अध्याय 79: नारद का आगमन और तीर्थों के विषय में प्रश्न

धनञ्जयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाः ।
न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह कृष्णया

dhanañjayotsukāste tu vane tasminmahārathāḥ |
nyavasanta mahābhāgā draupadyā saha kṛṣṇayā

धनं जयोत्सुकानां तु भ्रातॄणां कृष्णया सह ।
श्रुत्वा वाक्यानि विमना धर्मराजोप्यजायत

dhanaṃ jayotsukānāṃ tu bhrātṝṇāṃ kṛṣṇayā saha |
śrutvā vākyāni vimanā dharmarājopyajāyata

अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् ।
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्

athāpaśyanmahātmānaṃ devarṣiṃ tatra nāradam |
dīpyamānaṃ śriyā brāhmyā dīptāgnisamatejasam

तमागतमभिप्रेक्ष्य भ्रातृभिः सह धर्मराट् ।
प्रत्युत्थाय यथान्यायं पूजां चक्रे महात्मने

tamāgatamabhiprekṣya bhrātṛbhiḥ saha dharmarāṭ |
pratyutthāya yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre mahātmane

स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमः ।
विबभावतिदीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः

sa taiḥ parivṛtaḥ śrīmānbhrātṛbhiḥ kurusattamaḥ |
vibabhāvatidīptaujā devairiva śatakratuḥ

यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन् ।
न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा

yathā ca vedānsāvitrī yājñasenī tathā patīn |
na jahau dharmataḥ pārthānmerumarkaprabhā yathā

अर्ध्यं पाद्यमथानीय त्वभ्यवायदच्युतः ।
नारदस्तु महातेजाः स्वस्त्यस्त्वित्यभ्यभाषत

ardhyaṃ pādyamathānīya tvabhyavāyadacyutaḥ |
nāradastu mahātejāḥ svastyastvityabhyabhāṣata

ततो युधिष्ठिरो राजा दृष्ट्वा देवर्षिसत्तमम् ।
यथार्हं पूजयामास विधिवत्कुरुनन्दनः

tato yudhiṣṭhiro rājā dṛṣṭvā devarṣisattamam |
yathārhaṃ pūjayāmāsa vidhivatkurunandanaḥ

प्रतिगृह्य च तां पूजां नारदो भगवानृषिः ।
आश्वासयद्धर्मसुतं युक्तरूपमिवानघ

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ nārado bhagavānṛṣiḥ |
āśvāsayaddharmasutaṃ yuktarūpamivānagha

उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददानि ते

uvāca ca mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
brūhi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha kenārthaḥ kiṃ dadāni te

अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा नारदं देवसंमितम्

atha dharmasuto rājā praṇamya bhrātṛbhiḥ saha |
uvāca prāñjalirbhūtvā nāradaṃ devasaṃmitam

न्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ।
कृतमित्येव मन्येऽहं प्रसादात्तव सुव्रत

nvayi tuṣṭe mahābhāga sarvalokābhipūjite |
kṛtamityeva manye'haṃ prasādāttava suvrata

यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ।
संदेहं मे सुनिश्रेष्ठ तत्वतश्छेत्तुमर्हसि

yadi tvahamanugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito'nagha |
saṃdehaṃ me suniśreṣṭha tatvataśchettumarhasi

प्रदक्षिणां यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः ।
किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्भवान्वक्तुमर्हति

pradakṣiṇāṃ yaḥ kurute pṛthivīṃ tīrthatatparaḥ |
kiṃ phalaṃ tasya kārtsnyena tadbhavānvaktumarhati

शृणु राजन्नवहितो यथा भीष्मेण धीमता ।
पुलस्त्यस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम्

śṛṇu rājannavahito yathā bhīṣmeṇa dhīmatā |
pulastyasya sakāśādvai sarvametadupaśrutam

पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतांवरः ।
पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिभिः सह

purā bhāgīrathītīre bhīṣmo dharmabhṛtāṃvaraḥ |
pitryaṃ vrataṃ samāsthāya nyavasanmunibhiḥ saha

शुभे देशे तथा राजन्पुण्ये देवर्षिसेविते ।
गङ्गाद्वारे महाभाग देवगन्धर्वसेविते

śubhe deśe tathā rājanpuṇye devarṣisevite |
gaṅgādvāre mahābhāga devagandharvasevite

स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः ।
ऋषींश्च तर्पयामास विधिदृष्टेन कर्मणा

sa pitṝṃstarpayāmāsa devāṃśca paramadyutiḥ |
ṛṣīṃśca tarpayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā

कस्य चित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महायशाः ।
ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यमृषिसत्तमम्

kasya cittvatha kālasya japanneva mahāyaśāḥ |
dadarśādbhutasaṃkāśaṃ pulastyamṛṣisattamam

स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानमिव श्रिया ।
प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं परमं ययौ

sa taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ dīpyamānamiva śriyā |
praharṣamatulaṃ lebhe vismayaṃ paramaṃ yayau

उपस्थितं महाभागं पूजयामास भारत ।
भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा

upasthitaṃ mahābhāgaṃ pūjayāmāsa bhārata |
bhīṣmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho vidhidṛṣṭena karmaṇā

शिरसा चाघमादाय शुचिः प्रयतमानसः ।
नाम संकीर्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे

śirasā cāghamādāya śuciḥ prayatamānasaḥ |
nāma saṃkīrtayāmāsa tasminbrahmarṣisattame

भीष्मोऽहमस्मि भद्रं ते दासोऽस्मि तव सुव्रत ।
तव संदर्शनादेव मुक्तोऽहं सर्वकिल्वपैः

bhīṣmo'hamasmi bhadraṃ te dāso'smi tava suvrata |
tava saṃdarśanādeva mukto'haṃ sarvakilvapaiḥ

रएवमुक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतांवरः ।
वाग्यतः प्राञ्जलिर्भूत्वातूष्णीमासीद्युधिष्ठिर

raevamuktvā mahārāja bhīṣmo dharmabhṛtāṃvaraḥ |
vāgyataḥ prāñjalirbhūtvātūṣṇīmāsīdyudhiṣṭhira

तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम् ।
भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाऽभवत्

taṃ dṛṣṭvā niyamenātha svādhyāyāmnāyakarśitam |
bhīṣmaṃ kurukulaśreṣṭhaṃ muniḥ prītamanā'bhavat

ततः स मधुरेणाथ स्वरेण सुमहातपाः ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञः पुलस्त्यः प्रीतमानसः

tataḥ sa madhureṇātha svareṇa sumahātapāḥ |
uvāca vākyaṃ dharmajñaḥ pulastyaḥ prītamānasaḥ