अध्याय 5: व्यास कहते हैं, राजा को वन जाने दो

युधिष्ठिर महाबाहो ********** कुरुनन्दनः ।
धृतराष्ट्रो महातेजास्तत्कुरुष्वाविचारयन्

yudhiṣṭhira mahābāho ********** kurunandanaḥ |
dhṛtarāṣṭro mahātejāstatkuruṣvāvicārayan

अयं हि वृद्धो नृपतिर्हतपुत्रो विशेषतः ।
नेदं कृच्छ्रं चिरतरं सहेदिति मतिर्मम

ayaṃ hi vṛddho nṛpatirhataputro viśeṣataḥ |
nedaṃ kṛcchraṃ cirataraṃ sahediti matirmama

गान्धारी च महाभागा प्राज्ञा करुणवेदिनी ।
पुत्रशोकं महाराज धैर्येणोद्वहते भृशम्

gāndhārī ca mahābhāgā prājñā karuṇavedinī |
putraśokaṃ mahārāja dhairyeṇodvahate bhṛśam

अहमप्येतदेव त्वां ब्रवीमि कुरु मे वचः ।
अनुज्ञां लभतां राजा मां वृथेह मरिष्यति

ahamapyetadeva tvāṃ bravīmi kuru me vacaḥ |
anujñāṃ labhatāṃ rājā māṃ vṛtheha mariṣyati

स्वस्थो भवत्वयं धीमान्वनेषु मधुगन्धिषु ।
राजर्षीणां पुराणानामनुयातु गतिं नृपः ।

svastho bhavatvayaṃ dhīmānvaneṣu madhugandhiṣu |
rājarṣīṇāṃ purāṇānāmanuyātu gatiṃ nṛpaḥ |

इत्युक्तः स तदा राजा व्यासेनाद्भुतकर्मणा ।
प्रत्युवाच महातेजा धर्मराजो महामुनिम्

ityuktaḥ sa tadā rājā vyāsenādbhutakarmaṇā |
pratyuvāca mahātejā dharmarājo mahāmunim

भगवानेव नो मान्यो भगवानेव नो गुरुः ।
भगवानस्य राज्यस्य कुलस्य च परायणम्

bhagavāneva no mānyo bhagavāneva no guruḥ |
bhagavānasya rājyasya kulasya ca parāyaṇam

अहं तु पुत्रो भगवन्पिता राजा गुरुश्च मे ।
निदेशवती च पितुः पुत्रो भवति धर्मतः

ahaṃ tu putro bhagavanpitā rājā guruśca me |
nideśavatī ca pituḥ putro bhavati dharmataḥ

इत्युक्तः स तु तं प्राह व्यासो वेदविदांवरः ।
युधिष्ठिरं महातेजाः पुनरेव महाकविः

ityuktaḥ sa tu taṃ prāha vyāso vedavidāṃvaraḥ |
yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ punareva mahākaviḥ

एवमेतन्महाभाग यथा वदसिं भारत ।
राजाऽयं वृद्धतां प्राप्तः प्रमाणे परमे स्थितः

evametanmahābhāga yathā vadasiṃ bhārata |
rājā'yaṃ vṛddhatāṃ prāptaḥ pramāṇe parame sthitaḥ

सोयं मयाऽभ्यनुज्ञातस्त्वथा च पृथिवीपतिः ।
करोतु स्वमभिप्रायं मा स्म विघ्नकरो भव

soyaṃ mayā'bhyanujñātastvathā ca pṛthivīpatiḥ |
karotu svamabhiprāyaṃ mā sma vighnakaro bhava

एष एव परो धर्मो राजर्षीणां युधिष्ठिर ।
समरे वा भवेन्मृत्युर्वने वा विधिपूर्वकम्

eṣa eva paro dharmo rājarṣīṇāṃ yudhiṣṭhira |
samare vā bhavenmṛtyurvane vā vidhipūrvakam

पित्रा तु तव राजेन्द्र पाण्डुना पृथिवीक्षिता ।
शिष्यभूतेन राजाऽयं गुरुवत्पर्युपासितः

pitrā tu tava rājendra pāṇḍunā pṛthivīkṣitā |
śiṣyabhūtena rājā'yaṃ guruvatparyupāsitaḥ

क्रतुभिर्दक्षिणावद्भी रत्नपर्वतशोभितैः ।
महद्भिरिष्टं गौर्भुक्ता प्रजाश्च परिपालिताः

kratubhirdakṣiṇāvadbhī ratnaparvataśobhitaiḥ |
mahadbhiriṣṭaṃ gaurbhuktā prajāśca paripālitāḥ

पुत्रसंस्यं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि ।
त्रयोदशसमा भुक्तं दत्तं च विविधं वसु

putrasaṃsyaṃ ca vipulaṃ rājyaṃ viproṣite tvayi |
trayodaśasamā bhuktaṃ dattaṃ ca vividhaṃ vasu

त्वया चायं नरव्याघ्र गुरुशुश्रूषयाऽनघ ।
आराधितः स भृत्येन गान्धारी च यशस्विनी

tvayā cāyaṃ naravyāghra guruśuśrūṣayā'nagha |
ārādhitaḥ sa bhṛtyena gāndhārī ca yaśasvinī

अनुजानीहि पितरं समयोऽस्म तपोविधौ ।
न मन्युर्विद्यते चास्य सुसूक्ष्मोऽपि युधिष्ठिर

anujānīhi pitaraṃ samayo'sma tapovidhau |
na manyurvidyate cāsya susūkṣmo'pi yudhiṣṭhira

एतावदुक्त्वा वचनमनुमान्य च पार्थिवम् ।
तथाऽस्त्विति च तेनोक्तः कौतेयेन ययौ वनम्

etāvaduktvā vacanamanumānya ca pārthivam |
tathā'stviti ca tenoktaḥ kauteyena yayau vanam

गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्तदा ।
प्रोवाच पितरं वृद्धं मन्दंमन्दमिवानतः

gate bhagavati vyāse rājā pāṇḍusutastadā |
provāca pitaraṃ vṛddhaṃ mandaṃmandamivānataḥ

यदाह भगवान्व्यासो यच्चापि भवतो मतम् ।
यथाऽऽह च महेष्वासः कृपो विदुर एव च

yadāha bhagavānvyāso yaccāpi bhavato matam |
yathā''ha ca maheṣvāsaḥ kṛpo vidura eva ca

युयुत्सुः संजयश्चैव तत्कर्तास्म्यहमञ्जसा ।
सर्व एव हि मान्या मे कुलस्य हि हितैषिणः

yuyutsuḥ saṃjayaścaiva tatkartāsmyahamañjasā |
sarva eva hi mānyā me kulasya hi hitaiṣiṇaḥ

इदं तु याचे नृपते त्वामहं शिरसा नतः ।
क्रियतां तावदाहारस्ततो गच्छाश्रमं प्रति

idaṃ tu yāce nṛpate tvāmahaṃ śirasā nataḥ |
kriyatāṃ tāvadāhārastato gacchāśramaṃ prati