अध्याय 136: भीम के बाणों से सात चित्र-भाई गिरते हैं

तवात्मजांस्तु पतितान्दृष्ट्वा कर्णः प्रतापवान् ।
क्रोधेन महताऽऽविष्टो निर्विण्णोऽभूत्स जीवितो

tavātmajāṃstu patitāndṛṣṭvā karṇaḥ pratāpavān |
krodhena mahatā''viṣṭo nirviṇṇo'bhūtsa jīvito

आगस्कृतमिवात्मानं मेने चाधिरथिस्तदा ।
यत्प्रत्यक्षं तव सुता भीमेन निहता रणे

āgaskṛtamivātmānaṃ mene cādhirathistadā |
yatpratyakṣaṃ tava sutā bhīmena nihatā raṇe

भीमसेनस्ततः क्रुद्धः कर्णस्य निशिताञ्शरान् ।
निचखान् स सम्भ्रान्तः पूर्ववैरमनुस्मरन्

bhīmasenastataḥ kruddhaḥ karṇasya niśitāñśarān |
nicakhān sa sambhrāntaḥ pūrvavairamanusmaran

स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा राधेयः प्रहसन्निव ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः

sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā rādheyaḥ prahasanniva |
punarvivyādha saptatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

अविचिन्त्याथ तान्बाणान्कर्णेनास्तान्वृकोदरः ।
रणे विव्याध राधेयं शरेणानतपर्वणा

avicintyātha tānbāṇānkarṇenāstānvṛkodaraḥ |
raṇe vivyādha rādheyaṃ śareṇānataparvaṇā

पुनश्च विशिखैस्तीक्ष्णैर्विद्ध्वा मर्मसु पञ्चभिः ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन सूत पुत्रस्य मारिष

punaśca viśikhaistīkṣṇairviddhvā marmasu pañcabhiḥ |
dhanuściccheda bhallena sūta putrasya māriṣa

अथान्यद्धनुरादाय कर्णो भारत दुर्मनाः ।
इषुभिश्छादयामास मीमसेनं परन्तपः

athānyaddhanurādāya karṇo bhārata durmanāḥ |
iṣubhiśchādayāmāsa mīmasenaṃ parantapaḥ

तस्य भीमो हयान्हत्वा विनिहत्य च सारथिम् ।
प्रजहास महाहासं कृतप्रतिकृतं महत्

tasya bhīmo hayānhatvā vinihatya ca sārathim |
prajahāsa mahāhāsaṃ kṛtapratikṛtaṃ mahat

इषुभिः कार्मुकं चास्य चकर्त पुरुषर्षभः ।
तत्पपात महाराज स्वर्णपृष्ठं महास्वनम्

iṣubhiḥ kārmukaṃ cāsya cakarta puruṣarṣabhaḥ |
tatpapāta mahārāja svarṇapṛṣṭhaṃ mahāsvanam

अवारोहद्रथात्तस्मादथ कर्णो महारथः ।
गदां गृहीत्वा समरे भीमाय प्राहिणोद्रुषा

avārohadrathāttasmādatha karṇo mahārathaḥ |
gadāṃ gṛhītvā samare bhīmāya prāhiṇodruṣā

तामापतन्तीमालक्ष्य भीमसेनो महागदाम् ।
शरैरवारयद्राजन्सर्वसैन्यस्य पश्यतः

tāmāpatantīmālakṣya bhīmaseno mahāgadām |
śarairavārayadrājansarvasainyasya paśyataḥ

ततो बाणसहस्राणि प्रेषयामास पाण्डवः ।
सूतपुत्रवधाकाङ्क्षी त्वरमाणः पराक्रमी

tato bāṇasahasrāṇi preṣayāmāsa pāṇḍavaḥ |
sūtaputravadhākāṅkṣī tvaramāṇaḥ parākramī

तानिषूनिषुभिः कर्णो वारयित्वा महामृधे ।
कवचं भीमसेनस्य पाटयामास सायकैः

tāniṣūniṣubhiḥ karṇo vārayitvā mahāmṛdhe |
kavacaṃ bhīmasenasya pāṭayāmāsa sāyakaiḥ

अथैनं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत् ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां तदद्भुतमिवाभवत्

athainaṃ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samārpayat |
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ tadadbhutamivābhavat

ततो भीमो महाबाहुर्नवभिर्नतपर्वभिः ।
प्रेषयामास सङ्क्रुद्धः सूतपुत्रस्य मारिष

tato bhīmo mahābāhurnavabhirnataparvabhiḥ |
preṣayāmāsa saṅkruddhaḥ sūtaputrasya māriṣa

ते तस्य कवचं भित्त्वा तथा बाहुं च दक्षिणम् ।
अभ्ययुर्धरणीं तीक्ष्णा वल्मीकमिव पन्नगाः

te tasya kavacaṃ bhittvā tathā bāhuṃ ca dakṣiṇam |
abhyayurdharaṇīṃ tīkṣṇā valmīkamiva pannagāḥ

स च्छाद्यमानो बाणौधैर्भीमसेनधनुश्च्युतैः ।
पुनरेवाभवत्कर्णो भीमसेनात्पराङ्मुखः

sa cchādyamāno bāṇaudhairbhīmasenadhanuścyutaiḥ |
punarevābhavatkarṇo bhīmasenātparāṅmukhaḥ

तं पराङ्मुखमालोक्य पदातिं सूतनन्दनम् ।
कौन्तेयशरसञ्छन्नं राजा दुर्योधनोऽब्रवीत्

taṃ parāṅmukhamālokya padātiṃ sūtanandanam |
kaunteyaśarasañchannaṃ rājā duryodhano'bravīt

त्वरध्वं सर्वतो यत्ता राधेयस्य रथं प्रति ।
ततस्तव सुता राजञ्श्रुत्वा भ्रातुर्वचो द्रुतम्

tvaradhvaṃ sarvato yattā rādheyasya rathaṃ prati |
tatastava sutā rājañśrutvā bhrāturvaco drutam

अभ्ययुः पाण्डवं युद्धे विसृजन्तः शिलीमुखान् ।
चित्रोपचित्रश्चित्राक्षश्चारुचित्रः शरासनः

abhyayuḥ pāṇḍavaṃ yuddhe visṛjantaḥ śilīmukhān |
citropacitraścitrākṣaścārucitraḥ śarāsanaḥ

चित्रायुधश्चित्रवर्मा समरे चित्रयोधिनः ।
तानापतत एवाशु भीमसेनो महारथः

citrāyudhaścitravarmā samare citrayodhinaḥ |
tānāpatata evāśu bhīmaseno mahārathaḥ

एकैकेन शरेणाजौ पातयामास ते सुतान् ।
ते हता न्यपतन्भूमौ वातरूग्णा इव द्रुमाः

ekaikena śareṇājau pātayāmāsa te sutān |
te hatā nyapatanbhūmau vātarūgṇā iva drumāḥ

दृष्ट्वा विनिहतान्पुत्रांस्तव राजन्महारथान् ।
अश्रुपूर्णमुखः कर्णः क्षत्तुः सस्मार तद्वचः

dṛṣṭvā vinihatānputrāṃstava rājanmahārathān |
aśrupūrṇamukhaḥ karṇaḥ kṣattuḥ sasmāra tadvacaḥ

रथं चान्यं समास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
अभ्ययात्पाण्डवं युद्धे त्वरमाणः पराक्रमी

rathaṃ cānyaṃ samāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ |
abhyayātpāṇḍavaṃ yuddhe tvaramāṇaḥ parākramī

तावन्योन्यं शरैर्भित्त्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
व्यभ्राजेतां यथा मेघौ संस्यूतौ सूर्यरश्मिभिः

tāvanyonyaṃ śarairbhittvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
vyabhrājetāṃ yathā meghau saṃsyūtau sūryaraśmibhiḥ

षट्‌त्रिंशद्भिस्ततो भल्लैर्निशितैस्तिग्मतेजनैः ।
व्यधमत्कवनं क्रुद्धः सूतपुत्रस्य पाण्डवः

ṣaṭ‌triṃśadbhistato bhallairniśitaistigmatejanaiḥ |
vyadhamatkavanaṃ kruddhaḥ sūtaputrasya pāṇḍavaḥ

सूतपुत्रोऽपि कौन्तेयं शरैः सन्नतपर्वभिः ।
पञ्चाशता महाबाहुर्विव्याध भरतर्षभ

sūtaputro'pi kaunteyaṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
pañcāśatā mahābāhurvivyādha bharatarṣabha

रक्तचन्दनदिग्धाङ्गौ शरैः कृतमहाव्रणौ ।
शोणिताक्तौ व्यराजेतां कालसूर्याविवोदितौ

raktacandanadigdhāṅgau śaraiḥ kṛtamahāvraṇau |
śoṇitāktau vyarājetāṃ kālasūryāvivoditau

तौ शोणितोक्षितैर्गात्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ ।
विवृताङ्गौ व्यराजेतां निर्मुक्ताविव पन्नगौ

tau śoṇitokṣitairgātraiḥ śaraiśchinnatanucchadau |
vivṛtāṅgau vyarājetāṃ nirmuktāviva pannagau

क्रोधाग्नितेजसा दिप्तौ संरम्भाद्रक्तलोचनौ ।
व्यभ्राजेतां महाराज विधूमाविव पावकौ

krodhāgnitejasā diptau saṃrambhādraktalocanau |
vyabhrājetāṃ mahārāja vidhūmāviva pāvakau

व्याघ्राविव नरव्याघ्रौ दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।
शरधारासृजौ वीरौ मेघाविव ववर्षतुः

vyāghrāviva naravyāghrau daṃṣṭrābhiritaretaram |
śaradhārāsṛjau vīrau meghāviva vavarṣatuḥ

वारणाविव चान्योन्यं विषाणाभ्यामरिन्दमौ ।
निर्भिन्दन्तौ स्वगात्राणि सायकैश्चारु रेजतुः

vāraṇāviva cānyonyaṃ viṣāṇābhyāmarindamau |
nirbhindantau svagātrāṇi sāyakaiścāru rejatuḥ

नादयन्तौ प्रहर्षन्तौ विक्रीडन्तौ परस्परम् ।
मण्डलानि विकुर्वाणौ रथाभ्यां रथिषूत्तमौ

nādayantau praharṣantau vikrīḍantau parasparam |
maṇḍalāni vikurvāṇau rathābhyāṃ rathiṣūttamau

वृषाविवाथ नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे ।
सिंहाविव पराक्रान्तौ नरसिंहौ महाबलौ

vṛṣāvivātha nardantau balinau vāsitāntare |
siṃhāviva parākrāntau narasiṃhau mahābalau

परस्परं वीक्षमाणौ क्रोधसंरक्तलोचनौ ।
युयुधाते महावीर्यौ शक्रवैरोचनी यथा

parasparaṃ vīkṣamāṇau krodhasaṃraktalocanau |
yuyudhāte mahāvīryau śakravairocanī yathā

ततो भीमो महाबाहुर्बाहुभ्यां विक्षिपन्धनुः ।
व्यराजत रणे राजन्सविद्युदिव तोयदः

tato bhīmo mahābāhurbāhubhyāṃ vikṣipandhanuḥ |
vyarājata raṇe rājansavidyudiva toyadaḥ

सनेमिघोषस्तनितश्चापविद्युच्छराम्बुभिः ।
भीमसेनमहामेघः कर्णपर्वतमावृणोत्

sanemighoṣastanitaścāpavidyuccharāmbubhiḥ |
bhīmasenamahāmeghaḥ karṇaparvatamāvṛṇot

ततः शरसहस्रेण सम्यगस्तेन भारत ।
पाण्डवो व्यकिरत्कर्णं भीमो भीमपराक्रमः

tataḥ śarasahasreṇa samyagastena bhārata |
pāṇḍavo vyakiratkarṇaṃ bhīmo bhīmaparākramaḥ

तत्रापश्यंस्तव सुता भीमसेनस्य विक्रमम् ।
सुपुङ्खैः कङ्कवासोभिर्यत्कर्णं छादयञ्शरैः

tatrāpaśyaṃstava sutā bhīmasenasya vikramam |
supuṅkhaiḥ kaṅkavāsobhiryatkarṇaṃ chādayañśaraiḥ

स नन्दयन्रणे पार्थं केशवं च यशस्विनम् ।
सात्यकिं चक्ररक्षौ च भीमः कर्णमयोधयत्

sa nandayanraṇe pārthaṃ keśavaṃ ca yaśasvinam |
sātyakiṃ cakrarakṣau ca bhīmaḥ karṇamayodhayat

विक्रमं भुजयोर्वीर्यं धैर्यं च विदितात्मनः ।
पुत्रास्तव महाराज दृष्ट्वा विमनसोऽभवन्

vikramaṃ bhujayorvīryaṃ dhairyaṃ ca viditātmanaḥ |
putrāstava mahārāja dṛṣṭvā vimanaso'bhavan