अध्याय 5: इन्द्र बृहस्पति को मरुत्त से दूर रखते हैं

पथंवीर्यः समभवत्स राजा ददतांवरः ।
कथं च जातरूपेण समयुज्यत वै नृपः

pathaṃvīryaḥ samabhavatsa rājā dadatāṃvaraḥ |
kathaṃ ca jātarūpeṇa samayujyata vai nṛpaḥ

क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्नवतिष्ठते ।
कथं च शक्यमस्माभिस्तदवाप्नुं तचपोधन

kva ca tatsāṃprataṃ dravyaṃ bhagavannavatiṣṭhate |
kathaṃ ca śakyamasmābhistadavāpnuṃ tacapodhana

असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः ।
अपत्यं बहुलं तात तेऽस्पर्धन्त परस्परम्

asurāścaiva devāśca dakṣasyāsanprajāpateḥ |
apatyaṃ bahulaṃ tāta te'spardhanta parasparam

तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ पितृतुल्यौ बभूवतुः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः

tathaivāṅgirasaḥ putrau pitṛtulyau babhūvatuḥ |
bṛhaspatirbṛhattejāḥ saṃvartaśca tapodhanaḥ

तावति स्पर्धिनौ राजन्पृथगास्तां परस्परम् ।
बृहस्पतिः स संवर्तं बाधते स्म पुनःपुनः

tāvati spardhinau rājanpṛthagāstāṃ parasparam |
bṛhaspatiḥ sa saṃvartaṃ bādhate sma punaḥpunaḥ

स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
अर्थानुत्सृज्य दिग्वासा वने वासमरोचयत्

sa bādhyamānaḥ satataṃ bhrātrā jyeṣṭhena bhārata |
arthānutsṛjya digvāsā vane vāsamarocayat

वासवोऽप्यसुरान्सर्वान्विजित्य च निपात्य च ।
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम्

vāsavo'pyasurānsarvānvijitya ca nipātya ca |
indratvaṃ prāpya lokeṣu tato vavre purohitam

पुत्रमङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रज्येष्ठं बृहस्पतिम् ।
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वमासीद्राजा करंधमः

putramaṅgiraso jyeṣṭhaṃ viprajyeṣṭhaṃ bṛhaspatim |
yājyastvaṅgirasaḥ pūrvamāsīdrājā karaṃdhamaḥ

वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च ।
शतक्रतुरिवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ।

vīryeṇāpratimo loke vṛttena ca balena ca |
śatakraturivaujasvī dharmātmā saṃśitavrataḥ |

वाहनं यस्य योधाश्च मित्राणि विविधानि च ।
शयनानि च मुख्यानि महार्हाणि च सर्वशः

vāhanaṃ yasya yodhāśca mitrāṇi vividhāni ca |
śayanāni ca mukhyāni mahārhāṇi ca sarvaśaḥ

ध्यानादेवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः ।
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः

dhyānādevābhavadrājanmukhavātena sarvaśaḥ |
sa guṇaiḥ pārthivānsarvānvaśe cakre narādhipaḥ

संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गतः ।
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित्

saṃjīvya kālamiṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ |
babhūva tasya putrastu yayātiriva dharmavit

अविक्षिन्नाम शत्रुंजित्स वशे कृतवान्महीम् ।
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः

avikṣinnāma śatruṃjitsa vaśe kṛtavānmahīm |
vikrameṇa guṇaiścaiva pitevāsītsa pārthivaḥ

तस्य वासवतुल्योऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् ।
पुत्रस्तमनुरक्ताऽभूत्पृथिवी सागराम्बरा

tasya vāsavatulyo'bhūnmarutto nāma vīryavān |
putrastamanuraktā'bhūtpṛthivī sāgarāmbarā

स्पर्धते स स्म सततं देवराजेन नित्यदा ।
वासवोऽपि मरुत्तेनि स्पर्धते पाण्डुनन्दन

spardhate sa sma satataṃ devarājena nityadā |
vāsavo'pi marutteni spardhate pāṇḍunandana

शुचिः स गुणवानासीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः ।
यतमानोपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह

śuciḥ sa guṇavānāsīnmaruttaḥ pṛthivīpatiḥ |
yatamānopi yaṃ śakro na viśeṣayati sma ha

सोऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम् ।
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः

so'śaknuvanviśeṣāya samāhūya bṛhaspatim |
uvācedaṃ vaco devaiḥ sahito harivāhanaḥ

बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथञ्चन ।
दैवं कर्माथ पित्र्यं वा कर्तासि मम चेत्प्रियम्

bṛhaspate maruttasya mā sma kārṣīḥ kathañcana |
daivaṃ karmātha pitryaṃ vā kartāsi mama cetpriyam

अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते ।
इन्द्रत्वं प्राप्तवानेको मरुत्तस्तु महीपतिः

ahaṃ hi triṣu lokeṣu surāṇāṃ ca bṛhaspate |
indratvaṃ prāptavāneko maruttastu mahīpatiḥ

कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् ।
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तमविशङ्कया

kathaṃ hyamartyaṃ brahmaṃstvaṃ yājayitvā surādhipam |
yājayermṛtyusaṃyuktaṃ maruttamaviśaṅkayā

मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् ।
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम्

māṃ vā vṛṇīṣva bhadraṃ te maruttaṃ vā mahīpatim |
parityajya maruttaṃ vā yathājoṣaṃ bhajasva mām

एवमुक्तः स करकव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः ।
मुहूर्तमिव सञ्चिन्त्य देवराजानमब्रवीत्

evamuktaḥ sa karakavya devarājñā bṛhaspatiḥ |
muhūrtamiva sañcintya devarājānamabravīt

त्वं भूतानामधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च

tvaṃ bhūtānāmadhipatistvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ |
namucerviśvarūpasya nihantā tvaṃ balasya ca

त्वमाजहर्थ् देवानामेको वीरश्रियं पराम् ।
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन

tvamājaharth devānāmeko vīraśriyaṃ parām |
tvaṃ bibharṣi bhuvaṃ dyāṃ ca sadaiva balasūdana

परोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर ।
याजयेयमहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन

parohityaṃ kathaṃ kṛtvā tava devagaṇeśvara |
yājayeyamahaṃ martyaṃ maruttaṃ pākaśāsana

समाश्वसिहि देवेन्द्र नाहं मर्त्यस्य कर्हिचित् ।
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम

samāśvasihi devendra nāhaṃ martyasya karhicit |
grahīṣyāmi sruvaṃ yajñe śṛṇu cedaṃ vaco mama

हिरण्यरेता नोष्णः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी ।
भासं तु न रविः कुर्यान्न तु सत्यं चलेन्मयि

hiraṇyaretā noṣṇaḥ syātparivarteta medinī |
bhāsaṃ tu na raviḥ kuryānna tu satyaṃ calenmayi

बृहस्पतिवचःक श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः ।
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वमेव भवनं तदा

bṛhaspativacaḥka śrutvā śakro vigatamatsaraḥ |
praśasyainaṃ viveśātha svameva bhavanaṃ tadā