अध्याय 77: कौरव सेना के बीच अकेले भीम

आत्मदोषात्त्वया राजन्प्राप्तं व्यसनमीदृशम् ।
न हि दुर्योधनस्तानि पश्यते भरतर्षभ

ātmadoṣāttvayā rājanprāptaṃ vyasanamīdṛśam |
na hi duryodhanastāni paśyate bharatarṣabha

यानि त्वं पश्यसे राजन्धर्मसंकरकारणात् ।
तव दोषात्पुरा वृत्तं द्यूतमेतद्विशांपते

yāni tvaṃ paśyase rājandharmasaṃkarakāraṇāt |
tava doṣātpurā vṛttaṃ dyūtametadviśāṃpate

तव दोषेण युद्दं च प्रवृत्तं सह पाण्डवैः ।
त्वमेवाद्य फलं भुङ्क्ष्व कृत्वा किल्बिषमात्मना

tava doṣeṇa yuddaṃ ca pravṛttaṃ saha pāṇḍavaiḥ |
tvamevādya phalaṃ bhuṅkṣva kṛtvā kilbiṣamātmanā

आत्मना हि कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते ।
इह वा प्रेत्य वा राजंस्त्वया प्राप्तं यथातथम्

ātmanā hi kṛtaṃ karma ātmanaivopabhujyate |
iha vā pretya vā rājaṃstvayā prāptaṃ yathātatham

तस्माद्राजन्स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
शृणु युद्धं यथा वृत्तं शंसतो मे नराधिप

tasmādrājansthiro bhūtvā prāpyedaṃ vyasanaṃ mahat |
śṛṇu yuddhaṃ yathā vṛttaṃ śaṃsato me narādhipa

भीमसेनः सुनिशितैर्बाणैर्भित्त्वा महाचमूम् ।
आससाद ततो वीरः सर्वान्दुर्योधनानुजान्

bhīmasenaḥ suniśitairbāṇairbhittvā mahācamūm |
āsasāda tato vīraḥ sarvānduryodhanānujān

दुःशासनं दुर्विषहं दुःसहं दुर्मदं जयम् ।
जयत्सेनं विकर्णं च चित्रसेनं सुदर्शनम्

duḥśāsanaṃ durviṣahaṃ duḥsahaṃ durmadaṃ jayam |
jayatsenaṃ vikarṇaṃ ca citrasenaṃ sudarśanam

चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्णं कर्णमेव च ।
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्समीपस्थान्महारथान्

cārucitraṃ suvarmāṇaṃ duṣkarṇaṃ karṇameva ca |
etāṃścānyāṃśca subahūnsamīpasthānmahārathān

धार्तराष्ट्रान्सुसंक्रुद्धान्दृष्ट्वा भीमो महारथः ।
भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम्

dhārtarāṣṭrānsusaṃkruddhāndṛṣṭvā bhīmo mahārathaḥ |
bhīṣmeṇa samare guptāṃ praviveśa mahācamūm

अथालोक्य प्रविष्टं तमूचुस्ते सर्व एव तु ।
जीवग्राहं निगृह्णीमो वयमेनं नराधिपाः

athālokya praviṣṭaṃ tamūcuste sarva eva tu |
jīvagrāhaṃ nigṛhṇīmo vayamenaṃ narādhipāḥ

स तैः परिवृतः पार्थो भ्रातृभिः कृतनिश्चयैः ।
प्रजासंहरणे सूर्यः क्रूरैरिव महाग्रहैः

sa taiḥ parivṛtaḥ pārtho bhrātṛbhiḥ kṛtaniścayaiḥ |
prajāsaṃharaṇe sūryaḥ krūrairiva mahāgrahaiḥ

संप्राप्य मध्यं सैन्यस्य न भीः पाण्डवमाविशत् ।
यथा देवासुरे युद्धे महेन्द्रं प्राप्य दानवान् ।

saṃprāpya madhyaṃ sainyasya na bhīḥ pāṇḍavamāviśat |
yathā devāsure yuddhe mahendraṃ prāpya dānavān |

ततः शतसहस्राणि रथिनां सर्वशः प्रभो ।
उद्यतानि शरैस्तीव्रैस्तमेकं परिवव्रिरे

tataḥ śatasahasrāṇi rathināṃ sarvaśaḥ prabho |
udyatāni śaraistīvraistamekaṃ parivavrire

स तेषां प्रवरान्योधान्हस्त्यश्वरथसादिनः ।
जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रानचिन्तयन्

sa teṣāṃ pravarānyodhānhastyaśvarathasādinaḥ |
jaghāna samare śūro dhārtarāṣṭrānacintayan

तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम् ।
समस्तानां वधे राजन्मतिं चक्रे महामनाः

teṣāṃ vyavasitaṃ jñātvā bhīmaseno jighṛkṣatām |
samastānāṃ vadhe rājanmatiṃ cakre mahāmanāḥ

ततो रथं समुत्सृज्य गदामादाय पाण्डवः ।
उवाच सारथिं भीमं स्थीयतामिति भारत

tato rathaṃ samutsṛjya gadāmādāya pāṇḍavaḥ |
uvāca sārathiṃ bhīmaṃ sthīyatāmiti bhārata

यावदेतान्हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्सहानुगान् ।
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु प्रविश्य महतीं चमूम् ।
जघान धार्तराष्ट्राणां तद्बलौघमहार्णवम्

yāvadetānhaniṣyāmi dhārtarāṣṭrānsahānugān |
ityuktvā bhīmasenastu praviśya mahatīṃ camūm |
jaghāna dhārtarāṣṭrāṇāṃ tadbalaughamahārṇavam

गदया भिमसेनेन ताडिता वारणोत्तमाः ।
भिन्नकुम्भा महाकाया भिन्नपृष्ठास्तथैवच

gadayā bhimasenena tāḍitā vāraṇottamāḥ |
bhinnakumbhā mahākāyā bhinnapṛṣṭhāstathaivaca

भिन्नगात्राः सहारोहैः शेरते पर्वता इव ।
रथाश्च भग्नास्तिलशः सयोधाः शतशो रणे

bhinnagātrāḥ sahārohaiḥ śerate parvatā iva |
rathāśca bhagnāstilaśaḥ sayodhāḥ śataśo raṇe

अश्वाश्च सादिनश्चैव पादातैः सह भारत ।
तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम्

aśvāśca sādinaścaiva pādātaiḥ saha bhārata |
tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam

यदेकः समरे राजन्बहुभिः समयोधयत् ।
अन्तकाले प्रजाः सर्वा दण्डपाणिरिवान्तकः

yadekaḥ samare rājanbahubhiḥ samayodhayat |
antakāle prajāḥ sarvā daṇḍapāṇirivāntakaḥ

भीमसेने प्रविष्टे तु धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः ।
द्रोणमुत्सृज्य तरसा ययौ यत्र वृकोदरः

bhīmasene praviṣṭe tu dhṛṣṭadyumno'pi pārṣataḥ |
droṇamutsṛjya tarasā yayau yatra vṛkodaraḥ

विदार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभः ।
आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे

vidārya mahatīṃ senāṃ tāvakānāṃ nararṣabhaḥ |
āsasāda rathaṃ śūnyaṃ bhīmasenasya saṃyuge

दृष्ट्वा विशोकं समरे भीमसेनस्य सारथिम् ।
धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतनः

dṛṣṭvā viśokaṃ samare bhīmasenasya sārathim |
dhṛṣṭadyumno mahārāja durmanā gatacetanaḥ

अपृच्छद्बाष्पसंरुद्धो निःश्वसन्वाचमीरयन् ।
मम प्राणैः प्रियतमः क्व भीम इति दुःखितः

apṛcchadbāṣpasaṃruddho niḥśvasanvācamīrayan |
mama prāṇaiḥ priyatamaḥ kva bhīma iti duḥkhitaḥ

विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताञ्जलिः ।
संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेयः पराक्रमी

viśokastamuvācedaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ kṛtāñjaliḥ |
saṃsthāpya māmiha balī pāṇḍaveyaḥ parākramī

प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद्बलमहार्णवम् ।
मामुक्त्वा पुरुषव्याघ्रः प्रीतियुक्तमिदं वचः

praviṣṭo dhārtarāṣṭrāṇāmetadbalamahārṇavam |
māmuktvā puruṣavyāghraḥ prītiyuktamidaṃ vacaḥ

प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान्मुहूर्तकम् ।
यावदेवान्निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यताः ।
अभ्यधावद्गदापाणिस्तद्बलं स महाबलः

pratipālaya māṃ sūta niyamyāśvānmuhūrtakam |
yāvadevānnihanmyadya ya ime madvadhodyatāḥ |
abhyadhāvadgadāpāṇistadbalaṃ sa mahābalaḥ

ततो दृष्ट्वा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् ।
सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्षः समजायत

tato dṛṣṭvā pradhāvantaṃ gadāhastaṃ mahābalam |
sarveṣāmeva sainyānāṃ saṃharṣaḥ samajāyata

तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके ।
भित्त्वा राजन्महाव्यूहं प्रविवेश सखा तव

tasminsutumule yuddhe vartamāne bhayānake |
bhittvā rājanmahāvyūhaṃ praviveśa sakhā tava

विशोकस्य वचः श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽथ पार्षतः ।
प्रत्युवाच ततः सूतं रणमध्ये महाबलः

viśokasya vacaḥ śrutvā dhṛṣṭadyumno'tha pārṣataḥ |
pratyuvāca tataḥ sūtaṃ raṇamadhye mahābalaḥ

न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् ।
भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः

na hi me jīvitenāpi vidyate'dya prayojanam |
bhīmasenaṃ raṇe hitvā snehamutsṛjya pāṇḍavaiḥ

यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति ।
एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि

yadi yāmi vinā bhīmaṃ kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati |
ekāyanagate bhīme mayi cāvasthite yudhi

तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ।
यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम्

tasya na svasti kurvanti devāḥ śakrapurogamāḥ |
yaḥ sahāyānparityajya svastimānāvrajedgṛham

रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः ।
मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः ।
भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम्

raurave narake mañjedaplave dustare nṛbhiḥ |
mama bhīmaḥ sakhā caiva saṃbandhī ca mahābalaḥ |
bhakto'smānbhaktimāṃścāhaṃ tamapyariniṣūdanam

सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः ।
निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम्

so'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra yāto vṛkodaraḥ |
nighnantaṃ māṃ ripūnpaśya dānavāniva vāsavam

एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् ।
भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः

evamuktvā tato vīro yayau madhyena vāhinīm |
bhīmasenasya mārgeṣu gadāpramathitairgajaiḥ

स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम् ।
वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून्

sa dadarśa tadā bhīmaṃ dahantaṃ ripuvāhinīm |
vāto vṛkṣāniva balātprabhañjantaṃ raṇe ripūn

ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा ।
पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत्

te vadhyamānāḥ samare rathinaḥ sādinastathā |
pādātā dantinaścaiva cakrurātsvaraṃ mahat

हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष ।
वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना

hāhākāraśca saṃjajñe tava sainyasya māriṣa |
vadhyato bhīmasenena kṛtinā citrayodhinā

ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् ।
अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप

tataḥ kṛtāstrāste sarve parivārya vṛkodaram |
abhītāḥ samavartanta śastravṛṣṭyā paraṃtapa

अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं
समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः ।
सैन्येन घोरेण सुसंहितेन
दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम्

abhidrutaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ
samantataḥ pāṇḍavaṃ lokavīraḥ |
sainyena ghoreṇa susaṃhitena
dṛṣṭvā balī pārṣato bhīmasenam

अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं
पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम् ।
आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं
गदाहस्तं कालमिवान्तकाले

athopagacchaccharavikṣatāṅgaṃ
padātinaṃ krodhaviṣaṃ vamantam |
āśvāsayanpārṣato bhīmasenaṃ
gadāhastaṃ kālamivāntakāle

विशल्यमेनं च चकार तूर्ण-
मारोपयच्चात्मरथे महात्मा ।
भृशं परिष्वज्य च भीमसेन-
माश्वासयामास स शत्रुमध्ये

viśalyamenaṃ ca cakāra tūrṇa-
māropayaccātmarathe mahātmā |
bhṛśaṃ pariṣvajya ca bhīmasena-
māśvāsayāmāsa sa śatrumadhye

तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं
भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः ।
तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते
दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे

tathā tasminvartamāne'tivegaṃ
bhrātṝnathopetya tavāpi putraḥ |
tasminvimarde tava saṃpravṛtte
dṛṣṭvā raṇe vākyamidaṃ babhāṣe

अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः
समागतो भीमसेनेन सार्धम्

ayaṃ durātmā drupadasya putraḥ
samāgato bhīmasenena sārdham

तं याम सर्वे महता बलेन
मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम् ।
श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा
ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः

taṃ yāma sarve mahatā balena
mā vo ripuḥ prārthayatāmanīkam |
śrutvā tu vākyaṃ tamamṛṣyamāṇā
jyeṣṭhajñayā noditā dhārtarāṣṭrāḥ

वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते
युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः ।
प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा
ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः

vadhāya niṣpeturudāyudhāste
yugakṣaye ketavo yadvadugrāḥ |
pragṛhya cāstrāṇi dhanūṃṣi vīrā
jyāṃ nemighoṣaiḥ pravikampayantaḥ

शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं
यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः ।
निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै-
र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी

śarairavarṣandrupadasya putraṃ
yathāmbudā bhūdharaṃ vārijālaiḥ |
nihatya tāṃścāpi śaraiḥ sutīkṣṇai-
rna vivyathe samare citrayodhī

न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः

ndaityeṣu yadvatsamare mahendraḥ

स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं
प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा ।
प्रयोजयामास उदारकर्मा
तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन्

sa vai tato'straṃ sumahāprabhāvaṃ
pramohanaṃ droṇadattaṃ mahātmā |
prayojayāmāsa udārakarmā
tasminraṇe tava sainyasya rājan

न्मोहोपेतांस्तव पुत्रान्निशम्य

nmohopetāṃstava putrānniśamya

एतस्मिन्नेव काले तु भीमः प्रहरतां वरः ।
विश्रम्य च तदा राजन्पीत्वाऽमृतरसं जलम्

etasminneva kāle tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |
viśramya ca tadā rājanpītvā'mṛtarasaṃ jalam

पुनः सन्नह्य संक्रुद्धो योधयामास संयुगे ।
धृष्टद्यम्नेन सहितः कालयामास भारत

punaḥ sannahya saṃkruddho yodhayāmāsa saṃyuge |
dhṛṣṭadyamnena sahitaḥ kālayāmāsa bhārata

एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैर्विव्याध दारुणैः

etasminnantare rājandroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
drupadaṃ tribhirāsādya śarairvivyādha dāruṇaiḥ

सोऽतिविद्धस्ततो राजन्रणे द्रोणेन पार्थिवः ।
अपायाद्द्रुपदो राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन् ।

so'tividdhastato rājanraṇe droṇena pārthivaḥ |
apāyāddrupado rājanpūrvavairamanusmaran |

जित्वा तु द्रुपदं द्रोणः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ।
तस्य शङ्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसुः सर्वसोमकाः

jitvā tu drupadaṃ droṇaḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān |
tasya śaṅkhasvanaṃ śrutvā vitresuḥ sarvasomakāḥ

अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव

atha śuśrāva tejasvī droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
pramohanāstreṇa raṇe mohitānātmajāṃstava

ततो द्रोणो महाराज त्वरितोऽभ्याययौ रणात् ।
तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान्

tato droṇo mahārāja tvarito'bhyāyayau raṇāt |
tatrāpaśyanmaheṣvāso bhāradvājaḥ pratāpavān

धृष्टद्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे ।
मोहाविष्टांश्च ते पुत्रानपश्यत्स महारथः

dhṛṣṭadyumnaṃ ca bhīmaṃ ca vicarantau mahāraṇe |
mohāviṣṭāṃśca te putrānapaśyatsa mahārathaḥ

ततः प्रज्ञांस्त्रमदाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् ।
ततः प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथाः

tataḥ prajñāṃstramadāya mohanāstraṃ vyanāśayat |
tataḥ pratyāgataprāṇāstava putrā mahārathāḥ

पुनर्युद्धाय समरे प्रत्युद्याता जिगीषवः ।
ततो युधिष्ठिरः प्राह समाहूय स्वसैनिकान्

punaryuddhāya samare pratyudyātā jigīṣavaḥ |
tato yudhiṣṭhiraḥ prāha samāhūya svasainikān

गच्छन्तु पदवीं शक्त्या भीमपार्षतयोर्युधि ।
सौभद्रप्रमुखा वीरा रथा द्वादश दंशिताः

gacchantu padavīṃ śaktyā bhīmapārṣatayoryudhi |
saubhadrapramukhā vīrā rathā dvādaśa daṃśitāḥ

प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्ध्यति मे मनः ।
प्रवृत्तिर्भिमसेनस्य पार्षतस्य च संयुगे

pravṛttimadhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ |
pravṛttirbhimasenasya pārṣatasya ca saṃyuge

विज्ञेया समरे शीघ्रं प्रविशध्वं रथार्णवम् ।
गच्छन्तु परया शक्त्या भवन्त इति मे मतिः

vijñeyā samare śīghraṃ praviśadhvaṃ rathārṇavam |
gacchantu parayā śaktyā bhavanta iti me matiḥ

त एवं समनुज्ञाताः शूरा विक्रान्तयोधिनः ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु सर्वे पुरुषमानिनः ।
मध्यंदिनगते सूर्ये प्रययुः सर्व एव हि

ta evaṃ samanujñātāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ |
bāḍhamityevamuktvā tu sarve puruṣamāninaḥ |
madhyaṃdinagate sūrye prayayuḥ sarva eva hi

केकया द्रौपदेयाश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
अभिमन्युं पुरस्कृत्य महत्या सेनया वृताः

kekayā draupadeyāśca dhṛṣṭaketuśca vīryavān |
abhimanyuṃ puraskṛtya mahatyā senayā vṛtāḥ

ते कृत्वा समरे व्यूहं सूचीमुखमरिन्दमम् ।
बिभिदुर्धार्तराष्ट्राणां तद्रथानीकमाहवे

te kṛtvā samare vyūhaṃ sūcīmukhamarindamam |
bibhidurdhārtarāṣṭrāṇāṃ tadrathānīkamāhave

तान्प्रयातान्महेष्वासानभिमन्युपुरोगमान् ।
भीमसेनभयाविष्टा धृष्टद्युम्नविमोहिता

tānprayātānmaheṣvāsānabhimanyupurogamān |
bhīmasenabhayāviṣṭā dhṛṣṭadyumnavimohitā

न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप ।
मदमूर्च्छन्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता

na saṃvārayituṃ śaktā tava senā janādhipa |
madamūrcchanvitātmā vai pramadevādhvani sthitā

तेऽभिजाता महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
परीप्सन्तोऽभ्यधावन्त धृष्टद्युम्रवृकोदरौ

te'bhijātā maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ |
parīpsanto'bhyadhāvanta dhṛṣṭadyumravṛkodarau

तौ च दृष्ट्वा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् ।
बभूवतुर्मुदायुक्तौ निघ्नन्तौ तव वाहिनीम्

tau ca dṛṣṭvā maheṣvāsāvabhimanyupurogamān |
babhūvaturmudāyuktau nighnantau tava vāhinīm

द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम् ।
दृष्ट्वा तु सहसायान्तं पाञ्चाल्यो गुरुमात्मनः ।
नाशंसत वधं वीरः पुत्राणां तव पार्षतः

droṇamiṣvastrakuśalaṃ sarvavidyāsu pāragam |
dṛṣṭvā tu sahasāyāntaṃ pāñcālyo gurumātmanaḥ |
nāśaṃsata vadhaṃ vīraḥ putrāṇāṃ tava pārṣataḥ

ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् ।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम्

tato rathaṃ samāropya kaikeyasya vṛkodaram |
abhyadhāvatsusaṃkruddho droṇamiṣvastrapāragam

तस्याभिपततस्तूर्णं भारद्वाजः प्रतापवान् ।
क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनुः शत्रुनिबर्हणः

tasyābhipatatastūrṇaṃ bhāradvājaḥ pratāpavān |
kruddhaściccheda bāṇena dhanuḥ śatrunibarhaṇaḥ

अन्यांश्च शतशो बाणान्प्रेषयामास पार्षते ।
दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन्

anyāṃśca śataśo bāṇānpreṣayāmāsa pārṣate |
duryodhanahitārthāya bhartṛpiṇḍamanusmaran

अथान्यद्धनुरादाय पार्षतः परवीरहा ।
द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः

athānyaddhanurādāya pārṣataḥ paravīrahā |
droṇaṃ vivyādha viṃśatyā rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

तस्य द्रोणः पुनश्चापं चिच्छेदामित्रकर्शनःक ।
हयांश्च चतुरस्तूर्णं चतुर्भिः सायकोत्तमैः

tasya droṇaḥ punaścāpaṃ cicchedāmitrakarśanaḥka |
hayāṃśca caturastūrṇaṃ caturbhiḥ sāyakottamaiḥ

वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत ।
सारथिं चास्य भल्लेन प्रेषयामास भारत ।

vaivasvatakṣayaṃ ghoraṃ preṣayāmāsa bhārata |
sārathiṃ cāsya bhallena preṣayāmāsa bhārata |

हताश्वात्स रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः ।
आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम्

hatāśvātsa rathāttūrṇamavaplutya mahārathaḥ |
āruroha mahābāhurabhimanyormahāratham

ततः सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यतः

tataḥ sarathanāgāśvā samakampata vāhinī |
paśyato bhīmasenasya pārṣatasya ca paśyataḥ

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा द्रोणेनामिततेजसा ।
नाशक्रुवन्वारयितुं समस्तास्ते महारथाः

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā droṇenāmitatejasā |
nāśakruvanvārayituṃ samastāste mahārathāḥ

वध्यमानं तु तत्सैन्यं द्रोणेन निशितैः शरैः ।
व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णवः

vadhyamānaṃ tu tatsainyaṃ droṇena niśitaiḥ śaraiḥ |
vyabhramattatratatraiva kṣobhyamāṇa ivārṇavaḥ

तथा दृष्ट्वा च तत्सैन्यं जहृषे तावकं बलम् ।
दृष्ट्वाचार्यं सुसंक्रुद्धं तपन्तं रिपुवाहिनीम् ।
तुष्टुवुः सर्वतो योधाः साधुसाध्विति भारत

tathā dṛṣṭvā ca tatsainyaṃ jahṛṣe tāvakaṃ balam |
dṛṣṭvācāryaṃ susaṃkruddhaṃ tapantaṃ ripuvāhinīm |
tuṣṭuvuḥ sarvato yodhāḥ sādhusādhviti bhārata