अध्याय 84: चेदि से गान्धार तक घोड़े की यात्रा

मागधेनार्चितो राजन्पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
दक्षिणां दिशमास्थाय चारयामास तं हयम्

māgadhenārcito rājanpāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ |
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya cārayāmāsa taṃ hayam

ततः स पुनरावर्त्य हयः कामचरो बली ।
आससाद पुरीं रम्यां चेदीनां शुक्तिसाह्वयाम्

tataḥ sa punarāvartya hayaḥ kāmacaro balī |
āsasāda purīṃ ramyāṃ cedīnāṃ śuktisāhvayām

शरभेणार्चितस्तत्र शिशुपालसुतेन सः ।
युद्धपूर्वं तदा तेन पूजया च महाबलः

śarabheṇārcitastatra śiśupālasutena saḥ |
yuddhapūrvaṃ tadā tena pūjayā ca mahābalaḥ

ततोऽर्चितो ययौ राजंस्तदा स तुरगोत्तमः ।
काशीनङ्गान्कोसलांश्च किरातानाथ तङ्गणात्

tato'rcito yayau rājaṃstadā sa turagottamaḥ |
kāśīnaṅgānkosalāṃśca kirātānātha taṅgaṇāt

पूजां तत्र यथान्यायं प्रतिगृह्य धनंजयः ।
पुनरावृत्त्य कौन्तेयो दशार्णानगमत्तदा

pūjāṃ tatra yathānyāyaṃ pratigṛhya dhanaṃjayaḥ |
punarāvṛttya kaunteyo daśārṇānagamattadā

तत्र चित्राङ्गदो नाम बलवानरिमर्दनः ।
तेन युद्धमभूत्तस्य विजयस्यातिभैरवम्

tatra citrāṅgado nāma balavānarimardanaḥ |
tena yuddhamabhūttasya vijayasyātibhairavam

तं चापि वशमानीय किरीटी पुरुषर्षभः ।
निषादराज्ञो विषयमेकलव्यस्य जग्मिवान्

taṃ cāpi vaśamānīya kirīṭī puruṣarṣabhaḥ |
niṣādarājño viṣayamekalavyasya jagmivān

एकलव्यसुतश्चैनं युद्धेनि जगृहे तदा ।
तत्र चक्रे निषादैः स सग्रामं रोमहर्षणम्

ekalavyasutaścainaṃ yuddheni jagṛhe tadā |
tatra cakre niṣādaiḥ sa sagrāmaṃ romaharṣaṇam

ततस्तमपि कौन्तेयः समरेष्वपराजितः ॥
जिगाय युधि दुर्धर्षो यज्ञविघ्नार्थमागतम्

tatastamapi kaunteyaḥ samareṣvaparājitaḥ ||
jigāya yudhi durdharṣo yajñavighnārthamāgatam

स तं जित्वा महाराज नैषादिं पाकशासनिः ।
अर्चितः प्रययौ भूयो दक्षिणं सलिलार्णवम्

sa taṃ jitvā mahārāja naiṣādiṃ pākaśāsaniḥ |
arcitaḥ prayayau bhūyo dakṣiṇaṃ salilārṇavam

तत्रापि द्रवीडैरान्ध्रै रौद्रैर्माहिषकैरपि ।
तथा कोल्लगिरेयैश्च युद्धमासीन्किरीटिनः

tatrāpi dravīḍairāndhrai raudrairmāhiṣakairapi |
tathā kollagireyaiśca yuddhamāsīnkirīṭinaḥ

तांश्चापि विजयो जित्वा नातितीव्रेण कर्मणा ।
तुरङ्गमवशेनाथ सुराष्ट्रानभितो ययौ ।
गोकर्णमथ चासाद्य प्रभासमपि जग्मिवान्

tāṃścāpi vijayo jitvā nātitīvreṇa karmaṇā |
turaṅgamavaśenātha surāṣṭrānabhito yayau |
gokarṇamatha cāsādya prabhāsamapi jagmivān

ततो द्वारवतीं रम्यां वृष्णिवीराभिपालिताम् ।
आससाद हयः श्रीमान्कुरुराजस्य यज्ञियः

tato dvāravatīṃ ramyāṃ vṛṣṇivīrābhipālitām |
āsasāda hayaḥ śrīmānkururājasya yajñiyaḥ

तमुन्मथ्य हयश्रेष्ठं यादवानां कुमारकाः ।
प्रययुस्तांस्तदा राजन्नुग्रसेनो न्यवारयत्

tamunmathya hayaśreṣṭhaṃ yādavānāṃ kumārakāḥ |
prayayustāṃstadā rājannugraseno nyavārayat

ततः पुराद्विनिष्क्रम्य वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा ।
सहितो वासुदेवेन मातुलेन किरीटिनः

tataḥ purādviniṣkramya vṛṣṇyandhakapatistadā |
sahito vāsudevena mātulena kirīṭinaḥ

तौ समेत्य कुरुश्रेष्ठं विधिवत्प्रीतिपूर्वकम् ।
परया भारतश्रेष्ठं पूजया समवस्थितौ ।
ततस्ताभ्यामनुज्ञातो यतयौ येन हयो गतः

tau sametya kuruśreṣṭhaṃ vidhivatprītipūrvakam |
parayā bhārataśreṣṭhaṃ pūjayā samavasthitau |
tatastābhyāmanujñāto yatayau yena hayo gataḥ

ततः स पश्चिमं देशं समुद्रस्य तदा हयः ।
क्रमेणि व्यचरत्स्फीतं ततः पञ्चनदं ययौ

tataḥ sa paścimaṃ deśaṃ samudrasya tadā hayaḥ |
krameṇi vyacaratsphītaṃ tataḥ pañcanadaṃ yayau

तस्मादपि स कौरव्य गन्धारविषयं हयः ।
विचचार यथाकामं कौन्तेयानुगतस्तदा

tasmādapi sa kauravya gandhāraviṣayaṃ hayaḥ |
vicacāra yathākāmaṃ kaunteyānugatastadā

ततो गान्धारराजेन युद्धमासीत्किरीटिनः ।
घोरं शकुनिपुत्रेण पूर्ववैरानुसारिणा

tato gāndhārarājena yuddhamāsītkirīṭinaḥ |
ghoraṃ śakuniputreṇa pūrvavairānusāriṇā