अध्याय 14: सहदेव द्वन्द्वयुद्ध में दुःशासन को हराते हैं

सहदेवं तथा क्रुद्धं निघ्नन्तं तव वाहिनीम् ।
दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरमभ्ययात्

sahadevaṃ tathā kruddhaṃ nighnantaṃ tava vāhinīm |
duḥśāsano mahārāja bhrātā bhrātaramabhyayāt

तौ समेतौ महाराज दृष्ट्वा तत्र महारथाः ।
सिंहनादरवांश्चक्रुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह

tau sametau mahārāja dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ |
siṃhanādaravāṃścakrurvāsāṃsyādudhuvuśca ha

ततो भारत रुष्टेन तव पुत्रेण धन्विना ।
पाण्डुपुत्रस्त्रिभिर्बाणैर्वक्षस्यभिहतो बली

tato bhārata ruṣṭena tava putreṇa dhanvinā |
pāṇḍuputrastribhirbāṇairvakṣasyabhihato balī

सहदेवस्ततो राजन्नाराचेन तवात्मजम् ।
विद्व्वा विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिः शरैः

sahadevastato rājannārācena tavātmajam |
vidvvā vivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ

दुःशासनस्ततश्चापं छित्त्वा राजन्महाहवे ।
सहदेवं त्रिसप्तत्या बाहोरुरसि चार्पयत्

duḥśāsanastataścāpaṃ chittvā rājanmahāhave |
sahadevaṃ trisaptatyā bāhorurasi cārpayat

सहदेवस्तु सङ्क्रुद्धः खङ्गं गृह्य महाहवे ।
आविध्य प्रासृजत्तूर्णं तव पुत्रथं प्रति

sahadevastu saṅkruddhaḥ khaṅgaṃ gṛhya mahāhave |
āvidhya prāsṛjattūrṇaṃ tava putrathaṃ prati

समार्गणगुणं चापं छित्त्वा तस्य महानसिः ।
निपपात ततो भूमौ च्युतः सर्प इवाम्बरात्

samārgaṇaguṇaṃ cāpaṃ chittvā tasya mahānasiḥ |
nipapāta tato bhūmau cyutaḥ sarpa ivāmbarāt

अथान्यद्धनुरादाय सहदेवः प्रतापवान् ।
दुःशासनाय चिक्षेप बाणमन्तकरं ततः

athānyaddhanurādāya sahadevaḥ pratāpavān |
duḥśāsanāya cikṣepa bāṇamantakaraṃ tataḥ

तमापतन्तं विशिखं यमदण्डोपमत्विषम् ।
खङ्गेन शितधारेण द्विधा चिच्छेद कौरवः

tamāpatantaṃ viśikhaṃ yamadaṇḍopamatviṣam |
khaṅgena śitadhāreṇa dvidhā ciccheda kauravaḥ

ततस्तं निशितं खङ्गमाविध्य युधि सत्वरः ।
धनुश्चान्यत्समादाय शरं जग्राह वीर्यवान्

tatastaṃ niśitaṃ khaṅgamāvidhya yudhi satvaraḥ |
dhanuścānyatsamādāya śaraṃ jagrāha vīryavān

तमापतन्तं सहसा निस्त्रिंशं निशितैः शरैः ।
पातयामास समरे सहदेवो हसन्निव

tamāpatantaṃ sahasā nistriṃśaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
pātayāmāsa samare sahadevo hasanniva

ततो बाणांश्चतुः षष्टिं तव पुत्रो महारणे ।
सहदेवरथं तूर्णं प्रेषयामास भारत

tato bāṇāṃścatuḥ ṣaṣṭiṃ tava putro mahāraṇe |
sahadevarathaṃ tūrṇaṃ preṣayāmāsa bhārata

ताच्छरान्समरे राजन्वेगेनापपतो बहून् ।
एकैकं पञ्चभिर्बाणैः सहदेवो न्यकृतन्तत

tāccharānsamare rājanvegenāpapato bahūn |
ekaikaṃ pañcabhirbāṇaiḥ sahadevo nyakṛtantata

सन्निवार्य महाबाणान्सहदेवः प्रतापवान् ।
अथास्मै सुबहून्बाणान्प्रेषयामास संयुगे

sannivārya mahābāṇānsahadevaḥ pratāpavān |
athāsmai subahūnbāṇānpreṣayāmāsa saṃyuge

तान्वाणांस्तव पुत्रोऽपि छित्त्वैकैकं त्रिभिः शरैः ।
ननाद सुमहानादं नादयानो वसुंधराम्

tānvāṇāṃstava putro'pi chittvaikaikaṃ tribhiḥ śaraiḥ |
nanāda sumahānādaṃ nādayāno vasuṃdharām

ततो दुःशासनो राजन्द्वाभ्यां पाण्डुसुतं रणे ।
सारथिं नवभिर्बाणैर्माद्रोयस्य समाचिनोत्

tato duḥśāsano rājandvābhyāṃ pāṇḍusutaṃ raṇe |
sārathiṃ navabhirbāṇairmādroyasya samācinot

ततः क्रुद्धो महाराज सदहेवः प्रतापवान् ।
समाधत्त शरं घोरं मृत्युकालान्तकोपमम्

tataḥ kruddho mahārāja sadahevaḥ pratāpavān |
samādhatta śaraṃ ghoraṃ mṛtyukālāntakopamam

विकृष्य बलवच्चापं तव पुत्राय सोऽसृजत् ।
स तं निर्भिद्य वेगेन भित्त्वा च कवचं महत्

vikṛṣya balavaccāpaṃ tava putrāya so'sṛjat |
sa taṃ nirbhidya vegena bhittvā ca kavacaṃ mahat

प्राविशद्वरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगः ।
ततः सम्मुमुहे राजंस्तव पुत्रो महारथः

prāviśadvaraṇīṃ rājanvalmīkamiva pannagaḥ |
tataḥ sammumuhe rājaṃstava putro mahārathaḥ

मूढं चैनं समालोक्य सारथिस्त्वरितो रथम् ।
अपोवाह भृशं त्रस्तो वध्यमानं शितैः शरैः

mūḍhaṃ cainaṃ samālokya sārathistvarito ratham |
apovāha bhṛśaṃ trasto vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ

पराजित्य रणे तं तु कौरव्यं पाण्डुनन्दनः ।
दुर्योधनबलं दृष्ट्वा प्रममाथ समन्ततः

parājitya raṇe taṃ tu kauravyaṃ pāṇḍunandanaḥ |
duryodhanabalaṃ dṛṣṭvā pramamātha samantataḥ

पिपीलिकपुटं राजन्यथा मृद्गन्नरो रुषा ।
तथा सा कौरवी सेना मृदिता तेन भारत

pipīlikapuṭaṃ rājanyathā mṛdgannaro ruṣā |
tathā sā kauravī senā mṛditā tena bhārata