अध्याय 75: शकुनि द्यूत से सब जीतने की युक्ति देता है

दुर्योधन न तेऽमर्षः कार्यः प्रति युधिष्ठिरम् ।
भागधेयानि हि स्वानि पाण्डवा भुञ्जते सदा

duryodhana na te'marṣaḥ kāryaḥ prati yudhiṣṭhiram |
bhāgadheyāni hi svāni pāṇḍavā bhuñjate sadā

विधानं विविधाकारं परं तेषां विधानतः ।
अनेकैरभ्युपायैश्च त्वया न शकिताः पुरा

vidhānaṃ vividhākāraṃ paraṃ teṣāṃ vidhānataḥ |
anekairabhyupāyaiśca tvayā na śakitāḥ purā

आरब्धा हि महाराज पुनः पुनररिन्दम ।
विमुक्ताश्च नरव्याघ्रा भगधेयपुरस्कृताः ।
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु

ārabdhā hi mahārāja punaḥ punararindama |
vimuktāśca naravyāghrā bhagadheyapuraskṛtāḥ |
utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu

तैर्लब्धा द्रौपदी भार्या द्रुपदश्च सुतैः सह ।
सहायाः पृथिवीपाला वासुदेवश्च वीर्यवान्

tairlabdhā draupadī bhāryā drupadaśca sutaiḥ saha |
sahāyāḥ pṛthivīpālā vāsudevaśca vīryavān

लब्धश्चानभिभूतार्थैः पित्र्योंशः पृथिवीपते ।
विवृद्धस्तेजसा तेषां तत्र का परिदेवना

labdhaścānabhibhūtārthaiḥ pitryoṃśaḥ pṛthivīpate |
vivṛddhastejasā teṣāṃ tatra kā paridevanā

धनञ्जयेन गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी ।
लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तोषयित्वा हुताशनम्

dhanañjayena gāṇḍīvamakṣayyau ca maheṣudhī |
labdhānyastrāṇi divyāni toṣayitvā hutāśanam

तेन कार्मुकमुख्येन बाहुवीर्येण चात्मनः ।
कृता वशे महीपालास्तत्र का परिदेवना

tena kārmukamukhyena bāhuvīryeṇa cātmanaḥ |
kṛtā vaśe mahīpālāstatra kā paridevanā

अग्निदाहान्मयं चापि मोक्षयित्वा स दानवम् ।
सभां तां कारयामास सव्यसाची परन्तपः

agnidāhānmayaṃ cāpi mokṣayitvā sa dānavam |
sabhāṃ tāṃ kārayāmāsa savyasācī parantapaḥ

तेन चैव मयेनोक्ताः किङ्करा नाम राक्षसाः ।
हन्ति तां सभां भीमास्तत्र का परिदेवना

tena caiva mayenoktāḥ kiṅkarā nāma rākṣasāḥ |
hanti tāṃ sabhāṃ bhīmāstatra kā paridevanā

यच्चासहायतां राजन्नुक्तवानसि भारत ।
तन्मिथ्या भ्रातरो हीमे तव सर्वे वशानुगाः

yaccāsahāyatāṃ rājannuktavānasi bhārata |
tanmithyā bhrātaro hīme tava sarve vaśānugāḥ

द्रोणस्तव महेष्वासः सह पुत्रेण वीर्यवान् ।
मूतपुत्रश्च राधेयो दृढधन्वा महारथः

droṇastava maheṣvāsaḥ saha putreṇa vīryavān |
mūtaputraśca rādheyo dṛḍhadhanvā mahārathaḥ

स एकः समरे सर्वान्पाण्डवान्सहसोमकान् ।
विजेष्यति महाबाहो किं सहायैः करिष्यसि

sa ekaḥ samare sarvānpāṇḍavānsahasomakān |
vijeṣyati mahābāho kiṃ sahāyaiḥ kariṣyasi

भीष्मश्च पुरुषव्याघ्रो गौतमश्च महारथः ।
जयद्रथश्च बलावान्सोमदत्तस्तथैव च

bhīṣmaśca puruṣavyāghro gautamaśca mahārathaḥ |
jayadrathaśca balāvānsomadattastathaiva ca

अहं च सह सोदर्यैः सौमदत्तिश्च पार्थिवः ।
एतैस्त्वं सहितः सर्वैर्जय कृत्स्नं वसुन्दराम्

ahaṃ ca saha sodaryaiḥ saumadattiśca pārthivaḥ |
etaistvaṃ sahitaḥ sarvairjaya kṛtsnaṃ vasundarām

त्वया च सहितो राजन्नेतैश्चान्यैर्महारथैः ।
एतानहं विजेष्यामि यदि त्वमनुमन्यसे

tvayā ca sahito rājannetaiścānyairmahārathaiḥ |
etānahaṃ vijeṣyāmi yadi tvamanumanyase

एतेषु विजितेष्वद्य भविष्यति मही मम ।
सर्वे च पृथिवीपालाः सभा सा च महाधना

eteṣu vijiteṣvadya bhaviṣyati mahī mama |
sarve ca pṛthivīpālāḥ sabhā sā ca mahādhanā

धनञ्जयो वासुदेवो भीमसेनो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च द्रुपदश्च सहात्मजैः

dhanañjayo vāsudevo bhīmaseno yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca drupadaśca sahātmajaiḥ

नैते युधि पराजेतुं शक्या देवगणैरपि ।
महारथा महेष्वासाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः

naite yudhi parājetuṃ śakyā devagaṇairapi |
mahārathā maheṣvāsāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ

अहं तु तद्विजानामि विजेतुं येन शक्यते ।
युधिष्ठिरं स्वयं राजंस्तन्निबोध जुषस्व च

ahaṃ tu tadvijānāmi vijetuṃ yena śakyate |
yudhiṣṭhiraṃ svayaṃ rājaṃstannibodha juṣasva ca

अप्रमादेन सुहृदामन्येषां च महात्मनाम् ।
यदि शक्या विजेतुं ते तन्ममाचक्ष्व मातुल

apramādena suhṛdāmanyeṣāṃ ca mahātmanām |
yadi śakyā vijetuṃ te tanmamācakṣva mātula

द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न स जानाति देवितुम् ।
समाहूतश्च राजेन्द्रो न शक्ष्यति तिवर्तितुम्

dyūtapriyaśca kaunteyo na sa jānāti devitum |
samāhūtaśca rājendro na śakṣyati tivartitum

देवने कुशलश्चाहं न मेऽस्ति सदृशो भुवि ।
त्रिषु लोकेषु कौरव्य तं त्वं द्यूते समाह्वय

devane kuśalaścāhaṃ na me'sti sadṛśo bhuvi |
triṣu lokeṣu kauravya taṃ tvaṃ dyūte samāhvaya

तस्याक्षकुशलो राजन्नादास्येऽहमसंशयम् ।
राज्यं श्रियं च तां दीप्तां त्वदर्थं पुरुषर्षभ

tasyākṣakuśalo rājannādāsye'hamasaṃśayam |
rājyaṃ śriyaṃ ca tāṃ dīptāṃ tvadarthaṃ puruṣarṣabha

इदं तु सर्वं त्वं राज्ञे दुर्योधन निवेदय ।
अनुज्ञातस्तु ते पित्रा विजेष्ये तान्न संशयः

idaṃ tu sarvaṃ tvaṃ rājñe duryodhana nivedaya |
anujñātastu te pitrā vijeṣye tānna saṃśayaḥ

त्वमेव करुमुख्याय धृतराष्ट्राय सौबल ।
निवेदय यथान्यायं नाहं शक्ष्ये निवेदितुम्

tvameva karumukhyāya dhṛtarāṣṭrāya saubala |
nivedaya yathānyāyaṃ nāhaṃ śakṣye niveditum