अध्याय 309: कुन्ती नवजात पुत्र को नदी में बहाती है

ततो गर्भः समभवत्पृथायाः पृथिवीपते ।
शुक्ले दशोत्तरे पक्षे तारापतिरिवाम्बरे

tato garbhaḥ samabhavatpṛthāyāḥ pṛthivīpate |
śukle daśottare pakṣe tārāpatirivāmbare

सा बान्धवभयाद्बाला गर्भं तं विनिगूहती ।
धारयामास सुश्रोणी न चैनां बुबुधे जनः

sā bāndhavabhayādbālā garbhaṃ taṃ vinigūhatī |
dhārayāmāsa suśroṇī na caināṃ bubudhe janaḥ

न हि तां वेद नार्यन्या काचिद्धात्रेयिकामृते ।
कन्यापुरगतां बालां निपुणां परिरक्षणे

na hi tāṃ veda nāryanyā kāciddhātreyikāmṛte |
kanyāpuragatāṃ bālāṃ nipuṇāṃ parirakṣaṇe

ततः कालेन सा गर्भं सुषुवे वरवर्णिनी ।
कन्यैव तस्य देवस्य प्रसादादमरप्रभम्

tataḥ kālena sā garbhaṃ suṣuve varavarṇinī |
kanyaiva tasya devasya prasādādamaraprabham

तथैवाबद्धकवचं कनकोज्ज्वलकुण्डलम् ।
हर्यक्षं वृषभस्कन्धं यथास्य पितरं तथा

tathaivābaddhakavacaṃ kanakojjvalakuṇḍalam |
haryakṣaṃ vṛṣabhaskandhaṃ yathāsya pitaraṃ tathā

जातमात्रं च तं गर्भं धात्र्या संमन्त्र्य भामिनी ।
उत्स्रष्टुकामा तं गर्भं कारयामास भारत ।

jātamātraṃ ca taṃ garbhaṃ dhātryā saṃmantrya bhāminī |
utsraṣṭukāmā taṃ garbhaṃ kārayāmāsa bhārata |

मञ्जूषां शिल्पिभिस्तूर्णं सुनद्धां सुप्रतिष्ठिताम् ॥
प्लवैर्बहुविधैर्बद्धां प्लवनार्थं जले नृप ।
अजिनैर्मृदुभिश्चैवं संस्तीर्णशयनां तथा

mañjūṣāṃ śilpibhistūrṇaṃ sunaddhāṃ supratiṣṭhitām ||
plavairbahuvidhairbaddhāṃ plavanārthaṃ jale nṛpa |
ajinairmṛdubhiścaivaṃ saṃstīrṇaśayanāṃ tathā

मञ्जूषायां समाधाय स्वास्तीर्णायां समन्ततः ।
मधूच्चिष्टस्थितायां तं सुखायां रुदती तथा ।
श्लक्ष्णायां सुपिधानायामश्वनद्यामवासृजत्

mañjūṣāyāṃ samādhāya svāstīrṇāyāṃ samantataḥ |
madhūcciṣṭasthitāyāṃ taṃ sukhāyāṃ rudatī tathā |
ślakṣṇāyāṃ supidhānāyāmaśvanadyāmavāsṛjat

जानती चाप्यकर्तव्यं कन्याया गर्भधारणम् ।
पुत्रस्नेहेन सा राजन्करुणं पर्यदेवयत्

jānatī cāpyakartavyaṃ kanyāyā garbhadhāraṇam |
putrasnehena sā rājankaruṇaṃ paryadevayat

समुत्सृजन्ती मञ्जूपामश्वनद्यां तदा जले ।
उवाच रुदतीकुन्ती यानि वाक्यानि तच्छृणु

samutsṛjantī mañjūpāmaśvanadyāṃ tadā jale |
uvāca rudatīkuntī yāni vākyāni tacchṛṇu

स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च पुत्रक ।
दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यस्तथा तोयचराश्च ये

svasti te'stvāntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaśca putraka |
divyebhyaścaiva bhūtebhyastathā toyacarāśca ye

शिवास्ते सन्तु पन्थानो मा च ते परिपन्थिनः ।
आगताश्च तथा पुत्र भवन्त्यद्रोहचेतसः

śivāste santu panthāno mā ca te paripanthinaḥ |
āgatāśca tathā putra bhavantyadrohacetasaḥ

पातु त्वां वरुणो राजा सलिले सलिलेश्वरः ।
अन्तरिक्षेऽन्तरिक्षस्थः पवनः सर्वगस्तथा

pātu tvāṃ varuṇo rājā salile salileśvaraḥ |
antarikṣe'ntarikṣasthaḥ pavanaḥ sarvagastathā

पिता त्वां पातु सर्वत्र तपनस्तपतांवरः ।
येन दत्तोसि मे पुत्र दिव्येन विधिना किल

pitā tvāṃ pātu sarvatra tapanastapatāṃvaraḥ |
yena dattosi me putra divyena vidhinā kila

आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे च देवताः ।
मरुतश्च सहेन्द्रेण दिशश्च सदिदीश्वराः

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve ca devatāḥ |
marutaśca sahendreṇa diśaśca sadidīśvarāḥ

रक्षन्तु त्वां सुराः सर्वे समेषु विषमेषु च ।
वेत्स्यामि त्वांविदेशेपि कवचेनाभिसूचितम्

rakṣantu tvāṃ surāḥ sarve sameṣu viṣameṣu ca |
vetsyāmi tvāṃvideśepi kavacenābhisūcitam

धन्यस्ते पुत्र जनरको देवो भानुर्विभावसुः ।
स्त्वां द्रक्ष्यति दिव्येन चक्षुषा वाहिनीगतम्

dhanyaste putra janarako devo bhānurvibhāvasuḥ |
stvāṃ drakṣyati divyena cakṣuṣā vāhinīgatam

धन्या सा प्रमदा या त्वां पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ।
यस्यास्त्वं तृषितः पुत्र स्तनं पास्यसि देवज

dhanyā sā pramadā yā tvāṃ putratve kalpayiṣyati |
yasyāstvaṃ tṛṣitaḥ putra stanaṃ pāsyasi devaja

कोनु स्वप्नस्तया दृष्टो या त्वामादित्यवर्चसम् ।
दिव्यवर्मसमायुक्तं दिव्यकृण्डलभूषितम्

konu svapnastayā dṛṣṭo yā tvāmādityavarcasam |
divyavarmasamāyuktaṃ divyakṛṇḍalabhūṣitam

पद्मायतविशालाक्षं पद्मताम्रदलोज्ज्वलम् ।
सुललाटं सुकेशान्तं पुत्रत्वे कल्पयिष्यति

padmāyataviśālākṣaṃ padmatāmradalojjvalam |
sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ putratve kalpayiṣyati

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां भूमौ संसर्पमाणकम् ।
अव्यक्तकलवाक्यानि वदन्तं रेणुगुण्ठितम्

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ bhūmau saṃsarpamāṇakam |
avyaktakalavākyāni vadantaṃ reṇuguṇṭhitam

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां पुनर्यौवनगोचरम् ।
हिमवद्वनसंभूतं सिंहं केसरिणं यथा

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ punaryauvanagocaram |
himavadvanasaṃbhūtaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ yathā

एवं बहुविधं राजन्विलप्य करुणं पृथा ।
अवामृजतमज्जूषामश्वनद्यां तदा जले

evaṃ bahuvidhaṃ rājanvilapya karuṇaṃ pṛthā |
avāmṛjatamajjūṣāmaśvanadyāṃ tadā jale

रुदती पुत्रशोकार्ता निशीथे कमलेक्षणा ।
धात्र्या सह पृथा राजन्पुत्रदर्शनलालसा

rudatī putraśokārtā niśīthe kamalekṣaṇā |
dhātryā saha pṛthā rājanputradarśanalālasā

विसर्जयित्वा मञ्जूषां संबोधनभयात्पितुः ।
विवेश राजभवनं पुनः शोकातुरा ततः

visarjayitvā mañjūṣāṃ saṃbodhanabhayātpituḥ |
viveśa rājabhavanaṃ punaḥ śokāturā tataḥ

मञ्जूषा त्वश्वनद्याः सा ययौ चर्मयण्वतीं नदीम् ।
चर्मण्वत्याश्चयमुनां ततो गङ्गां जगाम ह

mañjūṣā tvaśvanadyāḥ sā yayau carmayaṇvatīṃ nadīm |
carmaṇvatyāścayamunāṃ tato gaṅgāṃ jagāma ha

गङ्गायाः सूतविषयं चम्पामनुययौ पुरीम् ।
स मञ्जूषागतो गर्भस्तरङ्गैरुह्यमानकः

gaṅgāyāḥ sūtaviṣayaṃ campāmanuyayau purīm |
sa mañjūṣāgato garbhastaraṅgairuhyamānakaḥ

अमृतादुत्थितं दिव्यं तनुवर्म सकुण्डलम् ।
धारयामास तं गर्भं दैवं च विधिनिर्मितम्

amṛtādutthitaṃ divyaṃ tanuvarma sakuṇḍalam |
dhārayāmāsa taṃ garbhaṃ daivaṃ ca vidhinirmitam

एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्महात्मनः ।
स सूर्यसंभवो गर्भः कुन्त्या गर्भेण धारितः

etadguhyaṃ mahārāja sūryasyāsīnmahātmanaḥ |
sa sūryasaṃbhavo garbhaḥ kuntyā garbheṇa dhāritaḥ