अध्याय 77: अपशकुनों की रात, कृष्ण सुभद्रा को ढाढ़स देते हैं

तां निशां दुःखशोकार्तौ निःश्वसन्ताविवोरगौ ।
निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनञ्जयौ

tāṃ niśāṃ duḥkhaśokārtau niḥśvasantāvivoragau |
nidrāṃ naivopalebhāte vāsudevadhanañjayau

नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाः ।
व्यथिताश्चिन्तयामासुः किंस्विदेतद्भविष्यति

naranārāyaṇau kruddhau jñātvā devāḥ savāsavāḥ |
vyathitāścintayāmāsuḥ kiṃsvidetadbhaviṣyati

ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनः ।
सकबन्धस्तथाऽऽदित्ये परिघः समदृश्यत

vavuśca dāruṇā vātā rūkṣā ghorābhiśaṃsinaḥ |
sakabandhastathā''ditye parighaḥ samadṛśyata

शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतः ।
चचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना

śuṣkāśanyaśca niṣpetuḥ sanirghātāḥ savidyutaḥ |
cacāla cāpi pṛthivī saśailavanakānanā

चुक्षुभुश्च महाराज सागारा मकरालयाः ।
प्रतिस्रोतःप्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः

cukṣubhuśca mahārāja sāgārā makarālayāḥ |
pratisrotaḥpravṛttāśca tathā gantuṃ samudragāḥ

रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तमधरोत्तरम् ।
क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये

rathāśvanaranāgānāṃ pravṛttamadharottaram |
kravyādānāṃ pramodārthaṃ yamarāṣṭravivṛddhaye

वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च ह ।
तान्दृष्ट्वा दारुणान्सर्वानुत्पाताँल्लोमहर्षणान्

vāhanāni śakṛnmūtre mumucū ruruduśca ha |
tāndṛṣṭvā dāruṇānsarvānutpātām̐llomaharṣaṇān

सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभा ।
श्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः

sarve te vyathitāḥ sainyāstvadīyā bharatarṣabhā |
śrutvā mahābalasyogrāṃ pratijñāṃ savyasācinaḥ

अथ कृष्णं महाबाहुरब्रवीत्पाकशासनिः ।
आश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह

atha kṛṣṇaṃ mahābāhurabravītpākaśāsaniḥ |
āśvāsaya subhadrāṃ tvaṃ bhaginīṃ snuṣayā saha

स्नुषां चास्या वयस्याश्च विशोकाः कुरु माधव ।
साम्ना सत्येन युक्तेन वचसाऽऽश्वासय प्रभो

snuṣāṃ cāsyā vayasyāśca viśokāḥ kuru mādhava |
sāmnā satyena yuktena vacasā''śvāsaya prabho

ततोऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाः ।
भगिनीं पुत्रशोकार्तामाश्वासयत दुःखिताम्

tato'rjunagṛhaṃ gatvā vāsudevaḥ sudurmanāḥ |
bhaginīṃ putraśokārtāmāśvāsayata duḥkhitām

मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषा ।
सर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi kumāraṃ prati sasnuṣā |
sarveṣāṃ prāṇināṃ bhīru niṣṭhaiṣā kālanirmitā

कुले जातस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ।
सदृशं मरणं ह्येतत्तव पुत्रस्य मा शुचः

kule jātasya vīrasya kṣatriyasya viśeṣataḥ |
sadṛśaṃ maraṇaṃ hyetattava putrasya mā śucaḥ

दिष्ट्या महारथो धीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
क्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम्

diṣṭyā mahāratho dhīraḥ pitustulyaparākramaḥ |
kṣātreṇa vidhinā prāpto vīrābhilaṣitāṃ gatim

जित्वा सुबहुशः शत्रून्प्रेषयित्वा च मृत्यवे ।
गतः पुण्यकृतां लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान्

jitvā subahuśaḥ śatrūnpreṣayitvā ca mṛtyave |
gataḥ puṇyakṛtāṃ lokānsarvakāmaduho'kṣayān

तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि च ।
सन्तो यां गतिमिच्छन्ति तां प्राप्तस्तव पुत्रकः

tapasā brahmacaryeṇa śrutena prajñayāpi ca |
santo yāṃ gatimicchanti tāṃ prāptastava putrakaḥ

वीरसूर्वीरपत्नी त्वं वीरजा वीरबान्धवा ।
मा शुचस्तनयं भद्रे गतःस परमां गतिम्

vīrasūrvīrapatnī tvaṃ vīrajā vīrabāndhavā |
mā śucastanayaṃ bhadre gataḥsa paramāṃ gatim

शूरं सूते त्वद्विधा राजपुत्री

śūraṃ sūte tvadvidhā rājaputrī

प्राप्स्यते चाप्यसौ पापः सैन्धवो बालघातकः ।
अधर्मस्यास्य तु फलं ससुहृद्गणबान्धवः

prāpsyate cāpyasau pāpaḥ saindhavo bālaghātakaḥ |
adharmasyāsya tu phalaṃ sasuhṛdgaṇabāndhavaḥ

व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत् ।
न हि मोक्ष्यति पार्थात्स प्रविष्टोऽप्यमरावतीम्

vyuṣṭāyāṃ tu varārohe rajanyāṃ pāpakarmakṛt |
na hi mokṣyati pārthātsa praviṣṭo'pyamarāvatīm

श्वः शिरः पादमूलं ते सैन्धवस्याहृतं ध्रुवम् ।
पद्ध्यां प्रमथितासि त्वं विशोका भव मा रुदः

śvaḥ śiraḥ pādamūlaṃ te saindhavasyāhṛtaṃ dhruvam |
paddhyāṃ pramathitāsi tvaṃ viśokā bhava mā rudaḥ

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम् ।
वयं च प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः

kṣatradharmaṃ puraskṛtya gataḥ śūraḥ satāṃ gatim |
vayaṃ ca prāpnuyāmeha ye cānye śastrajīvinaḥ

व्यूढोरस्को महाबाहुरनिवर्ती रिपुव्रजात् ।
गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि

vyūḍhorasko mahābāhuranivartī ripuvrajāt |
gatastava varārohe putraḥ svargaṃ jvaraṃ jahi

अनुयातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान् ।
सहस्रशो रिपून्हत्वा हतः शूरो महारथः

anuyātaśca pitaraṃ mātṛpakṣaṃ ca vīryavān |
sahasraśo ripūnhatvā hataḥ śūro mahārathaḥ

आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम् ।
श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि

āśvāsaya snuṣāṃ rājñi mā śucaḥ kṣatriye bhṛśam |
śvaḥ priyaṃ sumahacchrutvā viśokā bhava nandini

यत्पार्थेन प्रतिज्ञातं तत्तथा न तदन्यथा ।
चिकीर्षितं हि ते भर्तुर्न भवेज्जातु निष्फलम्

yatpārthena pratijñātaṃ tattathā na tadanyathā |
cikīrṣitaṃ hi te bharturna bhavejjātu niṣphalam

यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा
रजनिचचाराः पतगाः सुरासुराश्च ।
रणगतमभियान्ति सिन्धुराजं
न स भविता सह तैरपि प्रभाते

yadi ca manujapannagāḥ piśācā
rajanicacārāḥ patagāḥ surāsurāśca |
raṇagatamabhiyānti sindhurājaṃ
na sa bhavitā saha tairapi prabhāte