अध्याय 79: द्वन्द्वयुद्ध छिड़े, कर्णपुत्र सुषेण मारा गया

समागमे पाण्डवसृञ्जयानां
महाभये मामकानामगाधे ।
धनञ्जये तात रणाय याते
कर्णेन तद्युद्वमथोऽत्र कीदृक् ॥]

samāgame pāṇḍavasṛñjayānāṃ
mahābhaye māmakānāmagādhe |
dhanañjaye tāta raṇāya yāte
karṇena tadyudvamatho'tra kīdṛk ||]

तेषामनीकानि महाध्वजानि
रणे समृद्धानि सुसङ्गतानि ।
भेरीनिरादोन्मुखराण्यंगर्ज--
न्मेघा इव प्रावृषि मारुतास्ताः

teṣāmanīkāni mahādhvajāni
raṇe samṛddhāni susaṅgatāni |
bherīnirādonmukharāṇyaṃgarja--
nmeghā iva prāvṛṣi mārutāstāḥ

महागजाभ्राकुलमस्त्रतोयं
वादित्रनेमीतलशब्दवच्च ।
हिरण्यचित्रायुधविद्युतं च
शरासिनाराचमहास्त्रधारम्

mahāgajābhrākulamastratoyaṃ
vāditranemītalaśabdavacca |
hiraṇyacitrāyudhavidyutaṃ ca
śarāsinārācamahāstradhāram

तद्भीमवेगं रुधिरौघवाहि
खङ्गाकुलं क्षत्रियजीवघाति ।
अनार्तवं क्रूरमनिष्टवर्षं
बभूव संरम्भकरं प्रजानाम्

tadbhīmavegaṃ rudhiraughavāhi
khaṅgākulaṃ kṣatriyajīvaghāti |
anārtavaṃ krūramaniṣṭavarṣaṃ
babhūva saṃrambhakaraṃ prajānām

एकं रथं सम्परिवार्य मृत्युं
नयन्त्यनेके च रथाः समेताः ।
एकस्तथैकं रथिनं रथाग्र्यां--
स्तथा रथश्चापि रथाननेकान्

ekaṃ rathaṃ samparivārya mṛtyuṃ
nayantyaneke ca rathāḥ sametāḥ |
ekastathaikaṃ rathinaṃ rathāgryāṃ--
stathā rathaścāpi rathānanekān

रथं ससूतं सहयं च कञ्चि--
त्कश्चिद्रती मृत्युवशं निनाय ।
निनाय चाप्येकगजेन कश्चि--
द्रथान्बहून्मृत्युवशे तथाश्वान्

rathaṃ sasūtaṃ sahayaṃ ca kañci--
tkaścidratī mṛtyuvaśaṃ nināya |
nināya cāpyekagajena kaści--
drathānbahūnmṛtyuvaśe tathāśvān

रथान्ससूतान्सहयान्गजांश्च
सर्वानरीन्मृत्युवशं शरौघैः ।
निन्ये हयांश्चैव तथा ससादी--
न्पदातिसङ्घांश्च तथैव पार्थः

rathānsasūtānsahayāngajāṃśca
sarvānarīnmṛtyuvaśaṃ śaraughaiḥ |
ninye hayāṃścaiva tathā sasādī--
npadātisaṅghāṃśca tathaiva pārthaḥ

कृपः शिखण्डी च रणे समेतौ
दुर्योधनं सात्यकिरध्यगच्छत् ।
श्रुतश्रवा द्रोणपुत्रेण सार्धं
युधामन्युश्चित्रसेनेन सार्धम्

kṛpaḥ śikhaṇḍī ca raṇe sametau
duryodhanaṃ sātyakiradhyagacchat |
śrutaśravā droṇaputreṇa sārdhaṃ
yudhāmanyuścitrasenena sārdham

कर्णस्य पुत्रं तु रथी सुषेणं
समागतं सृञ्जयश्चोत्तमौजाः ।
गान्धारराजं सहदेवोऽक्षधूर्तं
महर्षभं सिंह इवाभ्यधावत्

karṇasya putraṃ tu rathī suṣeṇaṃ
samāgataṃ sṛñjayaścottamaujāḥ |
gāndhārarājaṃ sahadevo'kṣadhūrtaṃ
maharṣabhaṃ siṃha ivābhyadhāvat

शतानीको नाकुलिः कर्णपुत्रं
युवा युवानं वृषसेनं शरौघैः ।
समार्पयत्कर्णपुत्रश्च शूरः
पाञ्चालेयं शरवर्षैरनेकैः

śatānīko nākuliḥ karṇaputraṃ
yuvā yuvānaṃ vṛṣasenaṃ śaraughaiḥ |
samārpayatkarṇaputraśca śūraḥ
pāñcāleyaṃ śaravarṣairanekaiḥ

रथर्षभः कृतवर्माणभार्च्छ--
न्माद्रीपुत्रो नकुलश्चित्रयोधी ।
पाञ्चालानामधिपो याज्ञसेनिः
सेनापतिः कर्णमार्च्छत्ससैन्यम्

ratharṣabhaḥ kṛtavarmāṇabhārccha--
nmādrīputro nakulaścitrayodhī |
pāñcālānāmadhipo yājñaseniḥ
senāpatiḥ karṇamārcchatsasainyam

दुःशासनो भारत भारतं तु
व्यात्ताननं क्रूरमिवान्तकाभम् ।
भीमं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठं
भीमं समार्च्छत्तमसह्यवेगम्

duḥśāsano bhārata bhārataṃ tu
vyāttānanaṃ krūramivāntakābham |
bhīmaṃ raṇe śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ
bhīmaṃ samārcchattamasahyavegam

कर्णात्मजं तत्र जघान वीर--
स्तथाच्छिनच्चोत्तमौजाः प्रसह्य ।
तस्योत्तमाङ्गं निपपात भूमौ
निनादयद्गां निनदेन खं च

karṇātmajaṃ tatra jaghāna vīra--
stathācchinaccottamaujāḥ prasahya |
tasyottamāṅgaṃ nipapāta bhūmau
ninādayadgāṃ ninadena khaṃ ca

सुषेणशीर्षं पतितं पृथिव्यां
विलोक्य कर्णोऽथ तदार्तरूपः ।
क्रोधाद्धयांस्तस्य रथं ध्वजं च
बाणैः सुधारैर्निशितैरकृन्तत्

suṣeṇaśīrṣaṃ patitaṃ pṛthivyāṃ
vilokya karṇo'tha tadārtarūpaḥ |
krodhāddhayāṃstasya rathaṃ dhvajaṃ ca
bāṇaiḥ sudhārairniśitairakṛntat

स तूत्तमौजा निशितैः पृषत्कै--
र्विव्याध खङ्गेन च भास्वरेण ।
पार्ष्णिग्रहांश्चैव कृपस्य हत्वा
शिखण्डिवाहं स ततोऽध्यरोहत्

sa tūttamaujā niśitaiḥ pṛṣatkai--
rvivyādha khaṅgena ca bhāsvareṇa |
pārṣṇigrahāṃścaiva kṛpasya hatvā
śikhaṇḍivāhaṃ sa tato'dhyarohat

कृपं तु दृष्ट्वा विरथं रथस्थो
नैच्छच्छरैस्ताडयितुं शिखण्डी ।
तं द्रौणिरावार्य रथं कृपस्य
समुज्जहे पङ्कगतां यथा गाम्

kṛpaṃ tu dṛṣṭvā virathaṃ rathastho
naicchaccharaistāḍayituṃ śikhaṇḍī |
taṃ drauṇirāvārya rathaṃ kṛpasya
samujjahe paṅkagatāṃ yathā gām

हिरण्यवर्मा निशितैः पृषत्कै--
स्तवात्मजानामनिलात्मजो वै ।
अतापयत्सैन्यमतीव भीमः
काले शुचौ मध्यगतो यथाऽर्कः

hiraṇyavarmā niśitaiḥ pṛṣatkai--
stavātmajānāmanilātmajo vai |
atāpayatsainyamatīva bhīmaḥ
kāle śucau madhyagato yathā'rkaḥ