अध्याय 38: अभिमन्यु शल्य के छोटे भाई को मारते हैं

तथा प्रमथमानं तं महेष्वासानजिह्मगैः ।
आर्जुनिं मामकाः सङ्ख्ये के त्वेनं समवारयन्

tathā pramathamānaṃ taṃ maheṣvāsānajihmagaiḥ |
ārjuniṃ māmakāḥ saṅkhye ke tvenaṃ samavārayan

शृणु राजन्कुमारस्य रणे विक्रीडितं महत् ।
बिभित्सतो रथानीकं भारद्वाजेन रक्षितम्

śṛṇu rājankumārasya raṇe vikrīḍitaṃ mahat |
bibhitsato rathānīkaṃ bhāradvājena rakṣitam

मद्रेशं सादितं दृष्ट्वा सौभद्रेणाशुगै रणे ।
शल्यादवरजः क्रुद्ध क्रिन्बाणान्समभ्ययात्

madreśaṃ sāditaṃ dṛṣṭvā saubhadreṇāśugai raṇe |
śalyādavarajaḥ kruddha krinbāṇānsamabhyayāt

स विद्ध्वा दशभिर्बाणैः साश्वयन्तारमार्जुनिम् ।
उदक्रोशन्महाशब्दं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

sa viddhvā daśabhirbāṇaiḥ sāśvayantāramārjunim |
udakrośanmahāśabdaṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt

तस्यार्जुनिः शिरोग्रीवं पाणिपादं धनुर्हयान् ।
छत्रं ध्वजं नियन्तारं त्रिवेणुं चाप्युपस्करम्

tasyārjuniḥ śirogrīvaṃ pāṇipādaṃ dhanurhayān |
chatraṃ dhvajaṃ niyantāraṃ triveṇuṃ cāpyupaskaram

चक्रं युगं च तूणीरं ह्यनुकर्षं सायकैः ।
पताकां चक्रगोप्तारौ सर्वोपकरणानि च

cakraṃ yugaṃ ca tūṇīraṃ hyanukarṣaṃ sāyakaiḥ |
patākāṃ cakragoptārau sarvopakaraṇāni ca

लघुहस्तः प्रचिच्छेद ददृशे तं न कश्चन ।
स पपात क्षितौ क्षीणः प्रविद्धाभरणाम्बरः

laghuhastaḥ praciccheda dadṛśe taṃ na kaścana |
sa papāta kṣitau kṣīṇaḥ praviddhābharaṇāmbaraḥ

वायुनेव महाचैत्यः समूलं चित्रवेदिकः ।
अनुगास्तस्य वित्रस्ताः प्राद्रवन्सर्वतो दिशः

vāyuneva mahācaityaḥ samūlaṃ citravedikaḥ |
anugāstasya vitrastāḥ prādravansarvato diśaḥ

आर्जुनेः कर्म तद्दृष्ट्वा सम्प्रणेदुः समन्ततः ।
नादेन सर्वभूतानि साधुसाध्विति भारत

ārjuneḥ karma taddṛṣṭvā sampraṇeduḥ samantataḥ |
nādena sarvabhūtāni sādhusādhviti bhārata

शल्यभ्रातर्यथारुग्णे बहुशस्तस्य सैनिकाः ।
कुलाधिवासनामानि श्रावयन्तोऽर्जुनात्मजम्

śalyabhrātaryathārugṇe bahuśastasya sainikāḥ |
kulādhivāsanāmāni śrāvayanto'rjunātmajam

अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धा विविधायुधपाणयः ।
रथैरश्वैर्गजैश्चान्ये पद्भिश्चान्ये बलोत्कटाः

abhyadhāvanta saṅkruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ |
rathairaśvairgajaiścānye padbhiścānye balotkaṭāḥ

बाणशब्देन महता रथनेमिस्वनेन च ।
हुंकारैः क्ष्वेडितोत्कृष्टैः सिंहनादैः सगर्जितैः

bāṇaśabdena mahatā rathanemisvanena ca |
huṃkāraiḥ kṣveḍitotkṛṣṭaiḥ siṃhanādaiḥ sagarjitaiḥ

ज्यातलत्रस्वनैरन्ये गर्जन्तोऽर्जुननन्दनम् ।
ब्रुवन्तश्च न नो जीवन्मोक्ष्यसे जीवितादिति

jyātalatrasvanairanye garjanto'rjunanandanam |
bruvantaśca na no jīvanmokṣyase jīvitāditi

तांस्तथा ब्रुवतो दृष्ट्वा सौभद्रः प्रहसन्निव ।
यो योस्मै प्राहरत्पूर्वं तं तं विव्याध पत्रिभिः

tāṃstathā bruvato dṛṣṭvā saubhadraḥ prahasanniva |
yo yosmai prāharatpūrvaṃ taṃ taṃ vivyādha patribhiḥ

सन्दर्शयिष्यन्नस्त्राणि विचित्राणि लघूनि च ।
आर्जुनिः समरे शूरो मृदुपूर्वमयुध्यत

sandarśayiṣyannastrāṇi vicitrāṇi laghūni ca |
ārjuniḥ samare śūro mṛdupūrvamayudhyata

वासुदेवादुपात्तं यदस्त्रं यच्च धनञ्जयात् ।
अदर्शयत तत्कार्ष्णिः कृष्णाभ्यामविशेषवत्

vāsudevādupāttaṃ yadastraṃ yacca dhanañjayāt |
adarśayata tatkārṣṇiḥ kṛṣṇābhyāmaviśeṣavat

दूरमस्य गुरुं भारं साध्वसं च पुनः पुनः ।
सन्दधद्विसृजंश्चेषून्निर्विशेषमदृश्यत

dūramasya guruṃ bhāraṃ sādhvasaṃ ca punaḥ punaḥ |
sandadhadvisṛjaṃśceṣūnnirviśeṣamadṛśyata

चापमण्डलमेवास्य विस्फुरद्दिक्ष्वदृश्यत ।
सुदीप्तस्य शरत्काले सवितुर्मण्डलं यथा

cāpamaṇḍalamevāsya visphuraddikṣvadṛśyata |
sudīptasya śaratkāle saviturmaṇḍalaṃ yathā

ज्याशब्दः शुश्रुवे तस्य तलशब्दश्च दारुणः ।
महाशनिमुचः काले पयोदस्येव निःस्वनः

jyāśabdaḥ śuśruve tasya talaśabdaśca dāruṇaḥ |
mahāśanimucaḥ kāle payodasyeva niḥsvanaḥ

हीमानमर्षी सौभद्रो मानकृत्प्रियदर्शनः ।
सम्मिमानयिषुर्वीरानिष्वस्त्रैश्चाप्ययुध्यत

hīmānamarṣī saubhadro mānakṛtpriyadarśanaḥ |
sammimānayiṣurvīrāniṣvastraiścāpyayudhyata

मृदुर्भूत्वा महाराज दारुणः समपद्यत ।
वर्षाभ्यतीतो भगवाञ्शरदीव दिवाकरः

mṛdurbhūtvā mahārāja dāruṇaḥ samapadyata |
varṣābhyatīto bhagavāñśaradīva divākaraḥ

शरान्विचित्रान्सुबहून्रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान् ।
मुमोच शतशः क्रुद्धो गभस्तीनिव भास्करः

śarānvicitrānsubahūnrukmapuṅkhāñśilāśitān |
mumoca śataśaḥ kruddho gabhastīniva bhāskaraḥ

क्षुरप्रैर्वत्सदन्तैश्च विपाठेश्च महायशाः ।
नाराचैरर्धचन्द्राभैर्भल्लैरञ्जलिकैरपि

kṣuraprairvatsadantaiśca vipāṭheśca mahāyaśāḥ |
nārācairardhacandrābhairbhallairañjalikairapi

अवाकिरद्रथानीकं भारद्वाजस्य पश्यतः ।
ततस्तत्सैन्यमभवद्विमुखं शरपीडितम्

avākiradrathānīkaṃ bhāradvājasya paśyataḥ |
tatastatsainyamabhavadvimukhaṃ śarapīḍitam