अध्याय 28: शिव से मिले परशुराम के अस्त्र कर्ण तक पहुँचे

इमं चाप्यपरं भूय इति हासं निबोध मे ।
पितुर्मम सकाशे वै ब्राह्मणः प्राह धर्मवित्

imaṃ cāpyaparaṃ bhūya iti hāsaṃ nibodha me |
piturmama sakāśe vai brāhmaṇaḥ prāha dharmavit

श्रुत्वा चैतद्वचश्चित्रं हेतुकार्यार्थतत्त्ववित् ।
कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूदत्र विचारणा

śrutvā caitadvacaścitraṃ hetukāryārthatattvavit |
kuru śalya viniścitya mā bhūdatra vicāraṇā

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महातपाः ।
तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस्तेजोगुणान्वितः

bhārgavāṇāṃ kule jāto jamadagnirmahātapāḥ |
tasya rāmeti vikhyātaḥ putrastejoguṇānvitaḥ

स तीव्रं तप आस्थाय सम्प्रसादितवान्भवम् ।
अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः

sa tīvraṃ tapa āsthāya samprasāditavānbhavam |
astrahetoḥ prasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ

तस्मै तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च ।
हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शङ्करः ।
प्रत्यक्षेण महादेवः स्वां तनुं सर्वशङ्करः

tasmai tuṣṭo mahādevo bhaktyā ca praśamena ca |
hṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayāmāsa śaṅkaraḥ |
pratyakṣeṇa mahādevaḥ svāṃ tanuṃ sarvaśaṅkaraḥ

राम तुष्टोऽस्मि भद्रं ते विदितं तव चेप्सितम् ।
कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि

rāma tuṣṭo'smi bhadraṃ te viditaṃ tava cepsitam |
kuruṣva pūtamātmānaṃ sarvametadavāpsyasi

दास्यामि ते तदाऽस्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि ।
अपात्रमसमर्थं च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव

dāsyāmi te tadā'strāṇi yadā pūto bhaviṣyasi |
apātramasamarthaṃ ca dahantyastrāṇi bhārgava

इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिना ।
प्रत्युवाच महात्मानं शिरसाऽवनतः प्रभुम्

ityukto jāmadagnyastu devadevena śūlinā |
pratyuvāca mahātmānaṃ śirasā'vanataḥ prabhum

यदा जानासि देवेश पात्रं मामस्त्रधारणे ।
तदा शुश्रूषतेऽस्त्राणि भवान्मे दातुमर्हति

yadā jānāsi deveśa pātraṃ māmastradhāraṇe |
tadā śuśrūṣate'strāṇi bhavānme dātumarhati

ततः स तपसा चैव व्रतेन नियमेन च ।
पूजोपहारबलिभिर्होममन्त्रपुरस्कृतैः

tataḥ sa tapasā caiva vratena niyamena ca |
pūjopahārabalibhirhomamantrapuraskṛtaiḥ

समाराधितवाञ्शर्वं बहुवर्षगणांस्तदा ।
प्रसन्नश्च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः

samārādhitavāñśarvaṃ bahuvarṣagaṇāṃstadā |
prasannaśca mahādevo bhārgavasya mahātmanaḥ

असकृच्चाब्रवीत्तस्य गुणान्देव्याः सकाशतः ।
भक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रतः

asakṛccābravīttasya guṇāndevyāḥ sakāśataḥ |
bhaktimāneṣa satataṃ mayi rāmo dṛḍhavrataḥ

एवमस्य गुणान्प्रीतो बहुशो कथयद्विभुः ।
देवतानां पितॄणां च समक्षमरिसूदन

evamasya guṇānprīto bahuśo kathayadvibhuḥ |
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣamarisūdana

एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या ह्यासन्महाबलाः ।
तैस्तदा दर्पमोहाद्वै अबाध्यन्त दिवौकसः

etasminneva kāle tu daityā hyāsanmahābalāḥ |
taistadā darpamohādvai abādhyanta divaukasaḥ

ततः सम्भूय विबुधास्तान्हन्तुं कृतनिश्चयाः ।
चक्रुः शत्रुवधे यत्नं दैत्याञ्चेतुमशक्नुवन्

tataḥ sambhūya vibudhāstānhantuṃ kṛtaniścayāḥ |
cakruḥ śatruvadhe yatnaṃ daityāñcetumaśaknuvan

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमुमापतिम् ।
प्रासादयंस्तदा भक्त्या जहि शत्रुगणानिति

abhigamya tato devā maheśvaramumāpatim |
prāsādayaṃstadā bhaktyā jahi śatrugaṇāniti

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम् ।
रामं भार्गवमाहूय सोऽभ्यभाषत शङ्करः

pratijñāya tato devo devatānāṃ ripukṣayam |
rāmaṃ bhārgavamāhūya so'bhyabhāṣata śaṅkaraḥ

रिपून्भार्गव देवानां जहि सर्वान्समागतान् ।
लोकानां हितकामार्थं मत्प्रियार्थं तथैव च

ripūnbhārgava devānāṃ jahi sarvānsamāgatān |
lokānāṃ hitakāmārthaṃ matpriyārthaṃ tathaiva ca

का शक्तिर्मम देवेश अकृतास्त्रस्य संयुगे ।
निहन्तुं दानवान्सर्वान्कृतास्त्रान्युद्धदुर्मदान्

kā śaktirmama deveśa akṛtāstrasya saṃyuge |
nihantuṃ dānavānsarvānkṛtāstrānyuddhadurmadān

गच्छ त्वं मदनुज्ञानान्निहनिष्यसि शात्रवान् ।
विजित्य च रिपून्सर्वान्गुणान्प्राप्स्यसि पुष्कलान्

gaccha tvaṃ madanujñānānnihaniṣyasi śātravān |
vijitya ca ripūnsarvānguṇānprāpsyasi puṣkalān

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः ।
रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान्प्रति

etacchrutvā tu vacanaṃ pratigṛhya ca sarvaśaḥ |
rāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ prayayau dānavānprati

ततोऽजयद्देवशत्रून्महादर्पबलान्वितान् ।
वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैरेव भार्गवः

tato'jayaddevaśatrūnmahādarpabalānvitān |
vajrāśanisamasparśaiḥ prahāraireva bhārgavaḥ

स दानवैः क्षततनुर्जामदग्न्यो नृपोत्तम ।
संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समपद्यत

sa dānavaiḥ kṣatatanurjāmadagnyo nṛpottama |
saṃspṛṣṭaḥ sthāṇunā sadyo nirvraṇaḥ samapadyata

प्रीतश्च भगवान्देवः कर्मणा तेन तस्य वै ।
वरान्प्रादाद्बहुविधान्भार्गवाय महात्मने

prītaśca bhagavāndevaḥ karmaṇā tena tasya vai |
varānprādādbahuvidhānbhārgavāya mahātmane

उक्तश्च प्रीतियुक्तेन देवदेवेन शूलिना

uktaśca prītiyuktena devadevena śūlinā

निपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याऽभवद्रुजा ।
तया ते मानुषं कर्म व्यपोहं भृगुनन्दन ।
गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्यथेप्सितं

nipātāttava śastrāṇāṃ śarīre yā'bhavadrujā |
tayā te mānuṣaṃ karma vyapohaṃ bhṛgunandana |
gṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśādyathepsitaṃ

ततोऽस्त्राणि समग्राणि वरांश्च मनसेप्सितान् ।
लब्ध्वा बहुविधान्रामः प्रणम्यशिरसा शिवम् ।
अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज्जगाम स महातपाः

tato'strāṇi samagrāṇi varāṃśca manasepsitān |
labdhvā bahuvidhānrāmaḥ praṇamyaśirasā śivam |
anujñāṃ prāpya deveśājjagāma sa mahātapāḥ

एवमेतत्पुरावृत्तं तथा कथितवानृषिः

evametatpurāvṛttaṃ tathā kathitavānṛṣiḥ

भार्गवोऽपि ददौ सर्वं धनुर्वेदं महात्मने ।
कर्णाय पुरुषव्याघ्रः सुप्रीतेनान्तरात्मना

bhārgavo'pi dadau sarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmane |
karṇāya puruṣavyāghraḥ suprītenāntarātmanā

वृजिनं न भवेत्किञ्चिदस्य कर्णस्य पार्थिव ।
सूतेन वर्धितो नित्यं न सूतो नृप एव सः

vṛjinaṃ na bhavetkiñcidasya karṇasya pārthiva |
sūtena vardhito nityaṃ na sūto nṛpa eva saḥ

विशुद्धयोनिं विज्ञाय दिव्यान्यस्त्राण्यदाद्भृगुः ।
नापि सूतकुले जातं मन्ये कर्णं कथञ्चन ।
देवपुत्रमदं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम्

viśuddhayoniṃ vijñāya divyānyastrāṇyadādbhṛguḥ |
nāpi sūtakule jātaṃ manye karṇaṃ kathañcana |
devaputramadaṃ manye kṣatriyāṇāṃ kulodbhavam

विसृष्टमविबोधार्थं कुलस्येंति मतिर्मम ।
सर्वथा न ह्यसो शल्य कर्णः सूतकुलोद्भवः

visṛṣṭamavibodhārthaṃ kulasyeṃti matirmama |
sarvathā na hyaso śalya karṇaḥ sūtakulodbhavaḥ

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।
कथमादित्यसङ्काशं मृगी सिंहं प्रसूयते

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhumarindamam |
kathamādityasaṅkāśaṃ mṛgī siṃhaṃ prasūyate

पश्य ह्यस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ ।
वक्षः पश्य विशालं च सर्वशस्त्रसहं रणे

paśya hyasya bhujau pīnau nāgarājakaropamau |
vakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśastrasahaṃ raṇe

न त्वेव प्राकृतः कश्चित्कर्णो वैकर्तनो वृषा ।
महात्माह्येष राजेन्द्र रामशिष्यः प्रतापवान्

na tveva prākṛtaḥ kaścitkarṇo vaikartano vṛṣā |
mahātmāhyeṣa rājendra rāmaśiṣyaḥ pratāpavān