अध्याय 203: व्यास अर्जुन को शतरुद्रिय सुनाते हैं

तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते तत्र सञ्जय ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वन्नतः परम्

tasminnatirathe droṇe nihate tatra sañjaya |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvannataḥ param

तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै ।
कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः

tasminnatirathe droṇe nihate pārṣatena vai |
kauraveṣu ca bhagneṣu kuntīputro dhanañjayaḥ

दृष्ट्वा सुमहदाश्चर्यमात्मनो विजयावहम् ।
मुनिं स्निग्धाम्बुदाभासं वेदव्यासमकल्मषम् ।
यदृच्छयाऽऽगतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ

dṛṣṭvā sumahadāścaryamātmano vijayāvaham |
muniṃ snigdhāmbudābhāsaṃ vedavyāsamakalmaṣam |
yadṛcchayā''gataṃ vyāsaṃ papraccha bharatarṣabha

सङ्ग्रामे न्यहनं शत्रूञ्शरौघैर्विमलैरहम् ।
अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम्

saṅgrāme nyahanaṃ śatrūñśaraughairvimalairaham |
agrato lakṣaye yāntaṃ puruṣaṃ pāvakaprabham

ज्वलन्तं शूलमुद्यम्य यां दिशं प्रतिपद्यते ।
तस्यां दिशि विदीर्यन्ते शत्रवो मे महामुने

jvalantaṃ śūlamudyamya yāṃ diśaṃ pratipadyate |
tasyāṃ diśi vidīryante śatravo me mahāmune

तेन भग्नानरीन्सर्वान्मद्भग्नान्मन्यते जनः ।
तेन भग्नानि सैन्यानि पृष्ठतोऽनुव्रजाम्यहम्

tena bhagnānarīnsarvānmadbhagnānmanyate janaḥ |
tena bhagnāni sainyāni pṛṣṭhato'nuvrajāmyaham

भगवंस्तन्ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तमः ।
शूलपाणिर्मया दृष्टस्तेजसा सूर्यसन्निभः

bhagavaṃstanmamācakṣva ko vai sa puruṣottamaḥ |
śūlapāṇirmayā dṛṣṭastejasā sūryasannibhaḥ

न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुञ्चति ।
शूलाच्छूलसहस्राणि निष्पेतुस्तस्य तेजसा

na padbhyāṃ spṛśate bhūmiṃ na ca śūlaṃ vimuñcati |
śūlācchūlasahasrāṇi niṣpetustasya tejasā

प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुषं प्रभुम् ।
भुवनं भूर्भुवं देवं तेजसां प्रवरं प्रभुम्

prajāpatīnāṃ prathamaṃ taijasaṃ puruṣaṃ prabhum |
bhuvanaṃ bhūrbhuvaṃ devaṃ tejasāṃ pravaraṃ prabhum

ईशानं वरदं पार्थ दृष्टवानसि शङ्करम् ।
तं गच्छ शरणं देवं वरदं भुवनेश्वरम्

īśānaṃ varadaṃ pārtha dṛṣṭavānasi śaṅkaram |
taṃ gaccha śaraṇaṃ devaṃ varadaṃ bhuvaneśvaram

महादेवं महात्मानमीशानं जटिलं विभुम् ।
त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रं शिखिनं चीवराससम्

mahādevaṃ mahātmānamīśānaṃ jaṭilaṃ vibhum |
tryakṣaṃ mahābhujaṃ rudraṃ śikhinaṃ cīvarāsasam

महादेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम् ।
जगत्प्रधानमजितं जगत्प्रीतिमधीश्वरम्

mahādevaṃ haraṃ sthāṇuṃ varadaṃ bhuvaneśvaram |
jagatpradhānamajitaṃ jagatprītimadhīśvaram

जगद्योनिं जगद्बीजं जयिनं जगतो गतिम् ।
विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्तिं यशस्विनम्

jagadyoniṃ jagadbījaṃ jayinaṃ jagato gatim |
viśvātmānaṃ viśvasṛjaṃ viśvamūrtiṃ yaśasvinam

विश्वेश्वरं विश्वनरं कर्मणामीश्वरं प्रभुम् ।
शंभुं स्वयंभुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्भवम्

viśveśvaraṃ viśvanaraṃ karmaṇāmīśvaraṃ prabhum |
śaṃbhuṃ svayaṃbhuṃ bhūteśaṃ bhūtabhavyabhavodbhavam

योगं योगेश्वरं सर्वं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ।
सर्वश्रेष्ठं जगच्छ्रेष्ठं वरिष्ठं परमेष्ठिनम्

yogaṃ yogeśvaraṃ sarvaṃ sarvalokeśvareśvaram |
sarvaśreṣṭhaṃ jagacchreṣṭhaṃ variṣṭhaṃ parameṣṭhinam

लोकत्रयविधातारमेकं लोकत्रयाश्रयम् ।
शुद्धात्मानं भवं भीमं शशाङ्ककृतशेखरम्

lokatrayavidhātāramekaṃ lokatrayāśrayam |
śuddhātmānaṃ bhavaṃ bhīmaṃ śaśāṅkakṛtaśekharam

शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्वरेश्वरम् ।
सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम्

śāśvataṃ bhūdharaṃ devaṃ sarvavāgīśvareśvaram |
sudurjayaṃ jagannāthaṃ janmamṛtyujarātigam

ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानश्रेष्ठं सुदुर्विदम् ।
दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान्वरान्

jñānātmānaṃ jñānagamyaṃ jñānaśreṣṭhaṃ sudurvidam |
dātāraṃ caiva bhaktānāṃ prasādavihitānvarān

तस्य पारिषदा दिव्या रूपैर्नानाविधैर्विभोः ।
वामना जटिला मुण्डा हस्वग्रीवा महोदराः

tasya pāriṣadā divyā rūpairnānāvidhairvibhoḥ |
vāmanā jaṭilā muṇḍā hasvagrīvā mahodarāḥ

महाकाया महोत्साहा महाकर्णास्तथाऽपरे ।
आननैर्विकृतैः पादैः पार्थ वेषैश्च वैकृतैः

mahākāyā mahotsāhā mahākarṇāstathā'pare |
ānanairvikṛtaiḥ pādaiḥ pārtha veṣaiśca vaikṛtaiḥ

ईदृशैः स महादेवः पूज्यमानो महेश्वरः ।
स शिवस्तात तेजस्वी प्रसादाद्याति तेऽग्रतः

īdṛśaiḥ sa mahādevaḥ pūjyamāno maheśvaraḥ |
sa śivastāta tejasvī prasādādyāti te'grataḥ

तस्मिन्घोरे सदा पार्थ सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
द्रौणिकर्णकृपैर्गुप्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः

tasminghore sadā pārtha saṅgrāme romaharṣaṇe |
drauṇikarṇakṛpairguptāṃ maheṣvāsaiḥ prahāribhiḥ

कस्तां सेनां तदा पार्थ मनसाऽपि प्रधर्षयेत् ।
ऋते देवान्महेष्वासाद्बहुरूपान्महेश्वरात्

kastāṃ senāṃ tadā pārtha manasā'pi pradharṣayet |
ṛte devānmaheṣvāsādbahurūpānmaheśvarāt

स्थातुमुत्सहते कश्चिन्न तस्मिन्नग्रतः स्थिते ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते

sthātumutsahate kaścinna tasminnagrataḥ sthite |
na hi bhūtaṃ samaṃ tena triṣu lokeṣu vidyate

गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च

gandhenāpi hi saṅgrāme tasya kruddhasya śatravaḥ |
visaṃjñā hatabhūyiṣṭhā vepanti ca patanti ca

तस्मै नमस्तु कुर्वन्तो देवास्तिष्ठन्ति वै दिवि ।
ये चान्ये मानवा लोके ये च स्वर्गजितो नराः

tasmai namastu kurvanto devāstiṣṭhanti vai divi |
ye cānye mānavā loke ye ca svargajito narāḥ

ये भक्ता वरदं देव शिवं रुद्रमुमापतिम् ।
अनन्यभावेन सदा सर्वेशं समुपासते

ye bhaktā varadaṃ deva śivaṃ rudramumāpatim |
ananyabhāvena sadā sarveśaṃ samupāsate

सङ्ग्रामेषु जयं प्राप्य पालयन्ति महीमिमाम् ।
इह लोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम्

saṅgrāmeṣu jayaṃ prāpya pālayanti mahīmimām |
iha loke sukhaṃ prāpya te yānti paramāṃ gatim

नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा ।
रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे

namaskuruṣva kaunteya tasmai śāntāya vai sadā |
rudrāya śitikaṇṭhāya kaniṣṭhāya suvarcase

कपर्दिने करालाय हर्यक्षवरदाय च ।
याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शङ्कराय च

kapardine karālāya haryakṣavaradāya ca |
yāmyāyāvyaktakeśāya sadvṛtte śaṅkarāya ca

काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च

kāmyāya harinetrāya sthāṇave puruṣāya ca

नमो वृक्षाय सेनान्ये मध्यमाय नमोनमः ।
हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च ।
भास्कारय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे

namo vṛkṣāya senānye madhyamāya namonamaḥ |
harikeśāya muṇḍāya kṛśāyottāraṇāya ca |
bhāskāraya sutīrthāya devadevāya raṃhase

बहुरूपाय सर्वाय प्रियाय प्रियवाससे ।
उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे

bahurūpāya sarvāya priyāya priyavāsase |
uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe

गिरिशाय प्रशान्ताय पतये चीरवाससे ।
हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम्

giriśāya praśāntāya pataye cīravāsase |
hiraṇyabāhave rājannugrāya pataye diśām

पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नमः ।
वृक्षाणां पतये चैव गवां च पतये नमः

parjanyapataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ |
vṛkṣāṇāṃ pataye caiva gavāṃ ca pataye namaḥ

वृक्षैरावृतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च ।
स्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च

vṛkṣairāvṛtakāyāya senānye madhyamāya ca |
sruvahastāya devāya dhanvine bhārgavāya ca

बहुरूपाय विश्वस्य पतये मुञ्चवाससे ।
सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च ।
सहस्रबाहवे चैव सहस्रवदनाय च

bahurūpāya viśvasya pataye muñcavāsase |
sahasraśirase caiva sahasracaraṇāya ca |
sahasrabāhave caiva sahasravadanāya ca

शरणं गच्छ कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम् ।
उमापतिं विरूपाक्षं दक्षयज्ञनिबर्हणम्

śaraṇaṃ gaccha kaunteya varadaṃ bhuvaneśvaram |
umāpatiṃ virūpākṣaṃ dakṣayajñanibarhaṇam

प्रजानां पतिमव्यग्रं भूतानां पतिमव्ययम् ।
कपर्दिनं वृषावर्तं वृषनाभं वृषध्वजम्

prajānāṃ patimavyagraṃ bhūtānāṃ patimavyayam |
kapardinaṃ vṛṣāvartaṃ vṛṣanābhaṃ vṛṣadhvajam

वृषदर्पं वृषपतिं वृषशृङ्गं वृषर्षभम् ।
वृषाङ्गं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम्

vṛṣadarpaṃ vṛṣapatiṃ vṛṣaśṛṅgaṃ vṛṣarṣabham |
vṛṣāṅgaṃ vṛṣabhodāraṃ vṛṣabhaṃ vṛṣabhekṣaṇam

वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं वृषेश्वरम् ।
महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम्

vṛṣāyudhaṃ vṛṣaśaraṃ vṛṣabhūtaṃ vṛṣeśvaram |
mahodaraṃ mahākāyaṃ dvīpicarmanivāsinam

लोकेशं वरदं पुण्यं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम् ।
त्रिशूलपाणिं वरदं खङ्गचर्मधरं प्रभुम्

lokeśaṃ varadaṃ puṇyaṃ brahmaṇyaṃ brāhmaṇapriyam |
triśūlapāṇiṃ varadaṃ khaṅgacarmadharaṃ prabhum

पिनाकिनं खङ्घधरं लोकानां पतिमीश्वरम् ।
प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम्

pinākinaṃ khaṅghadharaṃ lokānāṃ patimīśvaram |
prapadye śaraṇaṃ devaṃ śaraṇyaṃ cīravāsasam

नमस्तस्मै सुरेशाय गणानां पतये नमः ।
सुवाससे नमस्तुभ्यं सुव्रताय सुधन्विने

namastasmai sureśāya gaṇānāṃ pataye namaḥ |
suvāsase namastubhyaṃ suvratāya sudhanvine

धनुर्धराय देवाय प्रियधन्वाय धन्विने ।
धन्वन्तराय धनुषे धन्वाचार्याय ते नमः

dhanurdharāya devāya priyadhanvāya dhanvine |
dhanvantarāya dhanuṣe dhanvācāryāya te namaḥ

उग्रायुधाय देवाय नमः सुरवराय च ।
नमोस्तु बहुरूपाय नमोस्तु बहुधन्विने

ugrāyudhāya devāya namaḥ suravarāya ca |
namostu bahurūpāya namostu bahudhanvine

नमोस्तु स्थाणवे नित्यं नमस्तस्मै तपस्विने ।
नमोस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः ।

namostu sthāṇave nityaṃ namastasmai tapasvine |
namostu tripuraghnāya bhagaghnāya ca vai namaḥ |

वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः ।
मातॄणां पतये चैव गणानां पतये नमः

vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ |
mātṝṇāṃ pataye caiva gaṇānāṃ pataye namaḥ

गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ।
अपां च पतये नित्यं देवानां पतये नमः

gavāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ |
apāṃ ca pataye nityaṃ devānāṃ pataye namaḥ

पूष्णो दन्तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च ।
नीलकण्ठाय पिङ्गाय स्वर्णकेशाय वै नमः

pūṣṇo dantavināśāya tryakṣāya varadāya ca |
nīlakaṇṭhāya piṅgāya svarṇakeśāya vai namaḥ

कर्माणि यानि दिव्यानि महादेवस्य धीमतः ।
तानि ते कीर्तयिष्यामि तथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्

karmāṇi yāni divyāni mahādevasya dhīmataḥ |
tāni te kīrtayiṣyāmi tathāprajñaṃ yathāśrutam

न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न राक्षसाः ।
सुखमेधन्ति कुपिते तस्मिन्नपि गुरागताः

na surā nāsurā loke na gandharvā na rākṣasāḥ |
sukhamedhanti kupite tasminnapi gurāgatāḥ

दक्षस्य यजमानस्य विधिवत्संभृतं पुरा ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्दयस्त्वभवत्तदा ।
धनुषा बाणमुत्सृज्य सघोषं विननाद च

dakṣasya yajamānasya vidhivatsaṃbhṛtaṃ purā |
vivyādha kupito yajñaṃ nirdayastvabhavattadā |
dhanuṣā bāṇamutsṛjya saghoṣaṃ vinanāda ca

तेन शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे स्म सुरास्तदा ।
विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे

tena śarma kutaḥ śāntiṃ lebhire sma surāstadā |
vidrute sahasā yajñe kupite ca maheśvare

तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुर्वशगाः पार्थ निपेतुश्च सुरासुराः

tena jyātalaghoṣeṇa sarve lokāḥ samākulāḥ |
babhūvurvaśagāḥ pārtha nipetuśca surāsurāḥ

आपश्चुक्षुभिरे सर्वाश्चकम्पे च वसुन्धरा ।
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश्च मोहिताः

āpaścukṣubhire sarvāścakampe ca vasundharā |
parvatāśca vyaśīryanta diśo nāgāśca mohitāḥ

अन्धेन तमसा लोका न प्राकाशन्त संवृताः ।
जघ्निवान्सह सूर्येण सर्वेषां ज्योतिषां प्रभाः

andhena tamasā lokā na prākāśanta saṃvṛtāḥ |
jaghnivānsaha sūryeṇa sarveṣāṃ jyotiṣāṃ prabhāḥ

चुक्षुभुर्भयभीताश्च शान्तिं चक्रुस्तथैव च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च सुखैषिणः

cukṣubhurbhayabhītāśca śāntiṃ cakrustathaiva ca |
ṛṣayaḥ sarvabhūtānāmātmanaśca sukhaiṣiṇaḥ

पूषाणमभ्यद्रवत शङ्करः प्रहसन्निव ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत्

pūṣāṇamabhyadravata śaṅkaraḥ prahasanniva |
puroḍāśaṃ bhakṣayato daśanānvai vyaśātayat

ततो निश्चक्रमुर्देवा वेपमाना भयार्दिताः

tato niścakramurdevā vepamānā bhayārditāḥ

पुनश्च सन्दधे दीप्तान्देवानां निशिताञ्शरान् ।
सधूमान्सस्फुलिङ्गांश्च विद्युत्तोयदसन्निभान्

punaśca sandadhe dīptāndevānāṃ niśitāñśarān |
sadhūmānsasphuliṅgāṃśca vidyuttoyadasannibhān

तं दृष्ट्वा तु सुराः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् ।
रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्टं ते त्वकल्पयन्

taṃ dṛṣṭvā tu surāḥ sarve praṇipatya maheśvaram |
rudrasya yajñabhāgaṃ ca viśiṣṭaṃ te tvakalpayan

भयेन त्रिदशा राजञ्छरणं च प्रपेदिरे ।
तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः सन्धितस्तदा ।
भग्नाश्चापि सुरा आसन्भीताश्चाद्यापि तं प्रति

bhayena tridaśā rājañcharaṇaṃ ca prapedire |
tena caivātikopena sa yajñaḥ sandhitastadā |
bhagnāścāpi surā āsanbhītāścādyāpi taṃ prati

असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णं परमं महत्

asurāṇāṃ purāṇyāsaṃstrīṇi vīryavatāṃ divi |
āyasaṃ rājataṃ caiva sauvarṇaṃ paramaṃ mahat

सौवर्णं कमलाक्षस्य तारकाक्षस्य राजतम् ।
तृतीयं तु पुरं तेषां विद्युन्मालिन आयसम् ।
न शक्तस्तानि मघवान्भेत्तुं सर्वायुधैरपि

sauvarṇaṃ kamalākṣasya tārakākṣasya rājatam |
tṛtīyaṃ tu puraṃ teṣāṃ vidyunmālina āyasam |
na śaktastāni maghavānbhettuṃ sarvāyudhairapi

अथ सर्वे सुरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ।
ते तमूचुर्महात्मानं सर्वे देवाः सवासवाः

atha sarve surā rudraṃ jagmuḥ śaraṇamarditāḥ |
te tamūcurmahātmānaṃ sarve devāḥ savāsavāḥ

ब्रह्मदत्तवरा ह्येते घोरास्त्रिपुरवासिनः ।
पीडयन्त्यधिकं लोकं यस्मात्ते वरदर्पिताः

brahmadattavarā hyete ghorāstripuravāsinaḥ |
pīḍayantyadhikaṃ lokaṃ yasmātte varadarpitāḥ

त्वदृते देवदेवेश नान्यः शक्तः कथञ्चन ।
हन्तुं दैत्यान्महादेव जहि तांस्त्वं सुरद्विपः

tvadṛte devadeveśa nānyaḥ śaktaḥ kathañcana |
hantuṃ daityānmahādeva jahi tāṃstvaṃ suradvipaḥ

रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ।
निपातयिष्यसे चैतानसुरान्भुवनेश्वर

rudra raudrā bhaviṣyanti paśavaḥ sarvakarmasu |
nipātayiṣyase caitānasurānbhuvaneśvara

स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा देवानां हितकाम्यया ।
गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हरः

sa tathoktastathetyuktvā devānāṃ hitakāmyayā |
gandhamādanavindhyau ca kṛtvā vaṃśadhvajau haraḥ

पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शङ्करः ।
अक्षं कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नाम त्रिलोचनः

pṛthvīṃ sasāgaravanāṃ rathaṃ kṛtvā tu śaṅkaraḥ |
akṣaṃ kṛtvā tu nāgendraṃ śeṣaṃ nāma trilocanaḥ

चक्रे कृत्वा तु चन्द्रार्कौ देवदेवः पिनाकधृत् ।
अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च त्र्यम्बकः

cakre kṛtvā tu candrārkau devadevaḥ pinākadhṛt |
aṇī kṛtvailapatraṃ ca puṣpadantaṃ ca tryambakaḥ

यूपं कृत्वा तु मलयमवनाहं च तक्षकम्

yūpaṃ kṛtvā tu malayamavanāhaṃ ca takṣakam

योक्त्राङ्गानि च सत्वानि कृत्वा शर्वः प्रतापवान् ।
वेदान्कृत्वाऽथ चतुरश्चतुरश्वान्महेश्वरः

yoktrāṅgāni ca satvāni kṛtvā śarvaḥ pratāpavān |
vedānkṛtvā'tha caturaścaturaśvānmaheśvaraḥ

उपदेवान्खलीनांश्च कृत्वा लोकत्रयेश्वरः ।
गायत्रीं प्रग्रहं कृत्वा सावित्रीं च महेश्वरः

upadevānkhalīnāṃśca kṛtvā lokatrayeśvaraḥ |
gāyatrīṃ pragrahaṃ kṛtvā sāvitrīṃ ca maheśvaraḥ

कृत्वोंकारं प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम् ।
गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम्

kṛtvoṃkāraṃ pratodaṃ ca brahmāṇaṃ caiva sārathim |
gāṇḍīvaṃ mandaraṃ kṛtvā guṇaṃ kṛtvā tu vāsukim

विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यमग्निं तथैव च ।
वायुं कृत्वाऽथ वाजाभ्यां पुङ्खे वैवस्वतं यमम्

viṣṇuṃ śarottamaṃ kṛtvā śalyamagniṃ tathaiva ca |
vāyuṃ kṛtvā'tha vājābhyāṃ puṅkhe vaivasvataṃ yamam

विद्युत्कृत्वाऽथ निश्राणं मेरुं कृत्वाऽथ वै ध्वजम् ।
आरुह्य स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिवः

vidyutkṛtvā'tha niśrāṇaṃ meruṃ kṛtvā'tha vai dhvajam |
āruhya sa rathaṃ divyaṃ sarvadevamayaṃ śivaḥ

त्रिपुरस्य वधार्थाय स्थाणुः प्रहरतां वरः ।
असुराणामन्तकरः श्रीमानतुलविक्रमः

tripurasya vadhārthāya sthāṇuḥ praharatāṃ varaḥ |
asurāṇāmantakaraḥ śrīmānatulavikramaḥ

स्तूयमानः सुरैः पार्थ ऋषिभिश्च तपोधनैः ।
स्थानं माहेश्वरं कृत्वा दिव्यमप्रतिमं प्रभुः ।
अतिष्ठत्स्थाणुभूतः स सहस्रं परिवत्सरान्

stūyamānaḥ suraiḥ pārtha ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ |
sthānaṃ māheśvaraṃ kṛtvā divyamapratimaṃ prabhuḥ |
atiṣṭhatsthāṇubhūtaḥ sa sahasraṃ parivatsarān

यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि च ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः

yadā trīṇi sametāni antarikṣe purāṇi ca |
triparvaṇā triśalyena tadā tāni bibheda saḥ

पुराणि न च तं शेकुर्दानवाः प्रतिवीक्षितुम् ।
शरं कालाग्निसंयुक्तं विष्णुसोमसमायुतम्

purāṇi na ca taṃ śekurdānavāḥ prativīkṣitum |
śaraṃ kālāgnisaṃyuktaṃ viṣṇusomasamāyutam

पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम् ।
देव्याः स्वयंवरे वृत्तं शृणुष्वान्यद्धनञ्जय

purāṇi dagdhavantaṃ taṃ devī yātā pravīkṣitum |
devyāḥ svayaṃvare vṛttaṃ śṛṇuṣvānyaddhanañjaya

बालमङ्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोयमित्यब्रवीत्सुरान्

bālamaṅkagataṃ kṛtvā svayaṃ pañcaśikhaṃ punaḥ |
umā jijñāsamānā vai koyamityabravītsurān

असूयतश्च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः ।
बाहुं सवज्रं तं तस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत्प्रभुः ।
[प्रहस्य* भगवांस्तूर्णं सर्वलोकेश्वरो विभुः

asūyataśca śakrasya vajreṇa prahariṣyataḥ |
bāhuṃ savajraṃ taṃ tasya kruddhasyāstambhayatprabhuḥ |
[prahasya* bhagavāṃstūrṇaṃ sarvalokeśvaro vibhuḥ

ततः स स्तम्भितभुजः शक्रो देवगणैर्वृतः ।
जगाम ससुरस्तूर्णं ब्रह्माणं प्रभुमव्ययम्

tataḥ sa stambhitabhujaḥ śakro devagaṇairvṛtaḥ |
jagāma sasurastūrṇaṃ brahmāṇaṃ prabhumavyayam

ते तं प्रणम्य शिरसा प्रोचुः प्राञ्जलयस्तदा

te taṃ praṇamya śirasā procuḥ prāñjalayastadā

किमप्यङ्कगतं ब्रह्मन्पार्वत्या भूतमद्भुतम् ।
बालरूपधरं दृष्ट्वा नास्माभिरभिलक्षितः

kimapyaṅkagataṃ brahmanpārvatyā bhūtamadbhutam |
bālarūpadharaṃ dṛṣṭvā nāsmābhirabhilakṣitaḥ

तस्मात्त्वां प्रष्टुमिच्छामो निर्जिता येन वै वयम् ।
अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदराः

tasmāttvāṃ praṣṭumicchāmo nirjitā yena vai vayam |
ayudhyatā hi bālena līlayā sapuraṃdarāḥ

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
ध्यात्वा स शंभुं भगवान्बालं चामिततेजसम् ।
उवाच भगवान्ब्रह्मा शक्रादींश्च सुरोत्तमान्

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā brahmā brahmavidāṃ varaḥ |
dhyātvā sa śaṃbhuṃ bhagavānbālaṃ cāmitatejasam |
uvāca bhagavānbrahmā śakrādīṃśca surottamān

चराचरस्य जगतः प्रभुः स भगवान्हरः ।
तस्मात्परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति महेश्वरात्

carācarasya jagataḥ prabhuḥ sa bhagavānharaḥ |
tasmātparataraṃ nānyatkiñcidasti maheśvarāt

यो दृष्टो ह्युमया सार्धं युष्माभिरमितद्युतिः ।
स पार्वत्याः कृते शर्वः कृतवान्बालरूपताम्

yo dṛṣṭo hyumayā sārdhaṃ yuṣmābhiramitadyutiḥ |
sa pārvatyāḥ kṛte śarvaḥ kṛtavānbālarūpatām

ते मया सहिता यूयं प्रापद्यध्वं तमेव हि] ।
स एष भगवान्देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः

te mayā sahitā yūyaṃ prāpadyadhvaṃ tameva hi] |
sa eṣa bhagavāndevaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ

न सम्बबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे बालार्कसदृशप्रभम्

na sambabudhire cainaṃ devāstaṃ bhuvaneśvaram |
saprajāpatayaḥ sarve bālārkasadṛśaprabham

अथाभ्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्ट्वा स च महेश्वरम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामहः

athābhyetya tato brahmā dṛṣṭvā sa ca maheśvaram |
ayaṃ śreṣṭha iti jñātvā vavande taṃ pitāmahaḥ

[ब्रह्मोवाच ।
त्वं यज्ञो भुनस्यास्य त्वं गतिस्त्वं परायणम् ।
त्वं भवस्त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम्

[brahmovāca |
tvaṃ yajño bhunasyāsya tvaṃ gatistvaṃ parāyaṇam |
tvaṃ bhavastvaṃ mahādevastvaṃ dhāma paramaṃ padam

त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम्

tvayā sarvamidaṃ vyāptaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

भगवन्भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते ।
प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै

bhagavanbhūtabhavyeśa lokanātha jagatpate |
prasādaṃ kuru śakrasya tvayā krodhārditasya vai

पद्मयोनिवचः श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वरः
प्रसादाभिमुखो भूत्वा अट्टहासमथाकरोत् ॥]

padmayonivacaḥ śrutvā tataḥ prīto maheśvaraḥ
prasādābhimukho bhūtvā aṭṭahāsamathākarot ||]

ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
अभवच्च पुनर्बाहुर्यथाप्रकृति वज्रिणः

tataḥ prasādayāmāsurumāṃ rudraṃ ca te surāḥ |
abhavacca punarbāhuryathāprakṛti vajriṇaḥ

तेषां प्रसन्नो भगवान्सपत्नीको वृषध्वजः ।
देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशनः

teṣāṃ prasanno bhagavānsapatnīko vṛṣadhvajaḥ |
devānāṃ tridaśaśreṣṭho dakṣayajñavināśanaḥ

स वै रुद्रः स च शिवः सोऽग्निः सर्वश्च सर्ववित् ।
स चेन्द्रश्चैव वायुश्च सोऽश्विनौ च स विद्युतः

sa vai rudraḥ sa ca śivaḥ so'gniḥ sarvaśca sarvavit |
sa cendraścaiva vāyuśca so'śvinau ca sa vidyutaḥ

स भवः स च पर्जन्यो महादेवः सनातनः ।
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः

sa bhavaḥ sa ca parjanyo mahādevaḥ sanātanaḥ |
sa candramāḥ sa ceśānaḥ sa sūryo varuṇaśca saḥ

स कालः सोऽन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि तु ।
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः

sa kālaḥ so'ntako mṛtyuḥ sa yamo rātryahāni tu |
māsārdhamāsā ṛtavaḥ sandhye saṃvatsaraśca saḥ

धाता च स विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् ।
सर्वामां देवतानां च धारयत्यवपुर्वपुः

dhātā ca sa vidhātā ca viśvātmā viśvakarmakṛt |
sarvāmāṃ devatānāṃ ca dhārayatyavapurvapuḥ

सर्वदेवैः स्तुतो देवः सैकधा बहुधा च सः ।
शतधा सहस्रधा चैव भूयः शतसहस्रधाः

sarvadevaiḥ stuto devaḥ saikadhā bahudhā ca saḥ |
śatadhā sahasradhā caiva bhūyaḥ śatasahasradhāḥ

द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः ।
घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः

dve tanū tasya devasya vedajñā brāhmaṇā viduḥ |
ghorā cānyā śivā cānyā te tanū bahudhā punaḥ

घोरा तु यातुधानस्य सोऽग्निर्विष्णुः स भास्करः ।
सौम्यातु पुनरेवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमाः

ghorā tu yātudhānasya so'gnirviṣṇuḥ sa bhāskaraḥ |
saumyātu punarevāsya āpo jyotīṃṣi candramāḥ

वेदाः साङ्गोपनिषदः पुराणाध्यात्मनिश्चयाः ।
यदत्र परमं गुह्यं स वै देवो महेश्वरः
ईदृशश्च महादेवो भूयांश्च भगवानजः ।

vedāḥ sāṅgopaniṣadaḥ purāṇādhyātmaniścayāḥ |
yadatra paramaṃ guhyaṃ sa vai devo maheśvaraḥ
īdṛśaśca mahādevo bhūyāṃśca bhagavānajaḥ |

न हि सर्वे मया शक्या वक्तुं भगवतो गुणाः
अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्‍डुनन्दन ।
सर्वैर्ग्रहैर्गृहीतान्वै सर्वपापसमन्वितान्

na hi sarve mayā śakyā vaktuṃ bhagavato guṇāḥ
api varṣasahasreṇa satataṃ pāṇ‍ḍunandana |
sarvairgrahairgṛhītānvai sarvapāpasamanvitān

स मोचयति सुप्रीतः शरण्यः शरणागतान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं वित्तं कामांश्च पुष्कलान्

sa mocayati suprītaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatān |
āyurārogyamaiśvaryaṃ vittaṃ kāmāṃśca puṣkalān

स ददाति मनुष्येभ्यः स चैवाक्षिपते पुनः ।
सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते

sa dadāti manuṣyebhyaḥ sa caivākṣipate punaḥ |
sendrādiṣu ca deveṣu tasya caiśvaryamucyate

स चैव वेत्ति लोकेषु मनुष्याणां शुभाशुभे ।
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरश्च स उच्यते

sa caiva vetti lokeṣu manuṣyāṇāṃ śubhāśubhe |
aiśvaryāccaiva kāmānāmīśvaraśca sa ucyate

महेश्वरश्च महतां भूतानामीश्वरश्च सः ।
बहुभिर्बहुधा रूपैर्विश्वं व्याप्नोति वै जगत्

maheśvaraśca mahatāṃ bhūtānāmīśvaraśca saḥ |
bahubhirbahudhā rūpairviśvaṃ vyāpnoti vai jagat

तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे तदधिष्ठितम् ।
वडवामुखेति विख्यातं पिबत्तोयमयं हविः

tasya devasya yadvaktraṃ samudre tadadhiṣṭhitam |
vaḍavāmukheti vikhyātaṃ pibattoyamayaṃ haviḥ

एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यशः ।
यजन्त्येनं जनास्तत्र वीरस्थान इतीश्वरम्

eṣa caiva śmaśāneṣu devo vasati nityaśaḥ |
yajantyenaṃ janāstatra vīrasthāna itīśvaram

अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च ।
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते मनुष्याः प्रवदन्ति च

asya dīptāni rūpāṇi ghorāṇi ca bahūni ca |
loke yānyasya pūjyante manuṣyāḥ pravadanti ca

नामधेयानि लोकेषु बहून्यस्य यथार्थवत् ।
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मणस्तथा

nāmadheyāni lokeṣu bahūnyasya yathārthavat |
nirucyante mahattvācca vibhutvātkarmaṇastathā

वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रियमुत्तमम् ।
नाम्ना चानन्तरुद्रेति ह्युपस्थानं महात्मनः

vede cāsya samāmnātaṃ śatarudriyamuttamam |
nāmnā cānantarudreti hyupasthānaṃ mahātmanaḥ

स कामानां प्रभुर्देवो ये दिव्या ये च मानुषाः ।
स विभुः स प्रभुर्देवोविश्वं व्याप्नोति वै महत्

sa kāmānāṃ prabhurdevo ye divyā ye ca mānuṣāḥ |
sa vibhuḥ sa prabhurdevoviśvaṃ vyāpnoti vai mahat

ज्येष्ठं भूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा मनुयस्तथा ।
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादस्यानलोऽभवत्

jyeṣṭhaṃ bhūtaṃ vadantyenaṃ brāhmaṇā manuyastathā |
prathamo hyeṣa devānāṃ mukhādasyānalo'bhavat

सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते पुनः ।
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः

sarvathā yatpaśūnpāti taiśca yadramate punaḥ |
teṣāmadhipatiryacca tasmātpaśupatiḥ smṛtaḥ

दिव्यं च ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यथास्थितम् ।
महयत्येष लोकांश्च महेश्वर इति स्मृतः

divyaṃ ca brahmacaryeṇa liṅgamasya yathāsthitam |
mahayatyeṣa lokāṃśca maheśvara iti smṛtaḥ

ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वाप्यरसस्तथा ।
लिङ्गमस्यार्चयन्ति स्म तच्चाप्यूर्ध्वं समास्थितम्

ṛṣayaścaiva devāśca gandharvāpyarasastathā |
liṅgamasyārcayanti sma taccāpyūrdhvaṃ samāsthitam

पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः ।
सुखी प्रीतश्च भवति प्रहृष्टश्चैव शङ्करः

pūjyamāne tatastasminmodate sa maheśvaraḥ |
sukhī prītaśca bhavati prahṛṣṭaścaiva śaṅkaraḥ

यदस्य बहुधा रूपं भूतभव्यभवस्थितम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः

yadasya bahudhā rūpaṃ bhūtabhavyabhavasthitam |
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva bahurūpastataḥ smṛtaḥ

एकाक्षो जाज्वलन्नास्ते सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
क्रोधाद्यश्चाविशल्लोकांस्तस्मात्सर्व इति स्मृतः

ekākṣo jājvalannāste sarvatokṣimayo'pi vā |
krodhādyaścāviśallokāṃstasmātsarva iti smṛtaḥ

धूम्ररूपं च यत्तस्य धूर्जटिस्तेन चोच्यते ।
विश्वे देवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः

dhūmrarūpaṃ ca yattasya dhūrjaṭistena cocyate |
viśve devāśca yattasminviśvarūpastataḥ smṛtaḥ

तिस्रो देवीर्यदा चैव भजते भुवनेश्वरः ।
द्यामपः पृथिवीं चैव त्र्यम्बकश्च ततः स्मृतः

tisro devīryadā caiva bhajate bhuvaneśvaraḥ |
dyāmapaḥ pṛthivīṃ caiva tryambakaśca tataḥ smṛtaḥ

समेधयति यन्नित्यं सर्वार्थान्सर्वकर्मसु ।
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः

samedhayati yannityaṃ sarvārthānsarvakarmasu |
śivamicchanmanuṣyāṇāṃ tasmādeṣa śivaḥ smṛtaḥ

सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
यच्च विश्वं महत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः

sahasrākṣo'yutākṣo vā sarvatokṣimayo'pi vā |
yacca viśvaṃ mahatpāti mahādevastataḥ smṛtaḥ

महत्पूर्वं स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिस्थितश्च यत् ।
स्थितलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः

mahatpūrvaṃ sthito yacca prāṇotpattisthitaśca yat |
sthitaliṅgaśca yannityaṃ tasmātsthāṇuriti smṛtaḥ

[सूर्याचन्द्रमसोर्लोके प्रकाशन्ते रुचश्च याः ।
ताः केशसंज्ञितास्त्र्यक्षे व्योमकेशस्ततः स्मृतः

[sūryācandramasorloke prakāśante rucaśca yāḥ |
tāḥ keśasaṃjñitāstryakṣe vyomakeśastataḥ smṛtaḥ

भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जगदशेषतः ।
भव एव ततो यस्माद्भूतभव्यभवोद्भवः

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ jagadaśeṣataḥ |
bhava eva tato yasmādbhūtabhavyabhavodbhavaḥ

कपिः श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश्च वृष उच्यते ।
स देवदेवो भगवान्कीर्त्यतेऽतो वृषाकपिः

kapiḥ śreṣṭha iti prokto dharmaśca vṛṣa ucyate |
sa devadevo bhagavānkīrtyate'to vṛṣākapiḥ

ब्रह्माणमिन्द्रं वरुणं यमं धनदमेव च ।
निगृह्य हरते यस्मात्तस्माद्वर इति स्मृतः

brahmāṇamindraṃ varuṇaṃ yamaṃ dhanadameva ca |
nigṛhya harate yasmāttasmādvara iti smṛtaḥ

निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बलाद्देवो महेश्वरः ।
ललाटे नेत्रमसृजत्तेन त्र्यक्षः स उच्यते ॥]

nimīlitābhyāṃ netrābhyāṃ balāddevo maheśvaraḥ |
lalāṭe netramasṛjattena tryakṣaḥ sa ucyate ||]

विषमस्थः शरीरेषु समश्च प्राणिनामिह ।
स वायुर्विषमस्थेषु प्राणोऽपानः शरीरिषु

viṣamasthaḥ śarīreṣu samaśca prāṇināmiha |
sa vāyurviṣamastheṣu prāṇo'pānaḥ śarīriṣu

पूजयेद्विग्रहं यस्तु लिङ्गं चापि महात्मनः ।
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते

pūjayedvigrahaṃ yastu liṅgaṃ cāpi mahātmanaḥ |
liṅgaṃ pūjayitā nityaṃ mahatīṃ śriyamaśnute

ऊरुभ्यामर्धमाग्नेयं सोमोऽर्धं च शिवा तनुः ।
आत्मनोऽर्धं तथा चाग्निः सोमोर्धं पुनरुच्यते

ūrubhyāmardhamāgneyaṃ somo'rdhaṃ ca śivā tanuḥ |
ātmano'rdhaṃ tathā cāgniḥ somordhaṃ punarucyate

तैजसी महती दीप्ता देवेभ्योऽस्य शिवा तनुः ।
भास्वती मानुषेष्वस्य तनुर्घोराऽग्निरुच्यते

taijasī mahatī dīptā devebhyo'sya śivā tanuḥ |
bhāsvatī mānuṣeṣvasya tanurghorā'gnirucyate

ब्रह्मचर्यं चरत्येष शिवा याऽस्य तनुस्तया ।
याऽस्य घोरतरा मूर्तिः सर्वानत्ति तयेश्वरः

brahmacaryaṃ caratyeṣa śivā yā'sya tanustayā |
yā'sya ghoratarā mūrtiḥ sarvānatti tayeśvaraḥ

यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान् ।
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते

yannirdahati yattīkṣṇo yadugro yatpratāpavān |
māṃsaśoṇitamajjādo yattato rudra ucyate

एष देवो महादेवो योऽसौ पार्थ तवाग्रतः ।
सङ्ग्रामे शास्त्रवान्निघ्नंस्त्वया दृष्टः पिनाकधृत

eṣa devo mahādevo yo'sau pārtha tavāgrataḥ |
saṅgrāme śāstravānnighnaṃstvayā dṛṣṭaḥ pinākadhṛta

सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयाऽनघ ।
कृष्णेन दर्शितः स्वप्ने यस्तु शैलेन्द्रमूर्धनि

sindhurājavadhārthāya pratijñāte tvayā'nagha |
kṛṣṇena darśitaḥ svapne yastu śailendramūrdhani

एष वै भगवान्देवः सङ्ग्रामे याति तेऽग्रतः ।
येन दत्तानि तेऽस्त्राणि यैस्त्वया दानवा हताः

eṣa vai bhagavāndevaḥ saṅgrāme yāti te'grataḥ |
yena dattāni te'strāṇi yaistvayā dānavā hatāḥ

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम् ।

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
devadevasya te pārtha vyākhyātaṃ śatarudriyam |

सर्वार्थसाधनं पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम् ।
सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम्

sarvārthasādhanaṃ puṇyaṃ sarvakilbiṣanāśanam |
sarvapāpapraśamanaṃ sarvaduḥkhabhayāpaham

चतुर्विधमिदं स्तोत्रं यः शृणोति नरः सदा ।
विजित्य शत्रून्सर्वान्स रुद्रलोके महीयते

caturvidhamidaṃ stotraṃ yaḥ śṛṇoti naraḥ sadā |
vijitya śatrūnsarvānsa rudraloke mahīyate

चरितं महात्मनो नित्यं साङ्ग्रामिकमिदं स्मृतम् ।
पठन्वै शतरुद्रीयं शृण्वंश्च सततोत्थितः

caritaṃ mahātmano nityaṃ sāṅgrāmikamidaṃ smṛtam |
paṭhanvai śatarudrīyaṃ śṛṇvaṃśca satatotthitaḥ

भक्तो विश्वेश्वरं देवं मानुषेषु च यः सदा ।
वरान्कामान्स लभते प्रसन्ने त्र्यम्बके नरः

bhakto viśveśvaraṃ devaṃ mānuṣeṣu ca yaḥ sadā |
varānkāmānsa labhate prasanne tryambake naraḥ

गच्छ युध्यस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजयः ।
गस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वस्थो हि जनार्दनः

gaccha yudhyasva kaunteya na tavāsti parājayaḥ |
gasya mantrī ca goptā ca pārśvastho hi janārdanaḥ

एवमुक्त्वाऽर्जुनं सङ्ख्ये पराशरसुतस्तदा ।
जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतमरिन्दम

evamuktvā'rjunaṃ saṅkhye parāśarasutastadā |
jagāma bharataśreṣṭha yathāgatamarindama

एतदाख्याय वै सूतो राज्ञः सर्वं तु सञ्जयः ।
प्रयातः शिबिरायैव द्रष्टुं कर्णस्य वैशसम्

etadākhyāya vai sūto rājñaḥ sarvaṃ tu sañjayaḥ |
prayātaḥ śibirāyaiva draṣṭuṃ karṇasya vaiśasam

युद्धं कृत्वा महद्धोरं पञ्चाहानि महाबलः ।
ब्राह्मणो निहतो राजन्ब्रह्मलोकमवाप्तवान्

yuddhaṃ kṛtvā mahaddhoraṃ pañcāhāni mahābalaḥ |
brāhmaṇo nihato rājanbrahmalokamavāptavān

स्वधीते यत्फलं वेदे तदस्मिन्नपि पर्वणि ।
क्षत्रियाणामभीरूणां युक्तमत्र महद्यशः

svadhīte yatphalaṃ vede tadasminnapi parvaṇi |
kṣatriyāṇāmabhīrūṇāṃ yuktamatra mahadyaśaḥ

य इदं पठते पर्व शृणुयाद्वाऽपि नित्यशः ।
स मुच्यते महापापैः कृतैर्घोरैश्च कर्मभिः

ya idaṃ paṭhate parva śṛṇuyādvā'pi nityaśaḥ |
sa mucyate mahāpāpaiḥ kṛtairghoraiśca karmabhiḥ

यज्ञावाप्तिर्ब्राह्मणस्येह नित्यं
घोरे युद्धे क्षत्रियाणां यशश्च ।
शेषौ वर्णौ काममिष्टं लभेते
पुत्रान्पौत्रान्नित्यमिष्टांस्तथैव

yajñāvāptirbrāhmaṇasyeha nityaṃ
ghore yuddhe kṣatriyāṇāṃ yaśaśca |
śeṣau varṇau kāmamiṣṭaṃ labhete
putrānpautrānnityamiṣṭāṃstathaiva