अध्याय 140: सात्यकि राजा अलम्बुस का वध कर आगे बढ़ते हैं

दातव्यमद्य मन्येऽहं पाण्डवानां स्वकं पुनः ।
न विग्रहो हि बलिना श्रेयसे स्याद्यथातथा

dātavyamadya manye'haṃ pāṇḍavānāṃ svakaṃ punaḥ |
na vigraho hi balinā śreyase syādyathātathā

पादयोः प्रणतेनापि भुक्त्वाऽप्युच्छिष्टमप्यरेः ।
अतोऽन्यद्वापि कृत्वैव जीव्यं लोके नरेण वै

pādayoḥ praṇatenāpi bhuktvā'pyucchiṣṭamapyareḥ |
ato'nyadvāpi kṛtvaiva jīvyaṃ loke nareṇa vai

जीवतैव परो लोकः साध्यते चैव सर्वथा ।
अजीवतस्तथैवासीन्न सुखं न परा गतिः

jīvataiva paro lokaḥ sādhyate caiva sarvathā |
ajīvatastathaivāsīnna sukhaṃ na parā gatiḥ

विनाशे सर्वथोत्पन्ने न बालो बुध्यते क्रियाम् ।
मिथ्याभिमानदग्धो हि न बुद्ध्येत कृताकृते

vināśe sarvathotpanne na bālo budhyate kriyām |
mithyābhimānadagdho hi na buddhyeta kṛtākṛte

अहन्यहनि मे दीप्तं यशः पतति सञ्जय ।
हता मे बहवो योधा मन्ये कालस्य पर्ययम्

ahanyahani me dīptaṃ yaśaḥ patati sañjaya |
hatā me bahavo yodhā manye kālasya paryayam

धनञ्जयः सुसङ्क्रद्धः प्रविष्टो मामकं बलम् ।
रक्षितं द्रौणिकर्णाभ्यामप्रवेश्यं सुरैरपि

dhanañjayaḥ susaṅkraddhaḥ praviṣṭo māmakaṃ balam |
rakṣitaṃ drauṇikarṇābhyāmapraveśyaṃ surairapi

ताभ्यामूर्जितवीर्याभ्यामाप्यायितपराक्रमः ।
सहितः कृष्णभीमाभ्यां शिनीनामृषभेण च

tābhyāmūrjitavīryābhyāmāpyāyitaparākramaḥ |
sahitaḥ kṛṣṇabhīmābhyāṃ śinīnāmṛṣabheṇa ca

तदाप्रभृति मां शोको दहत्यग्निरिवाशयम् ।
ग्रस्तानिव प्रपश्यामि भूमिपालान्ससैन्धवान्

tadāprabhṛti māṃ śoko dahatyagnirivāśayam |
grastāniva prapaśyāmi bhūmipālānsasaindhavān

अप्रियं सुमहत्कृत्वा सिन्धुराजः किरीटिनः ।
क्रुद्धस्य देवराजस्य शक्रस्येव महाद्युतेः ।
चक्षुर्विषयमापन्नः कथं जीवितमाप्नुयात्

apriyaṃ sumahatkṛtvā sindhurājaḥ kirīṭinaḥ |
kruddhasya devarājasya śakrasyeva mahādyuteḥ |
cakṣurviṣayamāpannaḥ kathaṃ jīvitamāpnuyāt

अनुमानाच्च पश्यामि नास्ति सञ्जय सैन्धवः ।
युद्धं तु तद्यथावृत्तं तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः

anumānācca paśyāmi nāsti sañjaya saindhavaḥ |
yuddhaṃ tu tadyathāvṛttaṃ tanmamācakṣva tattvataḥ

यच्च विक्षोभ्य महतीं सेनामालोड्य चासकृत् ।
एकः प्रविष्टः सङ्क्रुद्धो नलिनीमिव कुञ्जरः

yacca vikṣobhya mahatīṃ senāmāloḍya cāsakṛt |
ekaḥ praviṣṭaḥ saṅkruddho nalinīmiva kuñjaraḥ

तस्य मे वृष्णिवीरस्य ब्रूहि युद्धं यथातथम् ।
धनञ्जयार्थे यत्तस्य कुशलो ह्यसि सञ्जय

tasya me vṛṣṇivīrasya brūhi yuddhaṃ yathātatham |
dhanañjayārthe yattasya kuśalo hyasi sañjaya

तथा तु वैकर्त नपीडितं तं
भीमं प्रयान्तं पुरुषप्रवीरम् ।
समीक्ष्य राजन्नरवीरमध्ये
शिनिप्रवीरोऽनुययौ रथेन

tathā tu vaikarta napīḍitaṃ taṃ
bhīmaṃ prayāntaṃ puruṣapravīram |
samīkṣya rājannaravīramadhye
śinipravīro'nuyayau rathena

नदन्यथा वज्रधरस्तपान्ते
ज्वलन्यथा जलदान्ते च सूर्यः ।
निघ्नन्नमित्रान्धनुषा दृढेन
स कम्पयंस्तव पुत्रस्य सेनाम्

nadanyathā vajradharastapānte
jvalanyathā jaladānte ca sūryaḥ |
nighnannamitrāndhanuṣā dṛḍhena
sa kampayaṃstava putrasya senām

तं यान्तमश्वै रजतप्रकाशै--
रायोधने वीरतरं नदन्तम् ।
नाशक्नुवन्वारयितुं त्वदीयाः
सर्वे रथा भारत माधवाग्र्यम्

taṃ yāntamaśvai rajataprakāśai--
rāyodhane vīrataraṃ nadantam |
nāśaknuvanvārayituṃ tvadīyāḥ
sarve rathā bhārata mādhavāgryam

अमर्षपूर्णस्त्वनिवृत्तयोधी
शरासनी काञ्चनवर्मधारी ।
अलम्बुसः सात्यकिं माधवाग्र्य--
मवारयद्राजवरोऽभिपत्य

amarṣapūrṇastvanivṛttayodhī
śarāsanī kāñcanavarmadhārī |
alambusaḥ sātyakiṃ mādhavāgrya--
mavārayadrājavaro'bhipatya

तयोरभूद्भारत सम्प्रहारो
यथाविधो नैव बभूव कश्चित् ।
प्रेक्षन्त एवाहवशोभिनौ तौ
योधास्त्वदीयाश्च परे च सर्वे

tayorabhūdbhārata samprahāro
yathāvidho naiva babhūva kaścit |
prekṣanta evāhavaśobhinau tau
yodhāstvadīyāśca pare ca sarve

आविध्यदेनं दशभिः पृषत्कै--
रलम्बुसो राजवरः प्रसह्य ।
अनागतानेव तु तान्पृषत्कां--
श्चिच्छेद बाणैः शिनिपुङ्गवोऽपि

āvidhyadenaṃ daśabhiḥ pṛṣatkai--
ralambuso rājavaraḥ prasahya |
anāgatāneva tu tānpṛṣatkāṃ--
ściccheda bāṇaiḥ śinipuṅgavo'pi

पुनः स बाणैस्त्रिभिरग्निकल्पै--
राकर्णपूर्णैर्निशितैः सपुङ्खैः ।
विव्याध देहावरणं विदार्य
ते सात्यकेराविविशुः शरीरम्

punaḥ sa bāṇaistribhiragnikalpai--
rākarṇapūrṇairniśitaiḥ sapuṅkhaiḥ |
vivyādha dehāvaraṇaṃ vidārya
te sātyakerāviviśuḥ śarīram

तैः कायमस्याग्न्यनिलप्रभावै--
र्विदार्य बाणैर्निशितैर्ज्वलद्भिः ।
आजघ्निवांस्तान्रजतप्रकाशा--
नश्वांश्चतुर्भिश्चतुरः प्रसह्य

taiḥ kāyamasyāgnyanilaprabhāvai--
rvidārya bāṇairniśitairjvaladbhiḥ |
ājaghnivāṃstānrajataprakāśā--
naśvāṃścaturbhiścaturaḥ prasahya

तथा तु तेनाभिहतस्तरस्वी
नप्ता शिनेश्चक्रधरप्रभावः ।
अलम्बुसस्योत्तमवेगवद्भि--
रश्वांशअचतुर्भिर्निजघान बाणैः

tathā tu tenābhihatastarasvī
naptā śineścakradharaprabhāvaḥ |
alambusasyottamavegavadbhi--
raśvāṃśaacaturbhirnijaghāna bāṇaiḥ

अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य
भल्लेन कालानलसन्निभेन ।
सकुण्डलं पूर्मशशिप्रकाशं
भ्राजिष्णु वक्त्रं निचकर्त देहात्

athāsya sūtasya śiro nikṛtya
bhallena kālānalasannibhena |
sakuṇḍalaṃ pūrmaśaśiprakāśaṃ
bhrājiṣṇu vaktraṃ nicakarta dehāt

निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं
सङ्ख्ये यदूनामृषभः प्रमाथी ।
ततोऽन्वयादर्जुनमेव वीरः
सैन्यानि राजंस्तव सन्निवार्य

nihatya taṃ pārthivaputrapautraṃ
saṅkhye yadūnāmṛṣabhaḥ pramāthī |
tato'nvayādarjunameva vīraḥ
sainyāni rājaṃstava sannivārya

अन्वागतं वृष्णिवीरं समीक्ष्य
तथारिमध्ये परिवर्तमानम् ।
घ्नन्तं कुरूणामिषुभिर्बलानि
पुनःपुनर्वायुमिवाभ्रपूगान्

anvāgataṃ vṛṣṇivīraṃ samīkṣya
tathārimadhye parivartamānam |
ghnantaṃ kurūṇāmiṣubhirbalāni
punaḥpunarvāyumivābhrapūgān

ततोऽवहन्सैन्धवाः साधुदान्ता
गोक्षीरकुन्देन्दुहिमप्रकाशाः ।
सुवर्णजालावतताः सदश्वा
यतोयतः कामयते नृसिंहः

tato'vahansaindhavāḥ sādhudāntā
gokṣīrakundenduhimaprakāśāḥ |
suvarṇajālāvatatāḥ sadaśvā
yatoyataḥ kāmayate nṛsiṃhaḥ

अथात्मजास्ते सहिताऽभिपेतु--
रन्ये च योधास्त्वरितास्त्वदीयाः ।
कृत्वा मुखं भारतयोधमुख्यं
दुःशासनं त्वत्सुतमाजमीढ

athātmajāste sahitā'bhipetu--
ranye ca yodhāstvaritāstvadīyāḥ |
kṛtvā mukhaṃ bhāratayodhamukhyaṃ
duḥśāsanaṃ tvatsutamājamīḍha

ते सर्वतः सम्परिवार्य सङ्ख्ये
शैनेयमाजघ्नुरनीकसाहाः ।
स चापि तान्प्रवरः सात्वतानां
न्यवारयद्बाणजालेन वीरः

te sarvataḥ samparivārya saṅkhye
śaineyamājaghnuranīkasāhāḥ |
sa cāpi tānpravaraḥ sātvatānāṃ
nyavārayadbāṇajālena vīraḥ

निवार्य तांस्तूर्णममित्रघाती
नप्ता शिनेः पत्रिभिरग्निकल्पैः ।
दुःशासनस्याभिजघान वाहा--
ञ्जवीयसस्तन्मनसोऽपि बाणैः

nivārya tāṃstūrṇamamitraghātī
naptā śineḥ patribhiragnikalpaiḥ |
duḥśāsanasyābhijaghāna vāhā--
ñjavīyasastanmanaso'pi bāṇaiḥ

ततोऽर्जुनो हर्षमवाप सङ्ख्ये
कृष्णश्च दृष्ट्वा पुरुषप्रवीरम्

tato'rjuno harṣamavāpa saṅkhye
kṛṣṇaśca dṛṣṭvā puruṣapravīram