अध्याय 269: जयद्रथ बलपूर्वक द्रौपदी को ले जाता है

सरोषरागोपहतेन वल्गुना
सरागनेत्रेण नतोन्नतभ्रुवा ।
मुखेन विस्फूर्य सुवीरराष्ट्रपं
ततोऽब्रवीत्तं द्रुपदात्मजा पुनः

saroṣarāgopahatena valgunā
sarāganetreṇa natonnatabhruvā |
mukhena visphūrya suvīrarāṣṭrapaṃ
tato'bravīttaṃ drupadātmajā punaḥ

यशस्विनस्तीक्ष्णविषान्महारथा-
नभिब्रुवन्मूढ न लज्जसे कथम् ।
महेन्द्रकल्पान्निरतान्स्वकर्मसु
स्तितान्समूहेष्वपि यक्षरक्षसाम्

yaśasvinastīkṣṇaviṣānmahārathā-
nabhibruvanmūḍha na lajjase katham |
mahendrakalpānniratānsvakarmasu
stitānsamūheṣvapi yakṣarakṣasām

न किंचिदार्याः प्रवदन्ति पापं
वनेचरंवा गृहमेधिनं वा ।
तपस्विनं संपरिपूर्णविद्यं
भजन्ति चैवं सुनराः सुवीर

na kiṃcidāryāḥ pravadanti pāpaṃ
vanecaraṃvā gṛhamedhinaṃ vā |
tapasvinaṃ saṃparipūrṇavidyaṃ
bhajanti caivaṃ sunarāḥ suvīra

अहं तु मन्ये तव नास्ति कश्चि-
देतादृशे क्षत्रियसंनिवेशे ।
यस्त्वद्य पातालमुखे पतन्तं
पाणौ गृहीत्वा प्रतिसंहरेत

ahaṃ tu manye tava nāsti kaści-
detādṛśe kṣatriyasaṃniveśe |
yastvadya pātālamukhe patantaṃ
pāṇau gṛhītvā pratisaṃhareta

नागं प्रमिन्नं गिरिकूटकल्प-
मुपत्यकां हैमवतीं चरन्तम् ।
दण्डीव यूथादपसेधसि त्वं
यो जेतुमाशंससि धर्मराजम्

nāgaṃ praminnaṃ girikūṭakalpa-
mupatyakāṃ haimavatīṃ carantam |
daṇḍīva yūthādapasedhasi tvaṃ
yo jetumāśaṃsasi dharmarājam

बाल्यात्प्रसुप्तस्य महाबलस्य
सिंहस् पक्ष्माणि मुखाल्लुनासि ।
पदा समाहत्य पलायमानः
क्रुद्धं यदा द्रक्ष्यसि भीमसेनम्

bālyātprasuptasya mahābalasya
siṃhas pakṣmāṇi mukhāllunāsi |
padā samāhatya palāyamānaḥ
kruddhaṃ yadā drakṣyasi bhīmasenam

महाबलं घोरतरं प्रवृद्धं
जातं हरिं पर्वतकन्दरेषु ।
प्रसुप्तमुग्रं प्रपदेन हंसि
यः क्रुद्धमायोत्स्यसि जिष्णुमुग्रम्

mahābalaṃ ghorataraṃ pravṛddhaṃ
jātaṃ hariṃ parvatakandareṣu |
prasuptamugraṃ prapadena haṃsi
yaḥ kruddhamāyotsyasi jiṣṇumugram

कृष्णोरगौ तीक्ष्णमुखौ द्विजिह्वौ
मत्तः पदा क्रामसि पुच्छदेशे ।
यः पाण्डवाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्यां
जघन्यजाभ्यां प्रयुयुत्ससे त्वम्

kṛṣṇoragau tīkṣṇamukhau dvijihvau
mattaḥ padā krāmasi pucchadeśe |
yaḥ pāṇḍavābhyāṃ puruṣottamābhyāṃ
jaghanyajābhyāṃ prayuyutsase tvam

यथा च वेणुः कदली नलो वा
फलन्त्यभावाय न भूतयेऽऽत्मनः ।
तथैव मां तैः परिरक्ष्यमाणा-
मादास्यसे कर्कटकीव गर्भम्

yathā ca veṇuḥ kadalī nalo vā
phalantyabhāvāya na bhūtaye''tmanaḥ |
tathaiva māṃ taiḥ parirakṣyamāṇā-
mādāsyase karkaṭakīva garbham

जानामि कृष्णे विदितं ममैत-
द्यथाविधास्ते नरदेवपुत्राः ।
न त्वेवमेतेन विभीषणेन
शक्या वयं त्रासयितुं त्वयाऽद्य

jānāmi kṛṣṇe viditaṃ mamaita-
dyathāvidhāste naradevaputrāḥ |
na tvevametena vibhīṣaṇena
śakyā vayaṃ trāsayituṃ tvayā'dya

वयं पुनः सप्तदशेषु कृष्णे
कुलेषु सर्वेऽनवमेषु जाताः ।
षड्भ्यो गुणेभ्योऽभ्यधिका विहीना
न्मन्यामहे द्रौपदी पाण्डुपुत्रान्

vayaṃ punaḥ saptadaśeṣu kṛṣṇe
kuleṣu sarve'navameṣu jātāḥ |
ṣaḍbhyo guṇebhyo'bhyadhikā vihīnā
nmanyāmahe draupadī pāṇḍuputrān

सा क्षिप्रमातिष्ठ गजं रथं वा
न वाक्यमात्रेण वयं हि शक्याः ।
आशंस वा त्वं कृपणं वदन्ती
सौवीरराजस्य पुनः प्रसादम्

sā kṣipramātiṣṭha gajaṃ rathaṃ vā
na vākyamātreṇa vayaṃ hi śakyāḥ |
āśaṃsa vā tvaṃ kṛpaṇaṃ vadantī
sauvīrarājasya punaḥ prasādam

महाबला किंत्विह दुर्बलेव
सौवीरराजस्य मताऽहमस्मि ।
नाहं प्रमाथादिह संप्रतीता
सौवीरराजं कृपणं वदेयम्

mahābalā kiṃtviha durbaleva
sauvīrarājasya matā'hamasmi |
nāhaṃ pramāthādiha saṃpratītā
sauvīrarājaṃ kṛpaṇaṃ vadeyam

यस्या हि कृष्णौ पदवीं चरेतां
समास्थितावेकरथे समेतौ ।
इन्द्रोऽपितां नापहरेत्कथंचि-
न्मनुष्यमात्रः कृपणः कुतोऽन्यः

yasyā hi kṛṣṇau padavīṃ caretāṃ
samāsthitāvekarathe sametau |
indro'pitāṃ nāpaharetkathaṃci-
nmanuṣyamātraḥ kṛpaṇaḥ kuto'nyaḥ

यथा विकीटी परवीरघाती
निघ्नन्रथस्थो द्विषतां मनांसि ।
मदन्तरे त्वद्ध्वजिनीं प्रवेष्टा
वक्षं दहन्नग्निरिवोष्णगेषु

yathā vikīṭī paravīraghātī
nighnanrathastho dviṣatāṃ manāṃsi |
madantare tvaddhvajinīṃ praveṣṭā
vakṣaṃ dahannagnirivoṣṇageṣu

जनार्दनः सान्धकवृष्णिवीरो
महेष्वासाः केकयाश्चापि सर्वे ।
एते हि सर्वे मम राजपुत्राः
प्रहृष्टरूपाः पदवीं चरेयुः

janārdanaḥ sāndhakavṛṣṇivīro
maheṣvāsāḥ kekayāścāpi sarve |
ete hi sarve mama rājaputrāḥ
prahṛṣṭarūpāḥ padavīṃ careyuḥ

मौर्वीविसृष्टाः स्तनयित्नुघोषा
गाण्डीवमुक्तास्त्वतिवेगवन्तः ।
हस्तं समाहत्य धनंजयस्य
भीमाः शब्दं घोरतरं नदनति

maurvīvisṛṣṭāḥ stanayitnughoṣā
gāṇḍīvamuktāstvativegavantaḥ |
hastaṃ samāhatya dhanaṃjayasya
bhīmāḥ śabdaṃ ghorataraṃ nadanati

गाण्डीवमुक्तांश्च महाशरौघान्
पतङ्गसङ्घानिव शीघ्रवेगान् ।
यदा द्रष्टास्यर्जुनं वीर्यशालिनं
तदा स्वबुद्धिं प्रतिनिन्दितासि

gāṇḍīvamuktāṃśca mahāśaraughān
pataṅgasaṅghāniva śīghravegān |
yadā draṣṭāsyarjunaṃ vīryaśālinaṃ
tadā svabuddhiṃ pratininditāsi

सशङ्खघोषः सतलत्रघोषो
गाण्डीवधन्वा मुहुरुद्वहंश्च ।
यदा शरानर्पयिता तवोरसि
तदा मनस्ते किमिवाभविष्यत्

saśaṅkhaghoṣaḥ satalatraghoṣo
gāṇḍīvadhanvā muhurudvahaṃśca |
yadā śarānarpayitā tavorasi
tadā manaste kimivābhaviṣyat

गदाहस्तं भीममभिद्रवन्तं
माद्रीपुत्रौ संपतन्तौ दिशश्च ।
अमर्षजं क्रोधविषं वमन्तौ
दृष्ट्वा चिरं तापमुपैष्यसेऽधम

gadāhastaṃ bhīmamabhidravantaṃ
mādrīputrau saṃpatantau diśaśca |
amarṣajaṃ krodhaviṣaṃ vamantau
dṛṣṭvā ciraṃ tāpamupaiṣyase'dhama

यथा वाऽहं नातिचरे कथंचि-
त्पतीन्महार्हान्मनसाऽपिजातु ।
तेनाद्य सत्येन वशीकृतंत्वां
द्रष्टास्मि पार्थैः परिकृष्यमाणम्

yathā vā'haṃ nāticare kathaṃci-
tpatīnmahārhānmanasā'pijātu |
tenādya satyena vaśīkṛtaṃtvāṃ
draṣṭāsmi pārthaiḥ parikṛṣyamāṇam

न संभ्रमं गन्तुमहं हि शक्ष्ये
त्वया नृशंसेन विकृष्यमाणा ।
समागताऽहं हि कुरुप्रवीरैः
पुनर्वनं काम्यकमागताऽस्मि

na saṃbhramaṃ gantumahaṃ hi śakṣye
tvayā nṛśaṃsena vikṛṣyamāṇā |
samāgatā'haṃ hi kurupravīraiḥ
punarvanaṃ kāmyakamāgatā'smi

इत्येवमुक्तस्तु स सिन्धुनाथ-
स्तां द्रौपदीमाहविशालनेत्राम् ।
आरुह्यतामाशु रथं मदीयं
मा त्वां वलाद्दौपदिकर्षयेहम्

ityevamuktastu sa sindhunātha-
stāṃ draupadīmāhaviśālanetrām |
āruhyatāmāśu rathaṃ madīyaṃ
mā tvāṃ valāddaupadikarṣayeham

सा ताननुप्रेक्ष्य विशालनेत्रा
जिघृक्षमाणानवभर्त्सयन्ती ।
प्रोवाच मा मा स्पृशतेति भीता
धौम्यं प्रचुक्रोश पुरोहितं सा

sā tānanuprekṣya viśālanetrā
jighṛkṣamāṇānavabhartsayantī |
provāca mā mā spṛśateti bhītā
dhaumyaṃ pracukrośa purohitaṃ sā

जग्राह तामुत्तरवस्त्रदेशे
जयद्रथस्तं समवाक्षिपत्सा ।
तया समाक्षिप्ततनुः स पापः
पपात शाखीव निकृत्तमूलः

jagrāha tāmuttaravastradeśe
jayadrathastaṃ samavākṣipatsā |
tayā samākṣiptatanuḥ sa pāpaḥ
papāta śākhīva nikṛttamūlaḥ

प्रगृह्यमाणा तु महाजवेन
मुहुर्विनिःश्वस्य च राजपुत्री ।
सा मृष्यमाणा रथमारुरोह
धौम्यस्य पादावभिवाद्य कृष्णा

pragṛhyamāṇā tu mahājavena
muhurviniḥśvasya ca rājaputrī |
sā mṛṣyamāṇā rathamāruroha
dhaumyasya pādāvabhivādya kṛṣṇā

नेयं शक्या त्वया नेतुमविजित्य महारथान् ।
धर्मं क्षत्रस् पौराणमवेक्षस्व जयद्रथ

neyaṃ śakyā tvayā netumavijitya mahārathān |
dharmaṃ kṣatras paurāṇamavekṣasva jayadratha

क्षुद्रं कृत्वाफलंपापं त्वं प्राप्स्यसि न संशयः ।
आसाद्य पाण्डवान्वीरान्धर्मराजपुरोगमान्

kṣudraṃ kṛtvāphalaṃpāpaṃ tvaṃ prāpsyasi na saṃśayaḥ |
āsādya pāṇḍavānvīrāndharmarājapurogamān

इत्युक्तवाह्रियमाणां तां राजपुत्रीं यशस्विनीम् ।
अन्वगच्छत्तदा धौम्यः पदातिगणमध्यगः

ityuktavāhriyamāṇāṃ tāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
anvagacchattadā dhaumyaḥ padātigaṇamadhyagaḥ