अध्याय 68: श्रीकृष्ण का स्तव और भीष्म की विनती

स्तवं वै ब्रह्मसंयुक्तं शृणु कृष्णस्य भारत ।
ब्रह्मर्षिभिश्च देवैश्च यः पुरा कथितो भुवि

stavaṃ vai brahmasaṃyuktaṃ śṛṇu kṛṣṇasya bhārata |
brahmarṣibhiśca devaiśca yaḥ purā kathito bhuvi

साध्यानामपि देवानां देवदेवेश्वरः प्रभुः ।
लोकभावनभावज्ञ इति त्वां नारदोऽब्रवीत्

sādhyānāmapi devānāṃ devadeveśvaraḥ prabhuḥ |
lokabhāvanabhāvajña iti tvāṃ nārado'bravīt

भूतं भव्यं भविष्यच्च मार्कण्डेयोऽभ्युवाच ह ।
यज्ञं त्वां चैव यज्ञानां तपश्च तपसामपि

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca mārkaṇḍeyo'bhyuvāca ha |
yajñaṃ tvāṃ caiva yajñānāṃ tapaśca tapasāmapi

देवानामपि देवं च त्वामाह भगवान्भृगुः ।
पुराणां चैव परमं विष्णो रूपं तवेति च

devānāmapi devaṃ ca tvāmāha bhagavānbhṛguḥ |
purāṇāṃ caiva paramaṃ viṣṇo rūpaṃ taveti ca

वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा ।
देवदेवोऽसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत्

vāsudevo vasūnāṃ tvaṃ śakraṃ sthāpayitā tathā |
devadevo'si devānāmiti dvaipāyano'bravīt

पूर्वे प्रजानिसर्गे च दक्षमाहुः प्रजापतिम् ।
स्रष्टारं सर्वभूतानामङ्गिरास्त्वां तथाऽब्रवीत्

pūrve prajānisarge ca dakṣamāhuḥ prajāpatim |
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāmaṅgirāstvāṃ tathā'bravīt

अव्यक्तं ते शरीरोत्थं व्यक्तं ते मनसि स्थितम् ।
देवास्त्वत्संभवाश्चैव देवलस्त्वसितोऽब्रवीत्

avyaktaṃ te śarīrotthaṃ vyaktaṃ te manasi sthitam |
devāstvatsaṃbhavāścaiva devalastvasito'bravīt

शिरसा ते दिव्यं व्याप्तं बाहुभ्यां पृथिवी तथा ।
जठरं ते त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः

śirasā te divyaṃ vyāptaṃ bāhubhyāṃ pṛthivī tathā |
jaṭharaṃ te trayo lokāḥ puruṣo'si sanātanaḥ

एवं त्वामभिजानन्ति तपसा भाविता नराः ।
आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणां चासि सत्तमः

evaṃ tvāmabhijānanti tapasā bhāvitā narāḥ |
ātmadarśanatṛptānāmṛṣīṇāṃ cāsi sattamaḥ

राजर्षीणामुदाराणामाहवेष्वनिवर्तिनाम् ।
सर्वधर्मप्रधानानां त्वं गतिर्मधुसूदन

rājarṣīṇāmudārāṇāmāhaveṣvanivartinām |
sarvadharmapradhānānāṃ tvaṃ gatirmadhusūdana

इति नित्यं योगविर्द्भिर्भगवान्पुरुषोत्तमः ।
सनत्कुमारप्रमुखैः स्तूयतेऽभ्यर्च्यते हरिः

iti nityaṃ yogavirdbhirbhagavānpuruṣottamaḥ |
sanatkumārapramukhaiḥ stūyate'bhyarcyate hariḥ

एष ते विस्तरस्तात संक्षेपश्च प्रकीर्तितः ।
केशवस्य यथा तत्त्वं सुप्रीतो भज केशवम्

eṣa te vistarastāta saṃkṣepaśca prakīrtitaḥ |
keśavasya yathā tattvaṃ suprīto bhaja keśavam

पुण्यं श्रुत्वैतदाख्यानं महाराज सुतस्तव ।
केशवं बहुमेने स पाण्डवांश्च महारथान्

puṇyaṃ śrutvaitadākhyānaṃ mahārāja sutastava |
keśavaṃ bahumene sa pāṇḍavāṃśca mahārathān

तमब्रवीन्महाराज भीष्मः शान्तनवः पुनः ।
माहात्म्यं ते श्रुतं राजन्केशवस्य महात्कमनः

tamabravīnmahārāja bhīṣmaḥ śāntanavaḥ punaḥ |
māhātmyaṃ te śrutaṃ rājankeśavasya mahātkamanaḥ

नरस्य च यथातत्त्वं यन्मां त्वं पृच्छसे नृप ।
यदर्थं नृषु संभूतौ नरानारायणावृषी

narasya ca yathātattvaṃ yanmāṃ tvaṃ pṛcchase nṛpa |
yadarthaṃ nṛṣu saṃbhūtau narānārāyaṇāvṛṣī

अवध्यौ च यथा वीरौ संयुगेष्वपराजितौ ।
यथा च पाण्डवा राजन्नवध्या युधि कस्यचित्

avadhyau ca yathā vīrau saṃyugeṣvaparājitau |
yathā ca pāṇḍavā rājannavadhyā yudhi kasyacit

प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु ।
तस्माद्ब्रवीमि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः

prītimānhi dṛḍhaṃ kṛṣṇaḥ pāṇḍaveṣu yaśasviṣu |
tasmādbravīmi rājendra śamo bhavatu pāṇḍavaiḥ

पृथिवीं भुङ्क्ष्व सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी ।
नरानारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि

pṛthivīṃ bhuṅkṣva sahito bhrātṛbhirbalibhirvaśī |
narānārāyaṇau devāvavajñāya naśiṣyasi

एवमुक्त्वा तव पिता तूष्णीमासीद्विशांपते ।
व्यसर्जयच्च राजानं शयनं च विवेश ह

evamuktvā tava pitā tūṣṇīmāsīdviśāṃpate |
vyasarjayacca rājānaṃ śayanaṃ ca viveśa ha

राजा च शिबिरं प्रायात्प्रणिपत्य महात्मने ।
शिश्ये च शयने शुभ्रे रात्रिं तां भरतर्षभ

rājā ca śibiraṃ prāyātpraṇipatya mahātmane |
śiśye ca śayane śubhre rātriṃ tāṃ bharatarṣabha