अध्याय 262: ब्राह्मण कपों को जीतते हैं, अर्जुन नत होता है

तूष्णीमासीदर्जुनस्तु पवनस्त्वब्रवीत्पुनः ।
शृणु मे ब्राह्मणेष्वेव मुख्यं कर्म जनाधिप

tūṣṇīmāsīdarjunastu pavanastvabravītpunaḥ |
śṛṇu me brāhmaṇeṣveva mukhyaṃ karma janādhipa

मदस्यास्यमनुप्राप्ता यदा सेन्द्रा दिवौकसः ।
तदैव च्यवनेन द्यौर्हृता तेषां वसुन्धरा

madasyāsyamanuprāptā yadā sendrā divaukasaḥ |
tadaiva cyavanena dyaurhṛtā teṣāṃ vasundharā

उभौ लोकौ हृतौ मत्वा ते देवा दुःखिताऽभवन् ।
शोकार्ताश्त महात्मानं ब्रह्माणं शरणं ययुः

ubhau lokau hṛtau matvā te devā duḥkhitā'bhavan |
śokārtāśta mahātmānaṃ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

मदास्यव्यतिषिक्तानामस्माकं लोकपूजित ।
च्यवनेन हृता भूमिः कपैश्चैव दिवं प्रभो

madāsyavyatiṣiktānāmasmākaṃ lokapūjita |
cyavanena hṛtā bhūmiḥ kapaiścaiva divaṃ prabho

गच्छध्वं शरणं विप्रानाशु सेन्द्रा दिवौकसः ।
प्रसाद्य तानुभौ लोकाववाप्स्यथ यथापुरम्

gacchadhvaṃ śaraṇaṃ viprānāśu sendrā divaukasaḥ |
prasādya tānubhau lokāvavāpsyatha yathāpuram

ते ययुः शरणं विप्रानूचुस्ते काञ्जयामहे ।
इत्युक्तास्ते द्विजान्प्राहुर्जयतेह कपानिति

te yayuḥ śaraṇaṃ viprānūcuste kāñjayāmahe |
ityuktāste dvijānprāhurjayateha kapāniti

भूगतान्हि विजेतारो वयमित्यब्रुवन्द्विजाः ।
ततः कर्म समारब्धं ब्राह्मणैः कपनाशनम्

bhūgatānhi vijetāro vayamityabruvandvijāḥ |
tataḥ karma samārabdhaṃ brāhmaṇaiḥ kapanāśanam

तच्छ्रुत्वा प्रेषितो दूतो ब्राह्मणेभ्यो धनी कपैः ।
स च तान्ब्राह्मणानाह धनी कपवचो यथा

tacchrutvā preṣito dūto brāhmaṇebhyo dhanī kapaiḥ |
sa ca tānbrāhmaṇānāha dhanī kapavaco yathā

भवद्भिः सदृशः सर्वे कपाः किमिह वर्तते ।
सर्वे वेदविदः प्राज्ञाः सर्वे च क्रतुयाजिनः

bhavadbhiḥ sadṛśaḥ sarve kapāḥ kimiha vartate |
sarve vedavidaḥ prājñāḥ sarve ca kratuyājinaḥ

सर्वे सत्यव्रताश्चैव सर्वे तुल्या महर्षिभिः ।
श्रीश्चैव रमते तेषु धारयन्ति श्रियं च ते

sarve satyavratāścaiva sarve tulyā maharṣibhiḥ |
śrīścaiva ramate teṣu dhārayanti śriyaṃ ca te

वृथा दारान्न गच्छन्ति वृथा मांसं न भुञ्जते ।
दीप्तमग्निं जुह्वते च गुरूणां वचने स्थिताः

vṛthā dārānna gacchanti vṛthā māṃsaṃ na bhuñjate |
dīptamagniṃ juhvate ca gurūṇāṃ vacane sthitāḥ

सर्वे च नियतात्मानो बालानां संविभागिनः ।
उपेत्य शनकैर्यान्ति न सेवन्ति रजस्वलाम् ।
स्वर्गातिं चैव गच्छन्ति तथैव शुभकर्मिणः

sarve ca niyatātmāno bālānāṃ saṃvibhāginaḥ |
upetya śanakairyānti na sevanti rajasvalām |
svargātiṃ caiva gacchanti tathaiva śubhakarmiṇaḥ

अभुक्तवत्सु नाश्नन्ति गर्भिणीवृद्धकादिषु ।
पूर्वाह्णेषु न दीव्यन्ति दिवा चैव न शेरते

abhuktavatsu nāśnanti garbhiṇīvṛddhakādiṣu |
pūrvāhṇeṣu na dīvyanti divā caiva na śerate

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्गुणैर्युक्तान्कथं कपान् ।
विजेष्यथ निवर्तध्वं निवृत्तानां सुखं हि वः

etaiścānyaiśca bahubhirguṇairyuktānkathaṃ kapān |
vijeṣyatha nivartadhvaṃ nivṛttānāṃ sukhaṃ hi vaḥ

कपान्वयं विजेष्यामो ये देवास्ते वयं स्मृताः ।
तस्माद्वध्याः कपाऽस्माकं धनिन्याहि यथागतम्

kapānvayaṃ vijeṣyāmo ye devāste vayaṃ smṛtāḥ |
tasmādvadhyāḥ kapā'smākaṃ dhaninyāhi yathāgatam

धनी गत्वा कपानाह न वो विप्राः प्रियङ्कराः ।
गृहीत्वाऽस्त्राण्यतो विप्रान्कपाः सर्वे समाद्रवन्

dhanī gatvā kapānāha na vo viprāḥ priyaṅkarāḥ |
gṛhītvā'strāṇyato viprānkapāḥ sarve samādravan

समुदग्रध्वजान्दृष्ट्वा कपान्सर्वे द्विजातयः ।
व्यसृजञ्ज्वलितानग्नीन्कपानां प्राणनाशनान्

samudagradhvajāndṛṣṭvā kapānsarve dvijātayaḥ |
vyasṛjañjvalitānagnīnkapānāṃ prāṇanāśanān

ब्रह्मसृष्टा हव्यभुजः कपान्हत्वा सनातनाः ।
नभसीव यथाऽभ्राणि व्यराजन्त नराधिप

brahmasṛṣṭā havyabhujaḥ kapānhatvā sanātanāḥ |
nabhasīva yathā'bhrāṇi vyarājanta narādhipa

हत्वा वै दानवान्देवाः सर्वे सम्भूय संयुगे ।
ते नाभ्यजानन्हि तदा ब्राह्मणैर्निहतान्कपान्

hatvā vai dānavāndevāḥ sarve sambhūya saṃyuge |
te nābhyajānanhi tadā brāhmaṇairnihatānkapān

अथागम्य महातेजा नारदोऽकथयद्विभो ।
यथा हता महाभागैस्तेजसा ब्राह्मणैः कपाः

athāgamya mahātejā nārado'kathayadvibho |
yathā hatā mahābhāgaistejasā brāhmaṇaiḥ kapāḥ

नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रीताः सर्वे दिवौकसः ।
प्रशशंसुर्द्विजांश्चापि ब्राह्मणांश्च यशस्विनः

nāradasya vacaḥ śrutvā prītāḥ sarve divaukasaḥ |
praśaśaṃsurdvijāṃścāpi brāhmaṇāṃśca yaśasvinaḥ

तेषां तेजस्तथा वीर्यं देवानां ववृधे ततः ।
अवाप्नुवंश्चामरत्वं त्रिषु लोकेषु पूजितम्

teṣāṃ tejastathā vīryaṃ devānāṃ vavṛdhe tataḥ |
avāpnuvaṃścāmaratvaṃ triṣu lokeṣu pūjitam

इत्युक्तवचनं वायुमर्जुनः प्रत्युवाच ह ।
प्रतिपूज्य महाबाहो यत्तच्छृणु नराधिप

ityuktavacanaṃ vāyumarjunaḥ pratyuvāca ha |
pratipūjya mahābāho yattacchṛṇu narādhipa

जीवाम्यहं ब्राह्मणार्थं सर्वथा सततं प्रभो ।
ब्रह्मण्यो ब्राह्मणेभ्यश्च प्रणमामि च नित्यशः

jīvāmyahaṃ brāhmaṇārthaṃ sarvathā satataṃ prabho |
brahmaṇyo brāhmaṇebhyaśca praṇamāmi ca nityaśaḥ

दत्तात्रेयप्रसादाच्च मया प्राप्तमिदं बलम् ।
लोके च परमा कीर्तिर्धर्मश्चाचरितो महान्

dattātreyaprasādācca mayā prāptamidaṃ balam |
loke ca paramā kīrtirdharmaścācarito mahān

अहो ब्राह्मणकर्माणि मयि मारुत तत्त्वतः ।
त्वया प्रोक्तानि कार्त्स्न्येन श्रुतानि प्रयतेन च

aho brāhmaṇakarmāṇi mayi māruta tattvataḥ |
tvayā proktāni kārtsnyena śrutāni prayatena ca

ब्राह्मणान्क्षात्राधर्मेण पालयस्वेन्द्रियाणि च ।
विप्रेभ्यस्ते भयं घोरं तत्तु कालाद्भविष्यति

brāhmaṇānkṣātrādharmeṇa pālayasvendriyāṇi ca |
viprebhyaste bhayaṃ ghoraṃ tattu kālādbhaviṣyati