अध्याय 49: ऋषि युधिष्ठिर को अपने ऊपर शिव-कृपा बताते हैं

महायोगी तु तं प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
पठस्व पुत्र भद्रं ते प्रीयतां ते महेश्वरः

mahāyogī tu taṃ prāha kṛṣṇadvaipāyano muniḥ |
paṭhasva putra bhadraṃ te prīyatāṃ te maheśvaraḥ

पुरा पुत्र मया मेरौ तप्यता परमं तपः ।
पुत्रहेतोर्महाराज स्तव एषोऽनुकीर्तितः

purā putra mayā merau tapyatā paramaṃ tapaḥ |
putrahetormahārāja stava eṣo'nukīrtitaḥ

लब्धवानीप्सितं काममहं वै पाण्डुनन्दन ।
तथा त्वमपि शर्वाद्धि सर्वान्कामानवाप्स्यसि

labdhavānīpsitaṃ kāmamahaṃ vai pāṇḍunandana |
tathā tvamapi śarvāddhi sarvānkāmānavāpsyasi

कपिलश्च ततः प्राह साङ्ख्यर्षिर्देवसम्मतः ।
मया जन्मान्यनेकानि भक्त्या चाराधितो भवः ।
प्रीतश्च भगवाञ्ज्ञानं ददौ मम भवान्तकम्

kapilaśca tataḥ prāha sāṅkhyarṣirdevasammataḥ |
mayā janmānyanekāni bhaktyā cārādhito bhavaḥ |
prītaśca bhagavāñjñānaṃ dadau mama bhavāntakam

चारुशीर्षस्ततः प्राह शक्रस्य दयितः सखा ।
आलम्बायन इत्येवं विश्रुतः करुणात्मकः

cāruśīrṣastataḥ prāha śakrasya dayitaḥ sakhā |
ālambāyana ityevaṃ viśrutaḥ karuṇātmakaḥ

मया गोकर्णमासाद्य तपस्तप्त्वा शतं समाः ।
अयोनिजानां दान्तानां धर्मज्ञानां सुवर्चसाम्

mayā gokarṇamāsādya tapastaptvā śataṃ samāḥ |
ayonijānāṃ dāntānāṃ dharmajñānāṃ suvarcasām

अजराणामदुःखानां शतवर्षसहस्रिणाम् ।
लब्धं पुत्र शतं शर्वात्पुरा पाण्डुनृपात्मज

ajarāṇāmaduḥkhānāṃ śatavarṣasahasriṇām |
labdhaṃ putra śataṃ śarvātpurā pāṇḍunṛpātmaja

वाल्मीकिश्चाह भगवान्युधिष्ठिरमिदं वचः ।
विवादे साग्निमुनिभिर्ब्रह्मघ्नो वै भवानिति

vālmīkiścāha bhagavānyudhiṣṭhiramidaṃ vacaḥ |
vivāde sāgnimunibhirbrahmaghno vai bhavāniti

उक्तः क्षणेन चाविष्टस्तेनाधर्मेण भारत ।
सोऽहमीशानमनघममोघं शरणं गतः

uktaḥ kṣaṇena cāviṣṭastenādharmeṇa bhārata |
so'hamīśānamanaghamamoghaṃ śaraṇaṃ gataḥ

मुक्तश्चास्मि ततः पापैस्ततो दुःखविनाशनः ।
आह मां त्रिपुरघ्नो वै यशस्तेऽग्र्यं भविष्यति

muktaścāsmi tataḥ pāpaistato duḥkhavināśanaḥ |
āha māṃ tripuraghno vai yaśaste'gryaṃ bhaviṣyati

जामदग्न्यश्च कौन्तेयमिदं धर्मभृतांवरः ।
ऋषिमध्ये स्थितः प्राह ज्वलन्निव दिवाकरः

jāmadagnyaśca kaunteyamidaṃ dharmabhṛtāṃvaraḥ |
ṛṣimadhye sthitaḥ prāha jvalanniva divākaraḥ

पितृविप्रवधेनाहमार्तो वै पाण्डवाग्रज ।
शुचिर्भूत्वा महादेवं गतोस्मि शरणं नृप

pitṛvipravadhenāhamārto vai pāṇḍavāgraja |
śucirbhūtvā mahādevaṃ gatosmi śaraṇaṃ nṛpa

नामभिश्चास्तुवं देवं ततस्तुष्टोऽभवद्भवः ।
परशुं च ततो देवो दिव्यान्यस्त्राणि चैव मे

nāmabhiścāstuvaṃ devaṃ tatastuṣṭo'bhavadbhavaḥ |
paraśuṃ ca tato devo divyānyastrāṇi caiva me

पापं च ते न भविता अजेयश्च भविष्यसि ।
न ते प्रभविता मृत्युरजरश्च भविष्यसि

pāpaṃ ca te na bhavitā ajeyaśca bhaviṣyasi |
na te prabhavitā mṛtyurajaraśca bhaviṣyasi

आह मां भगवानेवं शिखण्डी शिवविग्रहः ।
तदवाप्तं च मे सर्वं प्रसादात्तस्य धीमतः

āha māṃ bhagavānevaṃ śikhaṇḍī śivavigrahaḥ |
tadavāptaṃ ca me sarvaṃ prasādāttasya dhīmataḥ

विश्वामित्रस्तदोवाच क्षत्रियोऽहं तदाऽभवम् ।
ब्राह्मणोऽहं भवानीति मया चाराधितो भवः ।
तत्प्रसादान्मया प्राप्तं ब्राह्मण्यं दुर्लभं महत्

viśvāmitrastadovāca kṣatriyo'haṃ tadā'bhavam |
brāhmaṇo'haṃ bhavānīti mayā cārādhito bhavaḥ |
tatprasādānmayā prāptaṃ brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ mahat

असितो देवलश्चैव प्राह पाण्डुसुतं नृपम्

asito devalaścaiva prāha pāṇḍusutaṃ nṛpam

शापाच्छक्रस्य कौन्तेय विभो धर्मोऽनशत्तदा ।
तन्मे धर्मं यशश्चाग्र्यमायुश्चैवाददत्प्रभुः

śāpācchakrasya kaunteya vibho dharmo'naśattadā |
tanme dharmaṃ yaśaścāgryamāyuścaivādadatprabhuḥ

ऋषिर्गृत्समदो नाम शक्रस्य दयितः सखा ।
प्राहाजमीढं भगवान्बृहस्पतिसमद्युतिः

ṛṣirgṛtsamado nāma śakrasya dayitaḥ sakhā |
prāhājamīḍhaṃ bhagavānbṛhaspatisamadyutiḥ

वरिष्ठो नाम भगवांश्चाक्षुषस्य मनोः सुतः ।
शतक्रतोरचिन्त्यस्य सत्रे वर्षसहस्रिके

variṣṭho nāma bhagavāṃścākṣuṣasya manoḥ sutaḥ |
śatakratoracintyasya satre varṣasahasrike

वर्तमानेऽब्रवीद्वाक्यं साम्नि ह्युच्चारिते मया ।
रथन्तरे द्विजश्रेष्ठ न सम्यगिति वर्तते

vartamāne'bravīdvākyaṃ sāmni hyuccārite mayā |
rathantare dvijaśreṣṭha na samyagiti vartate

समीक्षस्व पुनर्बुद्ध्या पापं त्यक्त्वा द्विजोत्तम ।
अयज्ञवाहिनं पापमकार्षीस्त्वं सुदुर्मते

samīkṣasva punarbuddhyā pāpaṃ tyaktvā dvijottama |
ayajñavāhinaṃ pāpamakārṣīstvaṃ sudurmate

एवमुक्त्वा महाक्रोधः प्राह शम्भुं पुनर्वचः ।
प्रज्ञया रहितो दुःखी नित्यभीतो वनेचरः

evamuktvā mahākrodhaḥ prāha śambhuṃ punarvacaḥ |
prajñayā rahito duḥkhī nityabhīto vanecaraḥ

दशवर्षसहस्राणि दशाष्टौ च शतानि च ।
नष्टपानीयपवने मृगैरन्यैश्च वर्जिते

daśavarṣasahasrāṇi daśāṣṭau ca śatāni ca |
naṣṭapānīyapavane mṛgairanyaiśca varjite

अयज्ञीयद्रुमे देशे रुरुसिंहनिषेविते ।
भविता त्वं मृगः क्रूरो महादुःखसमन्वितः

ayajñīyadrume deśe rurusiṃhaniṣevite |
bhavitā tvaṃ mṛgaḥ krūro mahāduḥkhasamanvitaḥ

तस्य वाक्यस्य निधने पार्थ जातो ह्यहं मृगः ।
ततो मां शरणं प्राप्तं प्राह योगी महेश्वरः

tasya vākyasya nidhane pārtha jāto hyahaṃ mṛgaḥ |
tato māṃ śaraṇaṃ prāptaṃ prāha yogī maheśvaraḥ

अजरश्चामरश्चैव भविता दुखवर्जितः ।
साम्यं ममास्तु ते सौख्यं युवयोर्वर्धतां क्रतुः

ajaraścāmaraścaiva bhavitā dukhavarjitaḥ |
sāmyaṃ mamāstu te saukhyaṃ yuvayorvardhatāṃ kratuḥ

अनुग्रहानेवमेष करोति भगवान्विभुः ।
अयं धाता विधाता च सुखदुःखे च सर्वदा

anugrahānevameṣa karoti bhagavānvibhuḥ |
ayaṃ dhātā vidhātā ca sukhaduḥkhe ca sarvadā

अचिन्त्य एष भगवान्कर्मणा मनसा गिरा ।
न मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डितः समः

acintya eṣa bhagavānkarmaṇā manasā girā |
na me tāta yudhiśreṣṭha vidyayā paṇḍitaḥ samaḥ

वासुदेवस्तदोवाच पुनर्मतिमतांवरः ।
सुवर्णाक्षो महादेवस्तपसा तोषितो मया

vāsudevastadovāca punarmatimatāṃvaraḥ |
suvarṇākṣo mahādevastapasā toṣito mayā

ततोऽथ भगवानाह प्रीतो मा वै युधिष्ठिर ।
अर्थात्प्रियतरः कृष्ण मत्प्रसादाद्भविष्यसि

tato'tha bhagavānāha prīto mā vai yudhiṣṭhira |
arthātpriyataraḥ kṛṣṇa matprasādādbhaviṣyasi

अपराजितश्च युद्धेषु तेजश्चैवानलोपमम् ।
एवं सहस्रशश्चान्यान्महादेवो वरं ददौ

aparājitaśca yuddheṣu tejaścaivānalopamam |
evaṃ sahasraśaścānyānmahādevo varaṃ dadau

मणिमन्थेऽथ शैले वै पुरा सम्पूजितो मया ।
वर्षायुतासहस्राणां सहस्रं शतमेव च

maṇimanthe'tha śaile vai purā sampūjito mayā |
varṣāyutāsahasrāṇāṃ sahasraṃ śatameva ca

ततो मां भगवान्प्रीत इदं वचनमब्रवीत् ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते

tato māṃ bhagavānprīta idaṃ vacanamabravīt |
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yaste manasi vartate

ततः प्रणम्य शिरसा इदं वचनमब्रवम् ।
यदि प्रीतो महादेवो भक्त्या परमया प्रभुः

tataḥ praṇamya śirasā idaṃ vacanamabravam |
yadi prīto mahādevo bhaktyā paramayā prabhuḥ

नित्यकालं तवेशान भक्तिर्भवतु मे स्थिरा ।
एवमस्त्विति भगवांस्तत्रोक्त्वान्तरधीयत

nityakālaṃ taveśāna bhaktirbhavatu me sthirā |
evamastviti bhagavāṃstatroktvāntaradhīyata

ममाष्टगुणमैश्वर्यं दत्तं भगवता पुरा ।
यत्नेनान्येन बलिना वाराणस्यां युधिष्ठिर

mamāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ dattaṃ bhagavatā purā |
yatnenānyena balinā vārāṇasyāṃ yudhiṣṭhira

चतुःषष्ट्यङ्गमददत्कलाज्ञानं ममाद्भुतम् ।
सरस्वत्यास्तटे तुष्टो मनोयज्ञेन पाण्डव

catuḥṣaṣṭyaṅgamadadatkalājñānaṃ mamādbhutam |
sarasvatyāstaṭe tuṣṭo manoyajñena pāṇḍava

तुल्यं मम सहस्रं तु सुतानां ब्रह्मवादिनाम् ।
आयुश्चैव सपुत्रस्य संवत्सरशतायुतम्

tulyaṃ mama sahasraṃ tu sutānāṃ brahmavādinām |
āyuścaiva saputrasya saṃvatsaraśatāyutam

प्रसाद्येह पुरा शर्वं मनसाऽचिन्तयं नृप ।
महातपा महातेजा महायोगी महायशाः

prasādyeha purā śarvaṃ manasā'cintayaṃ nṛpa |
mahātapā mahātejā mahāyogī mahāyaśāḥ

वेदव्यासः श्रियावासो ब्राह्मणः करुणान्वितः ।
अप्यसावीप्सितः पुत्रो मम स्याद्वै महेश्वरात्

vedavyāsaḥ śriyāvāso brāhmaṇaḥ karuṇānvitaḥ |
apyasāvīpsitaḥ putro mama syādvai maheśvarāt

इति मत्वा हृदि मतं प्राह मां सुरसत्तमः ।
मयि सम्भावना यास्याः फलात्कृष्णो भविष्यति

iti matvā hṛdi mataṃ prāha māṃ surasattamaḥ |
mayi sambhāvanā yāsyāḥ phalātkṛṣṇo bhaviṣyati

सावर्णस्य मनोः सर्गे सप्तर्षिश्च भविष्यति ।
वेदानां च स वै वक्ता कुरुवंशकरस्तथा

sāvarṇasya manoḥ sarge saptarṣiśca bhaviṣyati |
vedānāṃ ca sa vai vaktā kuruvaṃśakarastathā

इतिहासस्य कर्ता च पुत्रस्ते जगतो हितः ।
भविष्यति महेन्द्रस्य दयितः स महामुनिः

itihāsasya kartā ca putraste jagato hitaḥ |
bhaviṣyati mahendrasya dayitaḥ sa mahāmuniḥ

अजरश्चामरश्चैव पराशर सुतस्तव ।
एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ।
युधिष्ठिर महायोगी वीर्यवानक्षयोऽव्ययः

ajaraścāmaraścaiva parāśara sutastava |
evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyata |
yudhiṣṭhira mahāyogī vīryavānakṣayo'vyayaḥ

अचोरश्चोरशङ्कायां शूले भिन्नो ह्यहं तदा

acoraścoraśaṅkāyāṃ śūle bhinno hyahaṃ tadā

तत्रस्थेन स्तुतो देवः प्राह मां वै नरेश्वर ।
मोक्षं प्राप्स्यसि शूलाच्च जीविष्यसि समार्बुदम्

tatrasthena stuto devaḥ prāha māṃ vai nareśvara |
mokṣaṃ prāpsyasi śūlācca jīviṣyasi samārbudam

रुजा शूलकृता चैव न ते विप्र भविष्यति ।
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव वर्जितस्त्वं भविष्यति

rujā śūlakṛtā caiva na te vipra bhaviṣyati |
ādhibhirvyādhibhiścaiva varjitastvaṃ bhaviṣyati

पादाच्चतुर्थात्सम्भूत आत्मा यस्मान्मुने तव ।
त्वं भविष्यस्यनुपमो जन्म वै सफलं कुरु

pādāccaturthātsambhūta ātmā yasmānmune tava |
tvaṃ bhaviṣyasyanupamo janma vai saphalaṃ kuru

तीर्थाभिषेकं सकलं त्वमविघ्नेन चाप्स्यसि ।
स्वर्गं चैवाक्षयं विप्र विदधामि तवोर्जितम्

tīrthābhiṣekaṃ sakalaṃ tvamavighnena cāpsyasi |
svargaṃ caivākṣayaṃ vipra vidadhāmi tavorjitam

एवमुक्त्वा तु भगवान्वरेण्यो वृषवाहनः ।
महेश्वरो महाराजः कृत्तिवासा महाद्युतिः ।
सगणो दैवतश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā tu bhagavānvareṇyo vṛṣavāhanaḥ |
maheśvaro mahārājaḥ kṛttivāsā mahādyutiḥ |
sagaṇo daivataśreṣṭhastatraivāntaradhīyata

विश्वामित्राभ्यनुज्ञातो ह्यहं पितरमागतः ।
अब्रवीन्मां ततो माता दुःखिता रुदती भृशम्

viśvāmitrābhyanujñāto hyahaṃ pitaramāgataḥ |
abravīnmāṃ tato mātā duḥkhitā rudatī bhṛśam

कौशिकेनाभ्यनुज्ञातं पुत्रं देवविभूषितम् ।
न तात तरुणं दान्तं पिता त्वां पश्यतेऽनघ

kauśikenābhyanujñātaṃ putraṃ devavibhūṣitam |
na tāta taruṇaṃ dāntaṃ pitā tvāṃ paśyate'nagha

श्रुत्वा जनन्या वचनं निराशो गुरुदर्शने ।
नियतात्मा महादेवमपश्यं सोऽब्रवीच्च माम्

śrutvā jananyā vacanaṃ nirāśo gurudarśane |
niyatātmā mahādevamapaśyaṃ so'bravīcca mām

पिता माता च ते त्वं च पुत्र मृत्युविवर्जिताः ।
भविष्यथ विश क्षिप्रं द्रष्टासि पितरं क्षये

pitā mātā ca te tvaṃ ca putra mṛtyuvivarjitāḥ |
bhaviṣyatha viśa kṣipraṃ draṣṭāsi pitaraṃ kṣaye

अनुज्ञातो भगवता गृहं गत्वा युधिष्ठिर ।
अपश्यं पितरं तात इष्टिं कृत्वा विनिःसृतम् ।
उपस्पृश्य गृहीत्वेध्मं कुशांश्च शरणाकुरून्

anujñāto bhagavatā gṛhaṃ gatvā yudhiṣṭhira |
apaśyaṃ pitaraṃ tāta iṣṭiṃ kṛtvā viniḥsṛtam |
upaspṛśya gṛhītvedhmaṃ kuśāṃśca śaraṇākurūn

तान्विसृज्य च मां प्राह पिता सास्राविलेक्षणः ।
प्रणमन्तं परिष्वज्य मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डव

tānvisṛjya ca māṃ prāha pitā sāsrāvilekṣaṇaḥ |
praṇamantaṃ pariṣvajya mūrdhnyupāghrāya pāṇḍava

दिष्ट्या दृष्टोसि मे पुत्र कृतविद्य इहागत

diṣṭyā dṛṣṭosi me putra kṛtavidya ihāgata

एतान्यत्यद्भुतान्येव कर्माण्यथ महात्मनः ।
प्रोक्तानि मुनिभिः श्रुत्वा विस्मयामास पाण्डवः

etānyatyadbhutānyeva karmāṇyatha mahātmanaḥ |
proktāni munibhiḥ śrutvā vismayāmāsa pāṇḍavaḥ

ततः कृष्णोऽब्रवीद्वाक्यं पुनर्मतिमतांवरः ।
युधिष्ठिरं धर्मनिधिं पुरुहूतमिवेश्वरः

tataḥ kṛṣṇo'bravīdvākyaṃ punarmatimatāṃvaraḥ |
yudhiṣṭhiraṃ dharmanidhiṃ puruhūtamiveśvaraḥ

उपमन्युर्मयि प्राह तपन्निव दिवाकरः ।
अशुभैः पापकर्माणो ये नराः कलुषीकृताः

upamanyurmayi prāha tapanniva divākaraḥ |
aśubhaiḥ pāpakarmāṇo ye narāḥ kaluṣīkṛtāḥ

ईशानं न प्रपद्यन्ते तमोराजसवृत्तयः ।

īśānaṃ na prapadyante tamorājasavṛttayaḥ |

ईश्वरं सम्प्रपद्यन्ते द्विजा भावितभावनाः

īśvaraṃ samprapadyante dvijā bhāvitabhāvanāḥ

सर्वथा वर्तमानोपि यो भक्तः परमेश्वरे ।
सदृशोऽरण्यवासीनां मुनीनां भावितात्मनाम्

sarvathā vartamānopi yo bhaktaḥ parameśvare |
sadṛśo'raṇyavāsīnāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām

ब्रह्मत्वं केशवत्वं वा शक्रत्वं वा सुरैः सह ।
त्रैलोक्यस्याधिपत्यं वा तुष्टो रुद्रः प्रयच्छति

brahmatvaṃ keśavatvaṃ vā śakratvaṃ vā suraiḥ saha |
trailokyasyādhipatyaṃ vā tuṣṭo rudraḥ prayacchati

मनसाऽपि शिवं तात ये प्रपद्यन्ति मानवाः ।
विधूय सर्वपापानि देवैः सह वसन्ति ते

manasā'pi śivaṃ tāta ye prapadyanti mānavāḥ |
vidhūya sarvapāpāni devaiḥ saha vasanti te

भित्त्वाभित्त्वा च कूलानि हुत्वा सर्वमिदं जगत् ।
जयेद्देवं विरूपाक्षं न स पापेन लिप्यते

bhittvābhittvā ca kūlāni hutvā sarvamidaṃ jagat |
jayeddevaṃ virūpākṣaṃ na sa pāpena lipyate

सर्वलक्षणहीनोपि युक्तो वा सर्वपातकैः ।
सर्वं तुदति तत्पापं भावयञ्शिवमात्मना

sarvalakṣaṇahīnopi yukto vā sarvapātakaiḥ |
sarvaṃ tudati tatpāpaṃ bhāvayañśivamātmanā

कीटपक्षिपतङ्गानां तिरश्चामपि केशव ।
महादेवप्रपन्नानां न भयं विद्यते क्वचित्

kīṭapakṣipataṅgānāṃ tiraścāmapi keśava |
mahādevaprapannānāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit

एवमेव महादेवं भक्ता ये मानवा भुवि ।
न ते संसारवशगा इति मे निश्चिता मतिः ।
ततः कृष्णोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्

evameva mahādevaṃ bhaktā ye mānavā bhuvi |
na te saṃsāravaśagā iti me niścitā matiḥ |
tataḥ kṛṣṇo'bravīdvākyaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च
द्यौर्भूमिरापो वसवोऽथ विश्वे ।
धाताऽर्यमा शुक्रबृहस्पती च
वेदा यज्ञा दक्षिणा वेदवाहाः ।

ādityacandrāvanilānalau ca
dyaurbhūmirāpo vasavo'tha viśve |
dhātā'ryamā śukrabṛhaspatī ca
vedā yajñā dakṣiṇā vedavāhāḥ |

सोमो यष्टा यच्च हव्यं हविश्च
रक्षा दीक्षा संयमा ये च केचित्

somo yaṣṭā yacca havyaṃ haviśca
rakṣā dīkṣā saṃyamā ye ca kecit

स्वाहा वौषट् ब्राह्मणाः सौरभेयी
धर्मं चाग्र्यं कालचक्रं बलं च ।
यशो दमो बुद्धिमतां स्थितिश्च
शुभाशुभं ये मुनयश्च सप्त

svāhā vauṣaṭ brāhmaṇāḥ saurabheyī
dharmaṃ cāgryaṃ kālacakraṃ balaṃ ca |
yaśo damo buddhimatāṃ sthitiśca
śubhāśubhaṃ ye munayaśca sapta

अग्र्या बुद्धिर्मनसा दर्शने च
स्पर्शश्चाग्र्यः कर्मणां या च सिद्धिः ।
गणा देवानामूष्मपाः सोमपाश्च
लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः

agryā buddhirmanasā darśane ca
sparśaścāgryaḥ karmaṇāṃ yā ca siddhiḥ |
gaṇā devānāmūṣmapāḥ somapāśca
lekhāḥ suyāmāstuṣitā brahmakāyāḥ

आभासुरा गन्धपा धूमपाश्च
वाचा विरुद्धाश्च मनोविरुद्धाः ।
शुद्धाश्च निर्माणरताश्च देवाः
स्पर्शाशना दर्शपा आज्यपाश्च

ābhāsurā gandhapā dhūmapāśca
vācā viruddhāśca manoviruddhāḥ |
śuddhāśca nirmāṇaratāśca devāḥ
sparśāśanā darśapā ājyapāśca

चिन्त्यद्योता ये च देवेषु मुख्या
ये चाप्यन्ते देवताश्चाजमीढ ।
सुपर्णगन्धर्वपिशाचदानवा
यक्षास्तथा चारणपन्नगाश्च

cintyadyotā ye ca deveṣu mukhyā
ye cāpyante devatāścājamīḍha |
suparṇagandharvapiśācadānavā
yakṣāstathā cāraṇapannagāśca

स्थूलं सूक्ष्मं मृदु चाप्यसूक्ष्मं
दुःखं सुखं दुःखमनन्तरं च ।
साङ्ख्यं योगं तत्पराणां परं च
शर्वाञ्जातं विद्धि य***********

sthūlaṃ sūkṣmaṃ mṛdu cāpyasūkṣmaṃ
duḥkhaṃ sukhaṃ duḥkhamanantaraṃ ca |
sāṅkhyaṃ yogaṃ tatparāṇāṃ paraṃ ca
śarvāñjātaṃ viddhi ya***********

तत्सम्भूता भूतकृतो वरेण्या
सर्वे देवा भुवनस्यास्य गोपाः ।
आविश्येमां धरणीं येऽभ्यरक्षन्
पुरातनीं तस्य देवस्य सृष्टिम्

tatsambhūtā bhūtakṛto vareṇyā
sarve devā bhuvanasyāsya gopāḥ |
āviśyemāṃ dharaṇīṃ ye'bhyarakṣan
purātanīṃ tasya devasya sṛṣṭim

विचिन्वन्तस्तपसा तत्स्थवीयः
किञ्चित्तत्त्वं प्राणहेतोर्नतोस्मि ।
ददातु वेदः स वरानिहेष्टा-
नभिष्टुतोः नः प्रभुरव्ययः सदा

vicinvantastapasā tatsthavīyaḥ
kiñcittattvaṃ prāṇahetornatosmi |
dadātu vedaḥ sa varāniheṣṭā-
nabhiṣṭutoḥ naḥ prabhuravyayaḥ sadā

इमं स्तवं सन्नियतेन्द्रियश्च
भूत्वा शुचिर्यः पुरुषः पठेत ।
अभग्नयोगो नियतो मासमेकं
सम्प्राप्नुयादश्वमेधे फलं यत्

imaṃ stavaṃ sanniyatendriyaśca
bhūtvā śuciryaḥ puruṣaḥ paṭheta |
abhagnayogo niyato māsamekaṃ
samprāpnuyādaśvamedhe phalaṃ yat

वेदान्कृत्स्नान्ब्राह्मणः प्राप्नुयात्तु
जयेन्नृपः पार्थ महीं च कृत्स्नाम् ।
वैश्यो लाभं प्राप्नुयान्नैपुणं च
शूद्रो गतिं प्रेत्य तथा सुखं च

vedānkṛtsnānbrāhmaṇaḥ prāpnuyāttu
jayennṛpaḥ pārtha mahīṃ ca kṛtsnām |
vaiśyo lābhaṃ prāpnuyānnaipuṇaṃ ca
śūdro gatiṃ pretya tathā sukhaṃ ca

स्तवराजमिमं कृत्वा रुद्राय दधिरे मनः ।
सर्वदोषापहं पुण्यं पवित्रं च यशस्विनः

stavarājamimaṃ kṛtvā rudrāya dadhire manaḥ |
sarvadoṣāpahaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca yaśasvinaḥ

यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि भारतः ।
तावन्त्यब्दसहस्राणि स्वर्गे वसति मानवः

yāvantyasya śarīreṣu romakūpāṇi bhārataḥ |
tāvantyabdasahasrāṇi svarge vasati mānavaḥ