कर्ण पर्व

अध्याय 43: कर्ण पाञ्चालों को चीरकर युधिष्ठिर तक पहुँचते हैं

इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

79 श्लोक · 43 में से 101

इस अध्याय में क्या होता है

कर्ण पाञ्चालों को चीरकर युधिष्ठिर तक पहुँचते हैं

धृतराष्ट्र पूछते हैं कि कर्ण को किसने रोका और उन्होंने युधिष्ठिर को कैसे दबाया। सञ्जय बताते हैं कि कर्ण पाञ्चालों पर टूटते हैं और शंखों तथा सिंहनाद से धरती और आकाश काँपते हैं। कर्ण सतहत्तर प्रभद्रकों को मारते हैं। ज्येष्ठ पुत्र वृषसेन पीछे रक्षा करते हैं, पुत्र सुषेण और सत्यसेन साथ लड़ते हैं। भीम सुषेण का धनुष काटते हैं, नकुल सुषेण से भिड़ते हैं, सात्यकि वृषसेन से, जो द्रौपदी के पुत्रों को घायल करते हैं। धृष्टद्युम्न, सात्यकि और द्रौपदी के पुत्र कर्ण को बींधते हैं, पर कर्ण के अचूक बाण उन्हें भगा देते हैं। तीन सौ चेदि रथियों को मारकर कर्ण युधिष्ठिर तक पहुँचते हैं। शिखण्डी और सात्यकि राजा को घेर लेते हैं, और सेनाएँ फिर भिड़ती हैं।

धृतराष्ट्र उवाच

43.1

युक्तं प्रविश्य पार्थानां सैन्यं कुर्वञ्जनक्षयम् ।
कर्णो राजानमभ्येत्य तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय

yuktaṃ praviśya pārthānāṃ sainyaṃ kurvañjanakṣayam |
karṇo rājānamabhyetya tanmamācakṣva sa़ñjaya

43.2

के च प्रवीराः पार्थानां युधि कर्णमवारयन् ।
कांश्च प्रमथ्याधिरथिर्युधिष्ठिरमपीडयत्

ke ca pravīrāḥ pārthānāṃ yudhi karṇamavārayan |
kāṃśca pramathyādhirathiryudhiṣṭhiramapīḍayat

सञ्जय उवाच

43.3

धृष्टद्युम्नमुखान्पार्थान्दृष्ट्वा कर्णो व्यवस्थितान् ।
समभ्यधावत्त्वरितः पाञ्चालाञ्छत्रुकर्शनः

dhṛṣṭadyumnamukhānpārthāndṛṣṭvā karṇo vyavasthitān |
samabhyadhāvattvaritaḥ pāñcālāñchatrukarśanaḥ

43.4

तं तूर्णमभिधावन्तं पाञ्चाला जितकाशिनः ।
प्रत्युद्ययुर्महात्मानं हंसाः सर इवोष्णगे

taṃ tūrṇamabhidhāvantaṃ pāñcālā jitakāśinaḥ |
pratyudyayurmahātmānaṃ haṃsāḥ sara ivoṣṇage

43.5

ततः शङ्खसहस्राणां निःस्वनो हृदयङ्गमः ।
प्रादुरासीदुभयतो भेरीशब्दश्च दारुणः

tataḥ śaṅkhasahasrāṇāṃ niḥsvano hṛdayaṅgamaḥ |
prādurāsīdubhayato bherīśabdaśca dāruṇaḥ

43.6

नानाबाणनिनादश्च द्विपाश्वरथनिःस्वनः ।
सिंहनादश्च वीराणामभवद्दारुणस्तदा

nānābāṇaninādaśca dvipāśvarathaniḥsvanaḥ |
siṃhanādaśca vīrāṇāmabhavaddāruṇastadā

43.7

साद्रिद्रुमार्णवा भूमिः सवाताम्बुदमम्बरम् ।
सार्केन्दुग्रहनक्षत्रा द्यौश्च व्यक्तं विघूर्णिता

sādridrumārṇavā bhūmiḥ savātāmbudamambaram |
sārkendugrahanakṣatrā dyauśca vyaktaṃ vighūrṇitā

43.8

इति भूतानि तं शब्दं मेनिरे ते च विव्यथुः ।
यानि चाप्यल्पसत्वानि प्रायस्तानि मृतानि वै

iti bhūtāni taṃ śabdaṃ menire te ca vivyathuḥ |
yāni cāpyalpasatvāni prāyastāni mṛtāni vai

43.9

अथ कर्णो भृशं क्रुद्धः शीघ्रमस्त्रमुदीरयन् ।
जघान पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव

atha karṇo bhṛśaṃ kruddhaḥ śīghramastramudīrayan |
jaghāna pāṇḍavīṃ senāmāsurīṃ maghavāniva

43.10

स पाण्डवबलं कर्णः प्रविश्य विसृजञ्छरान् ।
प्रभद्रकाणां प्रवरानहनत्सप्तसप्ततिम्

sa pāṇḍavabalaṃ karṇaḥ praviśya visṛjañcharān |
prabhadrakāṇāṃ pravarānahanatsaptasaptatim

43.11

ततः सुपुङ्खैर्निशितैरथ श्रष्ठो रथेषुभिः ।
अवधीत्पञ्चविंशत्या पाञ्चालान्पञ्चविंशतिम्

tataḥ supuṅkhairniśitairatha śraṣṭho ratheṣubhiḥ |
avadhītpañcaviṃśatyā pāñcālānpañcaviṃśatim

43.12

सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैः परकायविदारणैः ।
चेदिकानवधीद्वीरः शतशोऽथ सहस्रशः

suvarṇapuṅkhairnārācaiḥ parakāyavidāraṇaiḥ |
cedikānavadhīdvīraḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

43.13

तं तथा समरे कर्म कुर्वाणमतिमानुषम् ।
परिवव्रुर्महाराज पाञ्चालानां रथव्रजाः

taṃ tathā samare karma kurvāṇamatimānuṣam |
parivavrurmahārāja pāñcālānāṃ rathavrajāḥ

43.14

ततः सन्धाय विशिखान्पञ्च भारत दुःसहान् ।
पाञ्चालानवधीत्पञ्च कर्णो वैकर्तनो वृषः

tataḥ sandhāya viśikhānpañca bhārata duḥsahān |
pāñcālānavadhītpañca karṇo vaikartano vṛṣaḥ

43.15

भानुदेवं चित्रसेनं सेनाबिन्दुं च भारत ।
तपनं शूरसेनं च पाञ्चालानहनद्रणे

bhānudevaṃ citrasenaṃ senābinduṃ ca bhārata |
tapanaṃ śūrasenaṃ ca pāñcālānahanadraṇe

43.16

पाञ्चालेषु च शूरेषु वध्यमानेषु सायकैः ।
हाहाकारो महानासीत्पाञ्चालानां महाहवे

pāñcāleṣu ca śūreṣu vadhyamāneṣu sāyakaiḥ |
hāhākāro mahānāsītpāñcālānāṃ mahāhave

43.17

तेषां सह्क्रीडमानानां हाहाकारं प्रकुर्वताम् ।
पुनरेव च तान्कर्णो जघानाशु पतत्त्रिभिः

teṣāṃ sahkrīḍamānānāṃ hāhākāraṃ prakurvatām |
punareva ca tānkarṇo jaghānāśu patattribhiḥ

43.18

चक्ररक्षौ तु कर्णस्य पुत्रौ मारिष दुर्जयौ ।
सुषेणः सत्यसेनश्च त्यक्त्वा प्राणानयुध्यताम्

cakrarakṣau tu karṇasya putrau māriṣa durjayau |
suṣeṇaḥ satyasenaśca tyaktvā prāṇānayudhyatām

43.19

पृष्ठगोप्ता तु कर्णस्य ज्येष्ठः पुत्रो महारथः ।
वृषसेनोऽन्वयात्कर्णं पृष्ठतः परिपालयन्

pṛṣṭhagoptā tu karṇasya jyeṣṭhaḥ putro mahārathaḥ |
vṛṣaseno'nvayātkarṇaṃ pṛṣṭhataḥ paripālayan

43.20

धृष्टद्युम्नः सात्यकिश्च द्रौपदेया वृकोदरः ।
जनमेजयः शिखण्डी च प्रवीराश्च प्रभद्रकाः

dhṛṣṭadyumnaḥ sātyakiśca draupadeyā vṛkodaraḥ |
janamejayaḥ śikhaṇḍī ca pravīrāśca prabhadrakāḥ

43.21

चेदिकेकयपाञ्चाला यमौ मात्स्याश्च दंशिताः ।
समभ्यधावन्राधेयं जिघांसन्तः प्रहारिणम्

cedikekayapāñcālā yamau mātsyāśca daṃśitāḥ |
samabhyadhāvanrādheyaṃ jighāṃsantaḥ prahāriṇam

43.22

त एनं विविधैः शस्त्रैः शरधाराभिरेव च ।
अभ्यवर्षन्विमर्दन्तं प्रावृषीवाम्बुदा गिरिम्

ta enaṃ vividhaiḥ śastraiḥ śaradhārābhireva ca |
abhyavarṣanvimardantaṃ prāvṛṣīvāmbudā girim

43.23

पितरं तु परीप्सन्तः कर्णपुत्राः प्रहारिणः ।
त्वदीयाश्चापरे राजन्वीरा वीरानवारयन्

pitaraṃ tu parīpsantaḥ karṇaputrāḥ prahāriṇaḥ |
tvadīyāścāpare rājanvīrā vīrānavārayan

43.24

सुषेणो भीमसेनस्य च्छित्त्वा भल्लेन कार्मुकम् ।
नाराचैः सप्तबिर्विद्ध्वा हृदि भीमं ननाद ह

suṣeṇo bhīmasenasya cchittvā bhallena kārmukam |
nārācaiḥ saptabirviddhvā hṛdi bhīmaṃ nanāda ha

43.25

अथान्यद्वनुरादाय सुदृढं भीमविक्रमः ।
सज्यं वृकोदरः कृत्वा सुषेणस्याच्छिनद्वनुः

athānyadvanurādāya sudṛḍhaṃ bhīmavikramaḥ |
sajyaṃ vṛkodaraḥ kṛtvā suṣeṇasyācchinadvanuḥ

43.26

विव्याध चैनं दशभिः क्रुद्धो नृत्यन्निवेषुभिः ।
कर्णं च तूर्णं विव्याध त्रिसप्तत्या शितैः शरैः

vivyādha cainaṃ daśabhiḥ kruddho nṛtyanniveṣubhiḥ |
karṇaṃ ca tūrṇaṃ vivyādha trisaptatyā śitaiḥ śaraiḥ

43.27

सत्यसेनं च दशभिः साश्वसूतायुधध्वजम् ।
पश्यतां सुहृदां मध्ये कर्णपुत्रमपातयत्

satyasenaṃ ca daśabhiḥ sāśvasūtāyudhadhvajam |
paśyatāṃ suhṛdāṃ madhye karṇaputramapātayat

43.28

क्षुरप्रणुन्नं तत्तस्य शिरश्चन्द्रनिभाननम् ।
शुभदर्शनमेवासीन्नालभ्रष्टमिवाम्बुजम्

kṣurapraṇunnaṃ tattasya śiraścandranibhānanam |
śubhadarśanamevāsīnnālabhraṣṭamivāmbujam

43.29

हत्वा कर्णसुतं भीमस्तावकान्पुनरार्दयत् ।
कृपहार्दिक्ययोश्छित्त्वा चापौ तावप्यथार्दयत्

hatvā karṇasutaṃ bhīmastāvakānpunarārdayat |
kṛpahārdikyayośchittvā cāpau tāvapyathārdayat

43.30

दुःशासनं त्रिभिर्विद्ध्वा शकुनिं षड्भिरायसैः ।
उलूकं च पतत्रिं च चकार विरथावुभौ

duḥśāsanaṃ tribhirviddhvā śakuniṃ ṣaḍbhirāyasaiḥ |
ulūkaṃ ca patatriṃ ca cakāra virathāvubhau

43.31

हे सुषेण हतोऽसीति ब्रुवन्नादत्त सायकम् ।
तमस्य कर्णश्चिच्छेद त्रिभिश्चैनमताडयत्

he suṣeṇa hato'sīti bruvannādatta sāyakam |
tamasya karṇaściccheda tribhiścainamatāḍayat

43.32

अथान्यं परिजग्राह सुपर्वाणं सुतेजनम् ।
सुषेणायासृजद्भीमस्तमप्यस्याच्छिनद्वृषः

athānyaṃ parijagrāha suparvāṇaṃ sutejanam |
suṣeṇāyāsṛjadbhīmastamapyasyācchinadvṛṣaḥ

43.33

पुनः कर्णस्त्रिसप्तत्या भीमसेनमथेषुभिः ।
पुत्रं परीप्सन्विव्याध क्रुद्धः शत्रुजिघांसया

punaḥ karṇastrisaptatyā bhīmasenamatheṣubhiḥ |
putraṃ parīpsanvivyādha kruddhaḥ śatrujighāṃsayā

43.34

सुषेणस्तु धनुर्गृह्य भारसाधनमुत्तमम् ।
नकुलंपञ्चभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्

suṣeṇastu dhanurgṛhya bhārasādhanamuttamam |
nakulaṃpañcabhirbāṇairbāhvorurasi cārpayat

43.35

नकुलस्तं तु विंशत्या विद्व्वा भारसहैर्दृढैः ।
ननाद बलवन्नादं कर्णस्य भयमादधत्

nakulastaṃ tu viṃśatyā vidvvā bhārasahairdṛḍhaiḥ |
nanāda balavannādaṃ karṇasya bhayamādadhat

43.36

तं सुषेणो महाराज विद्ध्वा दशभिराशुगैः ।
चिच्छेद च धनुः शीघ्रं क्षुरप्रेण महारथः

taṃ suṣeṇo mahārāja viddhvā daśabhirāśugaiḥ |
ciccheda ca dhanuḥ śīghraṃ kṣurapreṇa mahārathaḥ

43.37

अथान्यद्वनुरादाय नकुलः क्रोधमूर्च्छितः ।
सुषेणं नवभिर्बाणैर्वारयामास संयुगे

athānyadvanurādāya nakulaḥ krodhamūrcchitaḥ |
suṣeṇaṃ navabhirbāṇairvārayāmāsa saṃyuge

43.38

स तु बाणैर्दिशो राजन्नाच्छाद्य परवीरहा ॥
आजघ्ने सारथिं चास्य सुषेणं च ततस्त्रिभिः ।
चिच्छेद चास्य सुदृढं धनुर्भल्लैस्त्रिभिस्त्रिधा

sa tu bāṇairdiśo rājannācchādya paravīrahā ||
ājaghne sārathiṃ cāsya suṣeṇaṃ ca tatastribhiḥ |
ciccheda cāsya sudṛḍhaṃ dhanurbhallaistribhistridhā

43.39

अथान्यद्वनुरादाय सुषेणः क्रोधमूर्च्छितः ।
आविध्यन्नकुलं षष्ट्या सहदेवं च सप्तभिः

athānyadvanurādāya suṣeṇaḥ krodhamūrcchitaḥ |
āvidhyannakulaṃ ṣaṣṭyā sahadevaṃ ca saptabhiḥ

43.40

तद्युद्धं सुमहद्धोरमासीद्देवासुरोपमम् ।
निघ्नतां सायकैस्तूर्णमन्योन्यस्य वधं प्रति

tadyuddhaṃ sumahaddhoramāsīddevāsuropamam |
nighnatāṃ sāyakaistūrṇamanyonyasya vadhaṃ prati

43.41

सात्यकिर्वृषसेनं तु विद्ध्वा सप्तभिरायसैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिः शितैः

sātyakirvṛṣasenaṃ tu viddhvā saptabhirāyasaiḥ |
punarvivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śitaiḥ

43.42

वृषसेनस्तु शैनेयं शरेणानतपर्वणा ।
आजघान महाराज शङ्खदेशे महारथम्

vṛṣasenastu śaineyaṃ śareṇānataparvaṇā |
ājaghāna mahārāja śaṅkhadeśe mahāratham

43.43

शैनेयो वृषसेनेन पत्रिणा परिपीडितः ।
कोपं चक्रे महाराज क्रुद्धो वेगं च दारुणम्

śaineyo vṛṣasenena patriṇā paripīḍitaḥ |
kopaṃ cakre mahārāja kruddho vegaṃ ca dāruṇam

43.44

जग्राहेषुवरान्वीरः शीघ्रं वै दश पञ्च च ।
सात्यकिर्वृषसेनस्य सूतं हत्वा त्रिभिः शरैः

jagrāheṣuvarānvīraḥ śīghraṃ vai daśa pañca ca |
sātyakirvṛṣasenasya sūtaṃ hatvā tribhiḥ śaraiḥ

43.45

धनुश्चिच्छेद भल्लेन जघानाश्वांश्च सप्तभिः ।
ध्वजमेकेषुणोन्मथ्य त्रिभिश्तं हृद्यताडयत्

dhanuściccheda bhallena jaghānāśvāṃśca saptabhiḥ |
dhvajamekeṣuṇonmathya tribhiśtaṃ hṛdyatāḍayat

43.46

अथावसन्नः स्वरथे मुहूर्तात्पुनरुत्थितः ।
स रणे युयुधानेन विसूताश्वरथध्वजः ।
कृतो जिघांसुः शैनेयं खङ्गचर्मधृगभ्ययात्

athāvasannaḥ svarathe muhūrtātpunarutthitaḥ |
sa raṇe yuyudhānena visūtāśvarathadhvajaḥ |
kṛto jighāṃsuḥ śaineyaṃ khaṅgacarmadhṛgabhyayāt

43.47

तस्य चापततः शीघ्रं वृषसेनस्य सात्यकिः ।
वाराहकर्णैर्दशभिरविध्यदसिचर्मणी

tasya cāpatataḥ śīghraṃ vṛṣasenasya sātyakiḥ |
vārāhakarṇairdaśabhiravidhyadasicarmaṇī

43.48

दुःशासनस्तु तं दृष्ट्वा विरथं व्यायुधं कृतम् ।
आरोप्य स्वरथं तूर्णमपोवाह रथान्तरम्

duḥśāsanastu taṃ dṛṣṭvā virathaṃ vyāyudhaṃ kṛtam |
āropya svarathaṃ tūrṇamapovāha rathāntaram

43.49

अथान्यं रथमास्थाय वृषसेनो महारथः ।
द्रौपदेयांस्त्रिसप्तत्या युयुधानं च पञ्चभिः

athānyaṃ rathamāsthāya vṛṣaseno mahārathaḥ |
draupadeyāṃstrisaptatyā yuyudhānaṃ ca pañcabhiḥ

43.50

भीमसेनं चतुःषष्ट्या सहदेवं च पञ्चभिः ।
नकुलं त्रिंशता बाणैः शतानीकं च सप्तभिः

bhīmasenaṃ catuḥṣaṣṭyā sahadevaṃ ca pañcabhiḥ |
nakulaṃ triṃśatā bāṇaiḥ śatānīkaṃ ca saptabhiḥ

43.51

शिखण्डिनं च दशभिर्धर्मराजं शतेन च ।
एतांश्चान्यांश्च राजेन्द्र प्रवीराञ्चयगृद्धिनः

śikhaṇḍinaṃ ca daśabhirdharmarājaṃ śatena ca |
etāṃścānyāṃśca rājendra pravīrāñcayagṛddhinaḥ

43.52

अभ्यर्दयन्महेष्वासः कर्णपुत्रो विशाम्पते ।
कर्णस्य युधि दुर्धर्षस्ततः पृष्ठमपालयत्

abhyardayanmaheṣvāsaḥ karṇaputro viśāmpate |
karṇasya yudhi durdharṣastataḥ pṛṣṭhamapālayat

43.53

युयुधानं च राधेयो नवैर्नवभिरायसैः ।
विसूताश्वरथं कृत्वा ललाटे त्रिभिरार्पयत्

yuyudhānaṃ ca rādheyo navairnavabhirāyasaiḥ |
visūtāśvarathaṃ kṛtvā lalāṭe tribhirārpayat

43.54

स त्वन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
युयुधे पाण्डुभिः सार्धं कर्णस्य व्यधमद्बलम्

sa tvanyaṃ rathamāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ |
yuyudhe pāṇḍubhiḥ sārdhaṃ karṇasya vyadhamadbalam

43.55

धृष्टद्युम्नस्ततः कर्णमविध्यद्दशभिः शरैः ।
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या युयुधानस्तु सप्तभिः

dhṛṣṭadyumnastataḥ karṇamavidhyaddaśabhiḥ śaraiḥ |
draupadeyāstrisaptatyā yuyudhānastu saptabhiḥ

43.56

भीमसेनश्चतुःषष्ट्या सहदेवश्च सप्तिभिः ।
नकुलस्त्रिंशता बाणैः शतानीकस्तु सप्तभिः

bhīmasenaścatuḥṣaṣṭyā sahadevaśca saptibhiḥ |
nakulastriṃśatā bāṇaiḥ śatānīkastu saptabhiḥ

43.57

शिखण्डी दशभिर्वीरो धर्मराजः शतेन तु ।
एते चान्ये च राजेन्द्र प्रवीरा जयगृद्विनः ।
अभ्यर्दयन्महेष्वासं सूतपुत्रं महामृधे

śikhaṇḍī daśabhirvīro dharmarājaḥ śatena tu |
ete cānye ca rājendra pravīrā jayagṛdvinaḥ |
abhyardayanmaheṣvāsaṃ sūtaputraṃ mahāmṛdhe

43.58

तान्सूतपुत्रो विशिखैर्दशभिर्दशभिः शरैः ।
रथेनानुचरन्वीरः प्रत्यविध्यदरिन्दमः ।

tānsūtaputro viśikhairdaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ |
rathenānucaranvīraḥ pratyavidhyadarindamaḥ |

43.59

सात्यकिं भीमसेनं च धृष्टद्युम्नं शिखण्डिनम् ।
द्रौपदेयांश्च संरब्धान्यतमानान्महारथान्

sātyakiṃ bhīmasenaṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ śikhaṇḍinam |
draupadeyāṃśca saṃrabdhānyatamānānmahārathān

43.60

विरथान्रथिनः श्रेष्ठान्निमेषार्धाच्चकार ह

virathānrathinaḥ śreṣṭhānnimeṣārdhāccakāra ha

43.61

अमोघत्वाच्च बाणानां भूतसङ्घा विसिप्मयुः

amoghatvācca bāṇānāṃ bhūtasaṅghā visipmayuḥ

43.62

तत्रास्त्रवीर्यं कर्णस्य लाघवं च महात्मनः ।
अपश्याम महाभाग तदद्भुतमिवाभवत्

tatrāstravīryaṃ karṇasya lāghavaṃ ca mahātmanaḥ |
apaśyāma mahābhāga tadadbhutamivābhavat

43.63

न ह्याददानं ददृशुः सन्दधानं च सायकान् ।
विमुञ्चन्तं च संरम्भाद पश्यन्नैव तं जनाः

na hyādadānaṃ dadṛśuḥ sandadhānaṃ ca sāyakān |
vimuñcantaṃ ca saṃrambhāda paśyannaiva taṃ janāḥ

43.64

प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्याम लाघवात् ।
न च पश्याम राजेन्द्र क्व नु कर्णो व्यतिष्ठत

pratīcyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā prācyāṃ paśyāma lāghavāt |
na ca paśyāma rājendra kva nu karṇo vyatiṣṭhata

43.65

इषूनेवास्य पश्यामो विनिकीर्णाऽन्समन्ततः ।
छादयानान्दिशो राजञ्शलभानामिव व्रजान्

iṣūnevāsya paśyāmo vinikīrṇā'nsamantataḥ |
chādayānāndiśo rājañśalabhānāmiva vrajān

43.66

तस्य तैरिषुभिस्त्रीक्ष्णैः सम्पतद्भिः सहस्रशः ।
मरीचिभिरिवोष्णांशोः शरैः सन्नतपर्वभिः

tasya tairiṣubhistrīkṣṇaiḥ sampatadbhiḥ sahasraśaḥ |
marīcibhirivoṣṇāṃśoḥ śaraiḥ sannataparvabhiḥ

43.67

व्याप्ताः सर्वा दिशो राजन्योधाश्च ददृशुस्तदा ।
शरैः संवृतमाकाशं तत्राभ्रैरिव चाभवत्

vyāptāḥ sarvā diśo rājanyodhāśca dadṛśustadā |
śaraiḥ saṃvṛtamākāśaṃ tatrābhrairiva cābhavat

43.68

द्यौर्वियद्भूर्दिशश्चैव प्रच्छन्ना निशितैः शरैः ।
अरुणाभ्रावृताकारं तस्मिन्देशे बभौ वियत्

dyaurviyadbhūrdiśaścaiva pracchannā niśitaiḥ śaraiḥ |
aruṇābhrāvṛtākāraṃ tasmindeśe babhau viyat

43.69

ततः पुनरमेयात्मा कर्णो राजा महारथः ।
न्यहनत्समरे योधान्योधवृत्तमनुष्ठितः

tataḥ punarameyātmā karṇo rājā mahārathaḥ |
nyahanatsamare yodhānyodhavṛttamanuṣṭhitaḥ

43.70

नृत्यन्निव हि राधेयश्चापहस्तो रणाजिरे ।
यैर्विद्वः प्रत्यविद्व्यत्तानेकैकं त्रिगुणैः शरैः

nṛtyanniva hi rādheyaścāpahasto raṇājire |
yairvidvaḥ pratyavidvyattānekaikaṃ triguṇaiḥ śaraiḥ

43.71

शतैश्च दशभिश्चैतान्पुनर्विद्ध्वा ननाद च ।
साश्वसूतध्वजच्छत्रास्ततस्ते विवरं ददुः

śataiśca daśabhiścaitānpunarviddhvā nanāda ca |
sāśvasūtadhvajacchatrāstataste vivaraṃ daduḥ

43.72

ते हन्यमानाः कर्णेन पलायन्त दिशो दश ।
नादयन्तो दिशः सर्वाः कर्मत्रस्ता विचेतसः

te hanyamānāḥ karṇena palāyanta diśo daśa |
nādayanto diśaḥ sarvāḥ karmatrastā vicetasaḥ

43.73

तान्प्रमथ्य महेष्वासान्राधेयः शरवृष्टिभिः ।
राजानीकमसम्बाधं प्राविशच्छत्रुकर्शनः

tānpramathya maheṣvāsānrādheyaḥ śaravṛṣṭibhiḥ |
rājānīkamasambādhaṃ prāviśacchatrukarśanaḥ

43.74

स रथांस्त्रिशतं हत्वा चेदीनामनिवर्तिनाम् ।
राधेयो निशितैर्बाणैस्ततोऽभ्यागाद्युधिष्ठिरम्

sa rathāṃstriśataṃ hatvā cedīnāmanivartinām |
rādheyo niśitairbāṇaistato'bhyāgādyudhiṣṭhiram

43.75

ततस्ते विरथाः शूरा रथानन्यान्समास्थिताः ।
परिवव्रुर्महाराज धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्

tataste virathāḥ śūrā rathānanyānsamāsthitāḥ |
parivavrurmahārāja dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram

43.76

ततस्ते तु परे राजञ्छिखण्डी च ससात्यकिः ।
राधेयात्परिरक्षन्तो राजानं पर्यवारयन् ।
मुञ्चन्तो विविधान्बाणान्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्

tataste tu pare rājañchikhaṇḍī ca sasātyakiḥ |
rādheyātparirakṣanto rājānaṃ paryavārayan |
muñcanto vividhānbāṇānsvarṇapuṅkhāñśilāśitān

43.77

तथैव तावकाः सर्वे कर्णं दुर्वारणं रणे ।
यत्ताः शूरा महेष्वासाः पर्यरक्षन्त सर्वशः

tathaiva tāvakāḥ sarve karṇaṃ durvāraṇaṃ raṇe |
yattāḥ śūrā maheṣvāsāḥ paryarakṣanta sarvaśaḥ

43.78

नानावादित्रघोषाश्च प्रादुरासन्विशाम्पते ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे शूराणामभिगर्जताम्

nānāvāditraghoṣāśca prādurāsanviśāmpate |
siṃhanādaśca sañjajñe śūrāṇāmabhigarjatām

43.79

ततः पुनः समाजग्मुरभीताः कुरुपाण्डवाः ।
युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः सूतपुत्रमुखा वयम्

tataḥ punaḥ samājagmurabhītāḥ kurupāṇḍavāḥ |
yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthāḥ sūtaputramukhā vayam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)