasā nirjitā rājansvayaṃ vaiśravaṇena sā |
śaśiprabhā prāvaraṇā kailāsaśikharopamā

गुह्यकैरुह्यमाना सा खे विषक्तेव शोभते ।
दिव्या हेममयैरुच्चैः प्रासादैरुपशोभिता

guhyakairuhyamānā sā khe viṣakteva śobhate |
divyā hemamayairuccaiḥ prāsādairupaśobhitā

महारत्नवती चित्रा दिव्यगन्धा मनोरमा ।
सिताभ्रशिखराकारा प्लवमानेव दृश्यते ।

mahāratnavatī citrā divyagandhā manoramā |
sitābhraśikharākārā plavamāneva dṛśyate |

दिव्या हेममयै रङ्गैर्विद्युद्भिरिव चित्रिता ।
तस्यां वैश्रवणो राजा विचित्राभरणाम्बरः

divyā hemamayai raṅgairvidyudbhiriva citritā |
tasyāṃ vaiśravaṇo rājā vicitrābharaṇāmbaraḥ

स्त्रीसहस्रैर्वृतः श्रीमानास्ते ज्वलितकुण्डलः ।
सह पत्न्या महाराज ऋद्ध्या सह विराजते ।

strīsahasrairvṛtaḥ śrīmānāste jvalitakuṇḍalaḥ |
saha patnyā mahārāja ṛddhyā saha virājate |

सर्वाभरणभूषिण्या वपुष्मत्या धनेश्वरः ।
दिवाकरनिभे पुण्ये दिव्यास्तरणसंवृते ।
दिव्यपादोपधाने च निषण्णः परमासने

sarvābharaṇabhūṣiṇyā vapuṣmatyā dhaneśvaraḥ |
divākaranibhe puṇye divyāstaraṇasaṃvṛte |
divyapādopadhāne ca niṣaṇṇaḥ paramāsane

मन्दाराणामुदाराणां वनानि परिलोडयन् ।
सौगन्धीकवनानां च गन्धं गन्धवहो वहन्

mandārāṇāmudārāṇāṃ vanāni pariloḍayan |
saugandhīkavanānāṃ ca gandhaṃ gandhavaho vahan

नलिन्याश्चालकाख्याया नन्दनस्य वनस्य च ।
शीतो हृदयसंह्लादी वायुस्तमुपसेवते

nalinyāścālakākhyāyā nandanasya vanasya ca |
śīto hṛdayasaṃhlādī vāyustamupasevate

तत्र देवाः सगन्धर्वा गणैरप्सरसां वृताः ।
दिव्यतानैर्महाराज गायन्तिस्म सभागताः

tatra devāḥ sagandharvā gaṇairapsarasāṃ vṛtāḥ |
divyatānairmahārāja gāyantisma sabhāgatāḥ

मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रसेना शुचिस्मिता ।
चारुनेत्रा घृताची च मेनका पुञ्जिकस्थला

miśrakeśī ca rambhā ca citrasenā śucismitā |
cārunetrā ghṛtācī ca menakā puñjikasthalā

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचा उर्वशी

viśvācī sahajanyā ca pramlocā urvaśī

वर्गा च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता ।
एताः सहस्रशश्चान्या नृत्तगीतविशारदाः

vargā ca saurabheyī ca samīcī budbudā latā |
etāḥ sahasraśaścānyā nṛttagītaviśāradāḥ

उपतिष्ठन्ति धनदं गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
अनिशं दिव्यवादित्रैर्नृत्तगीतैश्च स सभा

upatiṣṭhanti dhanadaṃ gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
aniśaṃ divyavāditrairnṛttagītaiśca sa sabhā

अशून्या रुचिरा भाति गन्धर्वाप्सरसां गणैः ।
किन्नरा नाम गन्धर्वा नरा नाम तथाऽपरे

aśūnyā rucirā bhāti gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ |
kinnarā nāma gandharvā narā nāma tathā'pare

माणिभद्रोऽथ धनदः श्वेतभद्रश्च गुह्यकः ।
कशेरको गण्डकण्डूः प्रद्योतश्च महाबलः

māṇibhadro'tha dhanadaḥ śvetabhadraśca guhyakaḥ |
kaśerako gaṇḍakaṇḍūḥ pradyotaśca mahābalaḥ

कुस्तम्बरुः पिशाचश्च गजकर्णो विशालकः ।
वराहकर्णस्ताम्रौष्ठः फलकक्षः फलोदकः

kustambaruḥ piśācaśca gajakarṇo viśālakaḥ |
varāhakarṇastāmrauṣṭhaḥ phalakakṣaḥ phalodakaḥ

हंसचूडः शइखावर्तो हेमनेत्रो विभीषणः ।
पुष्पाननः पिङ्गलकः शोणितोदः प्रवालकः

haṃsacūḍaḥ śaikhāvarto hemanetro vibhīṣaṇaḥ |
puṣpānanaḥ piṅgalakaḥ śoṇitodaḥ pravālakaḥ

वृक्षवास्यनिकेतश्च चीरवासाश्च भारत ।
एते चान्ये च बहवो यक्षाः शतसहस्रशः

vṛkṣavāsyaniketaśca cīravāsāśca bhārata |
ete cānye ca bahavo yakṣāḥ śatasahasraśaḥ

सदा भगवती लक्ष्मीस्तत्रैव नलकूबरः ।
अहं च बहुशस्तस्यां भवन्त्यन्ये च मद्विधाः

sadā bhagavatī lakṣmīstatraiva nalakūbaraḥ |
ahaṃ ca bahuśastasyāṃ bhavantyanye ca madvidhāḥ

ब्रह्मर्षयो भवन्त्यत्र तथा देवर्षयोऽपरे ।
क्रव्यादाश्च तथैवान्ये गन्धर्वाश्च महाबलाः

brahmarṣayo bhavantyatra tathā devarṣayo'pare |
kravyādāśca tathaivānye gandharvāśca mahābalāḥ

उपासते महात्मानं तस्यां धनदमीश्वरम् ।
भगवान्भूतसङ्घैश्च वृतः शतसहस्रशः

upāsate mahātmānaṃ tasyāṃ dhanadamīśvaram |
bhagavānbhūtasaṅghaiśca vṛtaḥ śatasahasraśaḥ

उमापतिः पशुपतिः शूलभृद्भगनेत्रहा ।
त्र्यम्बको राजशार्दूल देवी च विगतक्लमा

umāpatiḥ paśupatiḥ śūlabhṛdbhaganetrahā |
tryambako rājaśārdūla devī ca vigataklamā

वामनैर्विकटैः कुब्जैः क्षतजाक्षैर्महारवैः ।
मेदोमांसाशनैरुग्रैरुग्रधन्वा महाबलः

vāmanairvikaṭaiḥ kubjaiḥ kṣatajākṣairmahāravaiḥ |
medomāṃsāśanairugrairugradhanvā mahābalaḥ

नानाप्रहरणैरुग्रैर्वातैरिव महाजवैः ।
वृतः सखायमन्वास्ते सदैव धनदं नृप

nānāpraharaṇairugrairvātairiva mahājavaiḥ |
vṛtaḥ sakhāyamanvāste sadaiva dhanadaṃ nṛpa

प्रहृष्टाः शतशश्चान्ये बहुशः सपरिच्छदाः ।
गन्धर्वाणां च पतयो विश्वावसुर्हहा हुहूः

prahṛṣṭāḥ śataśaścānye bahuśaḥ saparicchadāḥ |
gandharvāṇāṃ ca patayo viśvāvasurhahā huhūḥ

तुम्बुरुः प्रवतश्चैव शैलूषश्च तथाऽपरः ।
चित्रसेनश्च गीतज्ञस्तथा चित्ररथोपि च

tumburuḥ pravataścaiva śailūṣaśca tathā'paraḥ |
citrasenaśca gītajñastathā citrarathopi ca

एते चान्ये च गन्धर्वा धनेश्वरमुपासते ।
विद्याधराधिपश्चैव चक्रधर्मा सहानुजैः

ete cānye ca gandharvā dhaneśvaramupāsate |
vidyādharādhipaścaiva cakradharmā sahānujaiḥ

उपाचरति तत्र स्म धनानामीश्वरं प्रभुम् ।
किन्नराः शतशस्तत्र धनानामीश्वरं प्रभुम्

upācarati tatra sma dhanānāmīśvaraṃ prabhum |
kinnarāḥ śataśastatra dhanānāmīśvaraṃ prabhum

आसते चापि राजानो भगदत्तपुरोगमाः ।
द्रुमः किम्पुरुषेशश्च उपास्ते धनदेश्वरम्

āsate cāpi rājāno bhagadattapurogamāḥ |
drumaḥ kimpuruṣeśaśca upāste dhanadeśvaram

राक्षसाधिपतिश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः ।
सह यक्षैः सगन्धर्वैः सह सर्वैर्निशाचरैः

rākṣasādhipatiścaiva mahendro gandhamādanaḥ |
saha yakṣaiḥ sagandharvaiḥ saha sarvairniśācaraiḥ

विभीषणश्च धर्मिष्ठ उपास्ते भ्रातरं प्रभुम् ।
हिमवान्पारियात्रश्च विन्ध्यकैलासमन्दराः

vibhīṣaṇaśca dharmiṣṭha upāste bhrātaraṃ prabhum |
himavānpāriyātraśca vindhyakailāsamandarāḥ

मलयो दर्दुरश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः ।
इन्द्रकीलः सुनाभश्च तथा दिव्यौ च पर्वतौ

malayo darduraścaiva mahendro gandhamādanaḥ |
indrakīlaḥ sunābhaśca tathā divyau ca parvatau

एते चान्ये च बहवः सर्वे मेरुपुरोगमाः ।
उपासते महात्मानं धनानामीश्वरं प्रभुम्

ete cānye ca bahavaḥ sarve merupurogamāḥ |
upāsate mahātmānaṃ dhanānāmīśvaraṃ prabhum

नन्दीश्वरश्च भगवान्महाकालस्तथैव च ।
शङ्कुकर्णमुखाः सर्वे दिव्याः पारिषदास्तथा

nandīśvaraśca bhagavānmahākālastathaiva ca |
śaṅkukarṇamukhāḥ sarve divyāḥ pāriṣadāstathā

काष्ठः कुटी मुखो दन्ती विजयश्च तपोधिकः ।
श्वेतश्च वृषभस्तत्र नर्दन्नास्ते महाबलः

kāṣṭhaḥ kuṭī mukho dantī vijayaśca tapodhikaḥ |
śvetaśca vṛṣabhastatra nardannāste mahābalaḥ

धनदं राक्षसाश्चान्ये पिशाचाश्च उपासते ।
पारिषदैः परिवृतमुपायान्तं महेश्वरम्

dhanadaṃ rākṣasāścānye piśācāśca upāsate |
pāriṣadaiḥ parivṛtamupāyāntaṃ maheśvaram

सदा हि देवदेवेशं शिवं त्रैलोक्यभावनम् ।
प्रणम्य मूर्ध्ना पौलस्त्यो बहुरूपमुमापतिम्

sadā hi devadeveśaṃ śivaṃ trailokyabhāvanam |
praṇamya mūrdhnā paulastyo bahurūpamumāpatim

ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य महादेवाद्धनेश्वरः ।
आस्ते कदाचिद्भगवान्भवो धनपतेः सखा

tato'bhyanujñāṃ samprāpya mahādevāddhaneśvaraḥ |
āste kadācidbhagavānbhavo dhanapateḥ sakhā

निधिप्रवरमुख्यौ च शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ ।
सर्वान्निधीन्प्रगृह्याथ उपास्तां वै धनेश्वरम्

nidhipravaramukhyau ca śaṅkhapadmau dhaneśvarau |
sarvānnidhīnpragṛhyātha upāstāṃ vai dhaneśvaram

सा सभा तादृशी रम्या मया दृष्टान्तरिक्षगा ।
पितामहसभां राजन्कीर्तयिष्ये निबोध ताम्

sā sabhā tādṛśī ramyā mayā dṛṣṭāntarikṣagā |
pitāmahasabhāṃ rājankīrtayiṣye nibodha tām