अध्याय 53: उत्तंक श्रीकृष्ण से मिलते हैं, शाप की धमकी

तथा प्रयान्तं वार्ष्णेयं द्वारकां भरतर्षभाः ।
परिष्वज्य न्यवर्तन्त सानुयात्राः परंतपाः

tathā prayāntaṃ vārṣṇeyaṃ dvārakāṃ bharatarṣabhāḥ |
pariṣvajya nyavartanta sānuyātrāḥ paraṃtapāḥ

पुनःपुनश्च वार्ष्णेयं पर्यष्वजत फल्गुनः ।
आचक्षुर्विषयाच्चैनं स ददर्श पुनःपुनः

punaḥpunaśca vārṣṇeyaṃ paryaṣvajata phalgunaḥ |
ācakṣurviṣayāccainaṃ sa dadarśa punaḥpunaḥ

कृच्छ्रेणैव तु तां पार्तो गोविन्दे विनिवेशिताम् ।
संजहार ततो दृष्टिं कृष्णश्चाप्यपराजितः

kṛcchreṇaiva tu tāṃ pārto govinde viniveśitām |
saṃjahāra tato dṛṣṭiṃ kṛṣṇaścāpyaparājitaḥ

तस्य प्रयाणे यान्यासन्निमित्तानि महात्मनः ।
बहून्यद्भुतरूपाणि तानि मे गदतः शृणु

tasya prayāṇe yānyāsannimittāni mahātmanaḥ |
bahūnyadbhutarūpāṇi tāni me gadataḥ śṛṇu

वायुर्वेगेन महता रथस्य पुरतो ववौ ।
कुर्वन्निःशर्करं मार्गं विरजस्कमकण्टकम्

vāyurvegena mahatā rathasya purato vavau |
kurvanniḥśarkaraṃ mārgaṃ virajaskamakaṇṭakam

ववर्ष वासवश्चैव तोयं शुचि सुगन्धि च ।
दिव्यानि चैव पुष्पाणि पुरतः शाङ्गधन्वनः

vavarṣa vāsavaścaiva toyaṃ śuci sugandhi ca |
divyāni caiva puṣpāṇi purataḥ śāṅgadhanvanaḥ

स प्रयातो महाबाहुः समेषु मरुधन्वसु ।
ददर्शाथ मुनिश्रेष्ठमुदङ्कममितौजसम्

sa prayāto mahābāhuḥ sameṣu marudhanvasu |
dadarśātha muniśreṣṭhamudaṅkamamitaujasam

महर्षिं सिद्धतपसं सर्वलोकान्तविश्रुतम् ।
स तं सम्पूज्य तेजस्वी मुनिं पृथुललोचनः ।
पूजितस्तेन च तदा पर्यपृच्छदनामयम्

maharṣiṃ siddhatapasaṃ sarvalokāntaviśrutam |
sa taṃ sampūjya tejasvī muniṃ pṛthulalocanaḥ |
pūjitastena ca tadā paryapṛcchadanāmayam

स पृष्टः कुशलं तेन सम्पूज्य मधुसूदनम् ।
उदङ्को ब्राह्मणश्रेष्ठस्ततः पप्रच्छ माधवम्

sa pṛṣṭaḥ kuśalaṃ tena sampūjya madhusūdanam |
udaṅko brāhmaṇaśreṣṭhastataḥ papraccha mādhavam

कच्चिच्छौरे त्वया गत्वा कुरुपाण्डवसद्म तत् ।
कृतं सौभ्रात्रमचलं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kaccicchaure tvayā gatvā kurupāṇḍavasadma tat |
kṛtaṃ saubhrātramacalaṃ tanme vyākhyātumarhasi

अपि सन्धाय तान्वीरानुपावृत्तोसि केशव ।
सम्बन्दिनःक स्वदयितान्सततं वृष्णिपुङ्गव

api sandhāya tānvīrānupāvṛttosi keśava |
sambandinaḥka svadayitānsatataṃ vṛṣṇipuṅgava

कच्चित्पाण्डुसुताः पञ्च धृतराष्ट्रस्य चात्मजाः ।
लोकेषु विहरिष्यन्ति त्वया सह परंतप

kaccitpāṇḍusutāḥ pañca dhṛtarāṣṭrasya cātmajāḥ |
lokeṣu vihariṣyanti tvayā saha paraṃtapa

स्वराष्ट्रे ते च राजानः कच्चित्प्राप्स्यन्ति वै सुखम् ।
कौरवेषु प्रशान्तेषु त्वया नाथेन केशव

svarāṣṭre te ca rājānaḥ kaccitprāpsyanti vai sukham |
kauraveṣu praśānteṣu tvayā nāthena keśava

या मे सम्भावना तात त्वयि नित्यमवर्तत ।
अपि सा सफला तात कृता ते भरतान्प्रति

yā me sambhāvanā tāta tvayi nityamavartata |
api sā saphalā tāta kṛtā te bharatānprati

कृतो यत्नो मया पूर्वं सौशाम्ये कौरवान्प्रति ।
नाशक्यन्त यदा साम्ये ते स्थापयितुमञ्जसा ।

kṛto yatno mayā pūrvaṃ sauśāmye kauravānprati |
nāśakyanta yadā sāmye te sthāpayitumañjasā |

न दिष्टमप्यतिक्रान्तुं शक्यं बुद्ध्या बलेन वा ।
महर्षे विदितं भूयः सर्वमेतत्तवानघ

na diṣṭamapyatikrāntuṃ śakyaṃ buddhyā balena vā |
maharṣe viditaṃ bhūyaḥ sarvametattavānagha

तेऽत्यक्रामन्मतिं मह्यं भीष्मस्य विदुरस्य च ।
ततो यमक्षयं जग्मुः समासाद्येतरेतरम्

te'tyakrāmanmatiṃ mahyaṃ bhīṣmasya vidurasya ca |
tato yamakṣayaṃ jagmuḥ samāsādyetaretaram

पञ्चैव पाण्डवाः शिष्टा इतमित्रा हतात्मजाः ।
धार्तराष्ट्राश्च निहताः सर्वे ससुतबान्धवाः

pañcaiva pāṇḍavāḥ śiṣṭā itamitrā hatātmajāḥ |
dhārtarāṣṭrāśca nihatāḥ sarve sasutabāndhavāḥ

इत्युक्तवचने कृष्णे भृशं क्रोधसमन्वितः ।
उदङ्क इत्युवाचैनं रोषादुत्फुल्ललोचनः

ityuktavacane kṛṣṇe bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ |
udaṅka ityuvācainaṃ roṣādutphullalocanaḥ

यस्माच्छक्तेन ते कृष्ण न त्राताः कुरुपुङ्गवाः ।
सम्बन्धिनः प्रियास्तस्माच्छप्स्येऽहं त्वामसंशयम्

yasmācchaktena te kṛṣṇa na trātāḥ kurupuṅgavāḥ |
sambandhinaḥ priyāstasmācchapsye'haṃ tvāmasaṃśayam

न च ते प्रसभं यस्मात्ते निगृह्य निवारिताः ।
तस्मान्मन्युपरीतस्त्वां शप्स्यामि मधुसूदन

na ca te prasabhaṃ yasmātte nigṛhya nivāritāḥ |
tasmānmanyuparītastvāṃ śapsyāmi madhusūdana

त्वया शक्तेन हि सता मिथ्याचारेणि माधव ।
ते परीताः कुरुश्रेष्ठा नश्यन्तः स्म ह्युपेक्षिताः

tvayā śaktena hi satā mithyācāreṇi mādhava |
te parītāḥ kuruśreṣṭhā naśyantaḥ sma hyupekṣitāḥ

शृणु मे विस्तरेणेदं यद्वक्ष्ये भृगुनन्दन ।
गृहाणानुनयं चापि तपस्वी ह्यसि भार्गवम्

śṛṇu me vistareṇedaṃ yadvakṣye bhṛgunandana |
gṛhāṇānunayaṃ cāpi tapasvī hyasi bhārgavam

श्रुत्वा च मे तदध्यात्मं मुञ्चेथाः शापमद्य वै ।
न च मां तपसाऽल्पेन शक्तोऽभिभवितुं पुमान्

śrutvā ca me tadadhyātmaṃ muñcethāḥ śāpamadya vai |
na ca māṃ tapasā'lpena śakto'bhibhavituṃ pumān

न च ते तपसो नाशमिच्छामि तपतां वर ।
तपस्ते सुमहद्दीप्तं गुरवश्चापि तोषिताः

na ca te tapaso nāśamicchāmi tapatāṃ vara |
tapaste sumahaddīptaṃ guravaścāpi toṣitāḥ

कौमारं ब्रह्मचर्यं ते जानामि द्विजसत्तम ।
दुःखार्जितस्य तपसस्तस्मान्नेच्चामि तेऽव्ययम्

kaumāraṃ brahmacaryaṃ te jānāmi dvijasattama |
duḥkhārjitasya tapasastasmānneccāmi te'vyayam