अध्याय 19: देवताओं ने प्रद्युम्न का घातक बाण रुकवाया

एवमुक्तस्तु कौन्तेय सूतपुत्रस्ततो मृधे ।
प्रद्युम्नमब्रवीच्छ्लक्ष्णं मधुरं वाक्यमञ्जसा

evamuktastu kaunteya sūtaputrastato mṛdhe |
pradyumnamabravīcchlakṣṇaṃ madhuraṃ vākyamañjasā

न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् ।
युद्धज्ञोस्मि च वृष्णीनां नात्र किंचिदतोऽन्यथा

na me bhayaṃ raukmiṇeya saṃgrāme yacchato hayān |
yuddhajñosmi ca vṛṣṇīnāṃ nātra kiṃcidato'nyathā

आयुष्मन्नुपदेशस्तु सारथ्ये वर्ततां स्मृतः ।
सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस्त्वं चापि भृशपीडितः

āyuṣmannupadeśastu sārathye vartatāṃ smṛtaḥ |
sarvārtheṣu rathī rakṣyastvaṃ cāpi bhṛśapīḍitaḥ

त्वं हि साल्वप्रयुक्तेन शरेणाभिहतो भृशम् ।
कश्मलाभिहतो वीर ततोऽहमपयातवान्

tvaṃ hi sālvaprayuktena śareṇābhihato bhṛśam |
kaśmalābhihato vīra tato'hamapayātavān

सत्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया ।
पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन

satvaṃ sātvatamukhyādya labdhasaṃjño yadṛcchayā |
paśya me hayasaṃyāne śikṣāṃ keśavanandana

दारुकेणाहमुत्पन्नो यथावच्चैव शिक्षितः ।
वीतभीः प्रविशाम्येतां साल्वस्य महतीं चमूम्

dārukeṇāhamutpanno yathāvaccaiva śikṣitaḥ |
vītabhīḥ praviśāmyetāṃ sālvasya mahatīṃ camūm

एवमुक्त्वा ततो वीरो हयान्संचोद्य संगरे ।
रश्मिभिस्तु समुद्यम्य जवेनाभ्यपतत्तदा

evamuktvā tato vīro hayānsaṃcodya saṃgare |
raśmibhistu samudyamya javenābhyapatattadā

मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च ।
सव्यानि च विचित्राणि दक्षिणानि च सर्वशः

maṇḍalāni vicitrāṇi yamakānītarāṇi ca |
savyāni ca vicitrāṇi dakṣiṇāni ca sarvaśaḥ

प्रतोदेनाहता राजन्रश्मिभिश्च समुद्यताः ।
उत्पतन्त इवाकाशं विबभुस्ते हयोत्तमाः

pratodenāhatā rājanraśmibhiśca samudyatāḥ |
utpatanta ivākāśaṃ vibabhuste hayottamāḥ

ते हस्तलाघवोपेतं विज्ञाय नृप दारुकिम् ।
उह्यमाना इव तदा नास्पृशंश्चरणैर्महीम्

te hastalāghavopetaṃ vijñāya nṛpa dārukim |
uhyamānā iva tadā nāspṛśaṃścaraṇairmahīm

सोपसव्यां चमूं तस्य साल्वस्य भरतर्षभ ।
चकार नातियत्नेन तदद्भुतमिवाभवत्

sopasavyāṃ camūṃ tasya sālvasya bharatarṣabha |
cakāra nātiyatnena tadadbhutamivābhavat

अमृष्यमाणोपसव्यं साल्वः समितिदारुणः ।
यन्तारमस्य सहसा त्रिभिर्बाणैः समार्दयत्

amṛṣyamāṇopasavyaṃ sālvaḥ samitidāruṇaḥ |
yantāramasya sahasā tribhirbāṇaiḥ samārdayat

दारुकस्य सुतस्तं तु बाणवेगमचिन्तयन् ।
भूय एव महाबाहो प्रययावपसव्यतः

dārukasya sutastaṃ tu bāṇavegamacintayan |
bhūya eva mahābāho prayayāvapasavyataḥ

ततो बाणान्बहुविधान्पुनरेव स सौभराट् ।
मुमोच तनये वीर मम रुक्मिणिनन्दने

tato bāṇānbahuvidhānpunareva sa saubharāṭ |
mumoca tanaye vīra mama rukmiṇinandane

तानप्राप्ताञ्शितैर्ब्राणैश्चिच्छेद परवीरहा ।
रौक्मिणेयः स्मितं कृत्वा दर्शयन्हस्तलाघवं

tānaprāptāñśitairbrāṇaiściccheda paravīrahā |
raukmiṇeyaḥ smitaṃ kṛtvā darśayanhastalāghavaṃ

छिन्नान्दृष्ट्वा तु तान्बाणान्प्रद्युम्नेन च सौभराट् ।
आसुरीं दारुणीं मायामास्थाय व्यसृजच्छरान्

chinnāndṛṣṭvā tu tānbāṇānpradyumnena ca saubharāṭ |
āsurīṃ dāruṇīṃ māyāmāsthāya vyasṛjaccharān

प्रयुज्यमानमाज्ञाय दैतेयास्त्रं महाबलम् ।
ब्रह्मास्त्रेणान्तरा च्छित्त्वामुमोचान्यन्पतस्त्रिणः

prayujyamānamājñāya daiteyāstraṃ mahābalam |
brahmāstreṇāntarā cchittvāmumocānyanpatastriṇaḥ

ते तदस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशनाः ।
शिरस्युरसि वक्रे च स मुमोह पपात च

te tadastraṃ vidhūyāśu vivyadhū rudhirāśanāḥ |
śirasyurasi vakre ca sa mumoha papāta ca

तस्मिन्निपतिते क्षुद्रे साल्वे बाणप्रपीडिते ।
रौक्मिणेयोऽपरं बाणं संदधे शत्रतापनः

tasminnipatite kṣudre sālve bāṇaprapīḍite |
raukmiṇeyo'paraṃ bāṇaṃ saṃdadhe śatratāpanaḥ

तमर्चितं सर्वदाशार्हपूगै-
राशीर्भिरर्कज्वलनप्रकाशम् ।
दृष्ट्वा शरं ज्यामभिनीयमानं
बभूव हाहाकृतमन्तरिक्षम्

tamarcitaṃ sarvadāśārhapūgai-
rāśīrbhirarkajvalanaprakāśam |
dṛṣṭvā śaraṃ jyāmabhinīyamānaṃ
babhūva hāhākṛtamantarikṣam

ततो देवगणाः सर्वे सेन्द्राः सहधनेश्वराः ।
नारदं प्रेषयामासु- श्वसनं च मनोजवम्

tato devagaṇāḥ sarve sendrāḥ sahadhaneśvarāḥ |
nāradaṃ preṣayāmāsu- śvasanaṃ ca manojavam

तौ रौक्मिणेयमागम्य वचोऽब्रूतां दिवौकसाम् ।
नैव वध्यस्त्वया वीर साल्वराजः कथंचन

tau raukmiṇeyamāgamya vaco'brūtāṃ divaukasām |
naiva vadhyastvayā vīra sālvarājaḥ kathaṃcana

संहरस्व पुनर्बाणमवध्योऽयं त्वया रणे ।
एतस्य च शरस्याजौ नावध्योस्ति पुमान्क्वचित्

saṃharasva punarbāṇamavadhyo'yaṃ tvayā raṇe |
etasya ca śarasyājau nāvadhyosti pumānkvacit

मृत्युरस्य महाबाहो रणे देवकिनन्दनः ।
कृष्णः संकल्पितो धात्रा तन्मिथ्या न भवेदिति

mṛtyurasya mahābāho raṇe devakinandanaḥ |
kṛṣṇaḥ saṃkalpito dhātrā tanmithyā na bhavediti

ततः परमसंहृष्टः प्रद्युम्नः शरमुत्तमम् ।
संजहार धनुःश्रेष्ठात्तूणे चैव न्यवेशयत्

tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ pradyumnaḥ śaramuttamam |
saṃjahāra dhanuḥśreṣṭhāttūṇe caiva nyaveśayat

तत उत्थाय राजेन्द्र साल्वः परमदुर्मनाः ।
व्यपायात्सबलस्तूर्णं प्रद्युम्नशरपीडितः

tata utthāya rājendra sālvaḥ paramadurmanāḥ |
vyapāyātsabalastūrṇaṃ pradyumnaśarapīḍitaḥ

स द्वारकां परित्यज्य साल्वो वृष्णिभिरार्दितः ।
सौभमास्थाय राजेन्द्र दिवमाचक्रमे तदा

sa dvārakāṃ parityajya sālvo vṛṣṇibhirārditaḥ |
saubhamāsthāya rājendra divamācakrame tadā