अध्याय 255: देवों, ऋषियों और राजाओं की सावित्री स्तुति

युधिष्ठिर उवाच* ।
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
किं जप्यं जपतो नित्यं भवेद्धर्मफलं महत्

yudhiṣṭhira uvāca* |
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada |
kiṃ japyaṃ japato nityaṃ bhaveddharmaphalaṃ mahat

प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रवृत्ते वाऽपि कर्मणि ।
दैवे वा श्राद्धकाले वा किं जप्यं कर्मसाधनम्

prasthāne vā praveśe vā pravṛtte vā'pi karmaṇi |
daive vā śrāddhakāle vā kiṃ japyaṃ karmasādhanam

शान्तिकं पौष्टिकं रक्षा शत्रुघ्नं भयनाशनम् ।
जप्यं यद्ब्रह्म समितं तद्भवान्वक्तुमर्हति

śāntikaṃ pauṣṭikaṃ rakṣā śatrughnaṃ bhayanāśanam |
japyaṃ yadbrahma samitaṃ tadbhavānvaktumarhati

व्यासप्रोक्तमिमं मन्त्रं शृणुष्वैकमना नृप ।
सावित्र्या विहितं दिव्यं सद्यः पावविमोचनम्

vyāsaproktamimaṃ mantraṃ śṛṇuṣvaikamanā nṛpa |
sāvitryā vihitaṃ divyaṃ sadyaḥ pāvavimocanam

शृणु मन्त्रविधिं कृत्स्नं प्रोच्यमानं मयाऽनघ ।
यं श्रुत्वा पाण्डवश्रेष्ठ सर्वपापैः प्रमुच्यते

śṛṇu mantravidhiṃ kṛtsnaṃ procyamānaṃ mayā'nagha |
yaṃ śrutvā pāṇḍavaśreṣṭha sarvapāpaiḥ pramucyate

रात्रावहनि धर्मज्ञ जपन्पापैर्न लिप्यते ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

rātrāvahani dharmajña japanpāpairna lipyate |
tatte'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa

आयुष्मान्भवते चैव यं श्रुत्वा पार्थिवात्मज ।
पुरुषस्तु सुसिद्धार्थः प्रेत्य चेह च मोदते

āyuṣmānbhavate caiva yaṃ śrutvā pārthivātmaja |
puruṣastu susiddhārthaḥ pretya ceha ca modate

सेवितं सततं राजन्पुरा राजर्षिसत्तमैः ।
क्षत्रधर्मपैरर्नित्यं सत्यव्रतपरायणैः

sevitaṃ satataṃ rājanpurā rājarṣisattamaiḥ |
kṣatradharmapairarnityaṃ satyavrataparāyaṇaiḥ

इदमाह्निकमव्यग्रं कुर्वद्भिर्नियतैः सदा ।
नृपैर्भरतशार्दूल प्राप्यते श्रीरनुत्तमा

idamāhnikamavyagraṃ kurvadbhirniyataiḥ sadā |
nṛpairbharataśārdūla prāpyate śrīranuttamā

नमो वसिष्ठाय महाव्रताय
पराशरं वेदनिधइं नमस्ते ।
नमोस्त्वनन्ताय महोरगाय
नमोस्तु सिद्धेभ्य इहाक्षयेभ्यः

namo vasiṣṭhāya mahāvratāya
parāśaraṃ vedanidhaiṃ namaste |
namostvanantāya mahoragāya
namostu siddhebhya ihākṣayebhyaḥ

नमोस्त्वृषिभ्यः परमं परेषां
देवेषु देवं वरदं वराणाम् ।
सहस्रशीर्षाय नमः शिवाय
सहस्रनामाय जनार्दनाय

namostvṛṣibhyaḥ paramaṃ pareṣāṃ
deveṣu devaṃ varadaṃ varāṇām |
sahasraśīrṣāya namaḥ śivāya
sahasranāmāya janārdanāya

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः ।
ऋतश्च पितृरूपश्च त्र्यम्बकश्च महेश्वरः

ajaikapādahirbudhnyaḥ pinākī cāparājitaḥ |
ṛtaśca pitṛrūpaśca tryambakaśca maheśvaraḥ

वृषाकपिश्च शंभुश्च हवनोऽथेश्वरस्तथा ।
एकादशैते प्रथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

vṛṣākapiśca śaṃbhuśca havano'theśvarastathā |
ekādaśaite prathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ

शतमेतत्समाम्नातं शतरुद्रे महात्मनाम्

śatametatsamāmnātaṃ śatarudre mahātmanām

अंशो भगश्च मित्रश्च वरुणश्च जलेश्वरः ।
तथा धाताऽर्यमा चैव जयन्तो भास्करस्तथा

aṃśo bhagaśca mitraśca varuṇaśca jaleśvaraḥ |
tathā dhātā'ryamā caiva jayanto bhāskarastathā

त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
इत्येते द्वादशादित्याः काश्यपेया इति श्रुतिः

tvaṣṭā pūṣā tathaivendro dvādaśo viṣṇurucyate |
ityete dvādaśādityāḥ kāśyapeyā iti śrutiḥ

धरो ध्रुवश्च सोमश्च सावित्रोऽथानिलोऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः

dharo dhruvaśca somaśca sāvitro'thānilo'nalaḥ |
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavoṣṭau prakīrtitāḥ

नासत्यश्चापि दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनावपि ।
मार्तण्डस्यात्मजावेतौ संज्ञानासाविनिर्गतौ

nāsatyaścāpi dasraśca smṛtau dvāvaśvināvapi |
mārtaṇḍasyātmajāvetau saṃjñānāsāvinirgatau

अतः परं प्रवक्ष्यामि लोकानां कर्मसाक्षिणः ।
अपि यज्ञस्य वेत्तारो दत्तस्य सुकृतस्य च

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi lokānāṃ karmasākṣiṇaḥ |
api yajñasya vettāro dattasya sukṛtasya ca

अदृश्याः सर्वभूतेषु पश्यन्ति त्रिदशेश्वराः ।
शुभाशुभानि कर्माणि मृत्युः कालश्च सर्वशः

adṛśyāḥ sarvabhūteṣu paśyanti tridaśeśvarāḥ |
śubhāśubhāni karmāṇi mṛtyuḥ kālaśca sarvaśaḥ

विश्वेदेवाः पितृगणा मूर्तिमन्तस्तपोधनाः ।
मुनयश्चैव सिद्धाश्च तपोमोक्षपरायणाः ।
शुचिस्मिताः कीर्तयतां प्रयच्छन्ति शुभं नृणाम्

viśvedevāḥ pitṛgaṇā mūrtimantastapodhanāḥ |
munayaścaiva siddhāśca tapomokṣaparāyaṇāḥ |
śucismitāḥ kīrtayatāṃ prayacchanti śubhaṃ nṛṇām

प्रजापतिकृतानेतान्लोकान्दिव्येन तेजसा ।
वसन्ति सर्वलोकेषु प्रयताः सर्वकर्मसु

prajāpatikṛtānetānlokāndivyena tejasā |
vasanti sarvalokeṣu prayatāḥ sarvakarmasu

प्राणानामीश्वरानेतान्कीर्तयन्प्रयतो नरः ।
धर्मार्थकामैर्विपुलैर्युज्यते सह नित्यशः

prāṇānāmīśvarānetānkīrtayanprayato naraḥ |
dharmārthakāmairvipulairyujyate saha nityaśaḥ

लोकांश्च लभते पुण्यान्विश्वेश्वरकृताञ्शुभान् ।
एते देवास्त्रयस्त्रिंशत्सर्वभूतगणेश्वराः

lokāṃśca labhate puṇyānviśveśvarakṛtāñśubhān |
ete devāstrayastriṃśatsarvabhūtagaṇeśvarāḥ

नन्दीश्वरो महाकायो ग्रामणीर्वृषभध्वजः ।
ईश्वराः सर्वलोकानां गणेश्वरविनायकाः

nandīśvaro mahākāyo grāmaṇīrvṛṣabhadhvajaḥ |
īśvarāḥ sarvalokānāṃ gaṇeśvaravināyakāḥ

सौम्या रौद्रा गणाश्चैव योगभूतगणास्तथा ।
ज्योतींषि सरितो व्योम सुपर्णः पतगेश्वरः

saumyā raudrā gaṇāścaiva yogabhūtagaṇāstathā |
jyotīṃṣi sarito vyoma suparṇaḥ patageśvaraḥ

पृथिव्यां तपसा सिद्धाः स्थावराश्च चरास्च ह ।
हिमवान्गिरयः सर्वे चत्वारश्च महार्णवाः

pṛthivyāṃ tapasā siddhāḥ sthāvarāśca carāsca ha |
himavāngirayaḥ sarve catvāraśca mahārṇavāḥ

भवस्यानुचराश्चैव हरतुल्यपराक्रमाः ।
विष्णुर्देवोथ जिष्णुश्च स्कन्दश्चाम्बिकया सह

bhavasyānucarāścaiva haratulyaparākramāḥ |
viṣṇurdevotha jiṣṇuśca skandaścāmbikayā saha

कीर्तयन्प्रयतः सर्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मानवानृषिसत्तमान्

kīrtayanprayataḥ sarvānsarvapāpaiḥ pramucyate |
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mānavānṛṣisattamān

यवक्रीतश्च रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू ।
औशिजश्चैव कक्षीवान्बलश्चाङ्गिरसः सुतः

yavakrītaśca raibhyaśca arvāvasuparāvasū |
auśijaścaiva kakṣīvānbalaścāṅgirasaḥ sutaḥ

ऋषिर्मेधातिथेः पुत्रः कण्वो बर्हिषदस्तथा ।
ब्रह्मतेजोमयाः सर्वे कीर्तिता लोकभावनाः

ṛṣirmedhātitheḥ putraḥ kaṇvo barhiṣadastathā |
brahmatejomayāḥ sarve kīrtitā lokabhāvanāḥ

लभन्ते हि शुभं सर्वे रुद्रानलवसुप्रभाः ।
भुवि कृत्वा शुभं कर्म मोदन्ते दिवि दैवतैः

labhante hi śubhaṃ sarve rudrānalavasuprabhāḥ |
bhuvi kṛtvā śubhaṃ karma modante divi daivataiḥ

महेन्द्रगुरवः सप्त प्राचीं वै दिशमाश्रिताः ।
प्रयतः कीर्तयेदेताञ्शक्रलोके महीयते

mahendraguravaḥ sapta prācīṃ vai diśamāśritāḥ |
prayataḥ kīrtayedetāñśakraloke mahīyate

उन्मुचुः प्रमुचुश्चैव स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् ।
दृढव्यश्चोर्ध्वबाहुश्च तृणसोमाङ्गिरास्तथा

unmucuḥ pramucuścaiva svastyātreyaśca vīryavān |
dṛḍhavyaścordhvabāhuśca tṛṇasomāṅgirāstathā

मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथाऽगस्त्यः प्रतापवान् ।
धर्मराजर्त्विजः सप्त दक्षिणां दिशमाश्रिताः

mitrāvaruṇayoḥ putrastathā'gastyaḥ pratāpavān |
dharmarājartvijaḥ sapta dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ

दृढेयुश्च ऋतेयुश्च परिव्याधश्च कीर्तिमान् ।
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चादित्यसन्निभाः

dṛḍheyuśca ṛteyuśca parivyādhaśca kīrtimān |
ekataśca dvitaścaiva tritaścādityasannibhāḥ

अत्रेः पुत्रश्च धर्मात्मा ऋषिः सारस्वतस्तथा ।
वरुणस्यर्त्विजः सप्त पश्चिमां दिशमाश्रिताः

atreḥ putraśca dharmātmā ṛṣiḥ sārasvatastathā |
varuṇasyartvijaḥ sapta paścimāṃ diśamāśritāḥ

अत्रिर्वसिष्ठो भगवान्कश्यपश्च महानृषिः ।
गौतमश्च भरद्वाजो विश्वामित्रोथ कौशिकः

atrirvasiṣṭho bhagavānkaśyapaśca mahānṛṣiḥ |
gautamaśca bharadvājo viśvāmitrotha kauśikaḥ

ऋचीकतनयश्चोग्रो जमदग्निः प्रतापवान् ।
धनेश्वरस्य गुरवः सप्तैते उत्तराश्रिताः

ṛcīkatanayaścogro jamadagniḥ pratāpavān |
dhaneśvarasya guravaḥ saptaite uttarāśritāḥ

अपरे मुनयः सप्त दिक्षु सर्वास्वधिष्ठिताः ।
कीर्तिस्वस्तिकरा नॄणां कीर्तिता लोकभावनाः

apare munayaḥ sapta dikṣu sarvāsvadhiṣṭhitāḥ |
kīrtisvastikarā nṝṇāṃ kīrtitā lokabhāvanāḥ

धर्मः कामश्च कालश्च वसुर्वासुकिरेव च ।
अनन्तः कपिलश्चैव सप्तैते धरणीधराः

dharmaḥ kāmaśca kālaśca vasurvāsukireva ca |
anantaḥ kapilaścaiva saptaite dharaṇīdharāḥ

रामो व्यासस्तथा द्रौणिरश्वत्थामा च लोमशः ।
इत्येते मुनयो दिव्या एकैकः सप्तसप्तधा

rāmo vyāsastathā drauṇiraśvatthāmā ca lomaśaḥ |
ityete munayo divyā ekaikaḥ saptasaptadhā

शान्तिस्वस्तिकरा लोके दिशांपालाः प्रतीर्तिताः ।
यस्यांयस्यां दिशि ह्येते तन्मुखः शरणं व्रजेत्

śāntisvastikarā loke diśāṃpālāḥ pratīrtitāḥ |
yasyāṃyasyāṃ diśi hyete tanmukhaḥ śaraṇaṃ vrajet

स्रष्टारः सर्वभूतानां कीर्तिता लोकपावनाः ।
संवर्तो मेरुसावर्णो मार्कण्डेयश्च धार्मिकः

sraṣṭāraḥ sarvabhūtānāṃ kīrtitā lokapāvanāḥ |
saṃvarto merusāvarṇo mārkaṇḍeyaśca dhārmikaḥ

साङ्ख्ययोगौ नारदश्च दुर्वासाश्च महानृषिः ।
अत्यन्ततपसो दान्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

sāṅkhyayogau nāradaśca durvāsāśca mahānṛṣiḥ |
atyantatapaso dāntāstriṣu lokeṣu viśrutāḥ

अपरे रुद्रसङ्काशाः कीर्तिता ब्रह्मलौकिकाः ।
अपुत्रो लभते पुत्रं दरिद्रो लभते धनम्

apare rudrasaṅkāśāḥ kīrtitā brahmalaukikāḥ |
aputro labhate putraṃ daridro labhate dhanam

तथा धर्मार्थकामेषु सिद्धिं च लभते नरः ।
पृथुं वैन्यं नृपवरं पृथ्वी यस्याभवत्सुता

tathā dharmārthakāmeṣu siddhiṃ ca labhate naraḥ |
pṛthuṃ vainyaṃ nṛpavaraṃ pṛthvī yasyābhavatsutā

प्रजापतिं सार्वभौमं कीर्तयेद्वसुधाधिपम् ।
आदित्यवंशप्रभवं महेन्द्रसमविक्रमम्

prajāpatiṃ sārvabhaumaṃ kīrtayedvasudhādhipam |
ādityavaṃśaprabhavaṃ mahendrasamavikramam

पुरूरवसमैलं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
बुधस्य दयितं पुत्रं कीर्तयेद्वसुधाधिपम्

purūravasamailaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutam |
budhasya dayitaṃ putraṃ kīrtayedvasudhādhipam

त्रिलोकविश्रुतं वीरं भरतं च प्रकीर्तयेत् ।
गवामयेन यज्ञेन येनेष्टं वै कृते युगे

trilokaviśrutaṃ vīraṃ bharataṃ ca prakīrtayet |
gavāmayena yajñena yeneṣṭaṃ vai kṛte yuge

रन्तिदेवं महादेवं कीर्तयेत्परमद्युतिम् ।
विश्वजित्तपसोपेतं लक्षण्यं लोकपूजितम्

rantidevaṃ mahādevaṃ kīrtayetparamadyutim |
viśvajittapasopetaṃ lakṣaṇyaṃ lokapūjitam

तथा श्वेतं च राजर्षिं कीर्तयेत्परमुद्यतिम् ।
सगरस्यात्मजा येन प्लावितास्तारितास्तथा

tathā śvetaṃ ca rājarṣiṃ kīrtayetparamudyatim |
sagarasyātmajā yena plāvitāstāritāstathā

हुताशनसमानेतान्महारूपान्महौजसः ।
उग्रकायान्महासत्वान्कीर्तयेत्कीर्तिवर्धनान्

hutāśanasamānetānmahārūpānmahaujasaḥ |
ugrakāyānmahāsatvānkīrtayetkīrtivardhanān

देवानृषिगणांश्चैव नृपांश्च जगतीश्वरान् ।
साङ्ख्यं योगं च परमं हव्यं कव्यं तथैव च

devānṛṣigaṇāṃścaiva nṛpāṃśca jagatīśvarān |
sāṅkhyaṃ yogaṃ ca paramaṃ havyaṃ kavyaṃ tathaiva ca

कीर्तितं परमं ब्रह्म सर्वश्रुतिपरायणम् ।
मङ्गल्यं सर्वभूतानां पवित्रं बहु कीर्तितम्

kīrtitaṃ paramaṃ brahma sarvaśrutiparāyaṇam |
maṅgalyaṃ sarvabhūtānāṃ pavitraṃ bahu kīrtitam

व्याधिप्रशमनं श्रेष्ठं पौष्टिकं सर्वकर्मणाम् ।
प्रयतः कीर्तयेच्चैतान्कल्यं सायं च भारत

vyādhipraśamanaṃ śreṣṭhaṃ pauṣṭikaṃ sarvakarmaṇām |
prayataḥ kīrtayeccaitānkalyaṃ sāyaṃ ca bhārata

एते वै यान्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च ।
एते विनायकाः श्रेष्ठा दक्षाः क्षान्ता जितेन्द्रियाः

ete vai yānti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca |
ete vināyakāḥ śreṣṭhā dakṣāḥ kṣāntā jitendriyāḥ

नराणामशुभं सर्वे व्यपोहन्ति प्रकीर्तिताः ।
साक्षिभूता महात्मानः पापस्य सुकृतस्य च

narāṇāmaśubhaṃ sarve vyapohanti prakīrtitāḥ |
sākṣibhūtā mahātmānaḥ pāpasya sukṛtasya ca

एतान्वै कल्यमुत्थाय कीर्तयञ्शुभमश्नुते ।
नाग्निचोरभयं तस्य न मार्गप्रतिरोधनम्

etānvai kalyamutthāya kīrtayañśubhamaśnute |
nāgnicorabhayaṃ tasya na mārgapratirodhanam

एतान्कीर्तयतां नित्यं दुःस्वप्नो नश्यते नृणाम् ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वस्तिमांश्च गृहान्व्रजेत्

etānkīrtayatāṃ nityaṃ duḥsvapno naśyate nṛṇām |
mucyate sarvapāpebhyaḥ svastimāṃśca gṛhānvrajet

दीक्षाकालेषु सर्वेषु यः पठेन्नियतो द्विजः ।
न्यायवानात्मनिरतः क्षान्तो दान्तोऽनसूयकः

dīkṣākāleṣu sarveṣu yaḥ paṭhenniyato dvijaḥ |
nyāyavānātmanirataḥ kṣānto dānto'nasūyakaḥ

रोगार्तो व्याधियुक्तो वा पठन्पापात्प्रमुच्यते ।
वास्तुमध्ये तु पठतः कुले स्वस्त्ययनं भवेत्

rogārto vyādhiyukto vā paṭhanpāpātpramucyate |
vāstumadhye tu paṭhataḥ kule svastyayanaṃ bhavet

क्षेत्रमध्ये तु पठतः सर्वं सस्यं प्ररोहति ।
गच्छतः क्षेममध्वानं ग्रामान्तरगतः पठन्

kṣetramadhye tu paṭhataḥ sarvaṃ sasyaṃ prarohati |
gacchataḥ kṣemamadhvānaṃ grāmāntaragataḥ paṭhan

आत्मनश्च सुतानां च दाराणां च धनस्य च ।
बीजानामोषधीनां च रक्षामेतां प्रयोजयेत्

ātmanaśca sutānāṃ ca dārāṇāṃ ca dhanasya ca |
bījānāmoṣadhīnāṃ ca rakṣāmetāṃ prayojayet

एतान्सङ्ग्रामकाले तु पठतः क्षत्रियस्य तु ।
व्रजन्ति रिपवो नाशं क्षेमं च परिवर्तते

etānsaṅgrāmakāle tu paṭhataḥ kṣatriyasya tu |
vrajanti ripavo nāśaṃ kṣemaṃ ca parivartate

एतान्दैवे च पित्र्ये च पठतः पुरुषस्य हि ।
भुञ्जते पितरः कव्यं हव्यं च त्रिदिवौकसः

etāndaive ca pitrye ca paṭhataḥ puruṣasya hi |
bhuñjate pitaraḥ kavyaṃ havyaṃ ca tridivaukasaḥ

न व्याधिश्वापदभयं न द्विपान्न हि तस्करात् ।
कश्मलं लघुतां याति पाप्मना च प्रमुच्यते

na vyādhiśvāpadabhayaṃ na dvipānna hi taskarāt |
kaśmalaṃ laghutāṃ yāti pāpmanā ca pramucyate

यानपात्रे च याने च प्रवासे राजवेश्मनि ।
परां सिद्धिमवाप्नोति सावित्रीं ह्युत्तमां पठन्

yānapātre ca yāne ca pravāse rājaveśmani |
parāṃ siddhimavāpnoti sāvitrīṃ hyuttamāṃ paṭhan

न च राजभयं तेषां न पिशाचान्न राक्षसात् ।
नाग्न्यम्बुपवनव्यालाद्भयं तस्योपजायते

na ca rājabhayaṃ teṣāṃ na piśācānna rākṣasāt |
nāgnyambupavanavyālādbhayaṃ tasyopajāyate

चतुर्णामपि वर्णानामाश्रमस्य विशेषतः ।
करोति सततं शान्तिं सावित्रीमुत्तमां पठन्

caturṇāmapi varṇānāmāśramasya viśeṣataḥ |
karoti satataṃ śāntiṃ sāvitrīmuttamāṃ paṭhan

नाग्निर्दहति काष्ठानि सावित्री यत्र पठ्यते ।
न तत्र बालो म्रियते न च तिष्ठन्ति पन्नगाः

nāgnirdahati kāṣṭhāni sāvitrī yatra paṭhyate |
na tatra bālo mriyate na ca tiṣṭhanti pannagāḥ

न तेषां विद्यते दुःखं गच्छन्ति परमां गतिम् ।
ये शृण्वन्ति महद्ब्रह्म सावित्रीगुणकीर्तनम्

na teṣāṃ vidyate duḥkhaṃ gacchanti paramāṃ gatim |
ye śṛṇvanti mahadbrahma sāvitrīguṇakīrtanam

गवां मध्ये तु पठतो गावोऽस्य बहुवत्सलाः ।
प्रस्थाने वा प्रवासे वा सर्वावस्थां गतः पठेत्

gavāṃ madhye tu paṭhato gāvo'sya bahuvatsalāḥ |
prasthāne vā pravāse vā sarvāvasthāṃ gataḥ paṭhet

जपतां जुह्वतां चैव नित्यं च प्रयतात्मनाम् ।
ऋषीणां परमं जप्यं गुह्यमेतन्नराधिप

japatāṃ juhvatāṃ caiva nityaṃ ca prayatātmanām |
ṛṣīṇāṃ paramaṃ japyaṃ guhyametannarādhipa

याथातथ्येन सिद्धस्य इतिहासं पुरातनम् ।
पराशरमतं दिव्यं शक्राय कथितं पुरा

yāthātathyena siddhasya itihāsaṃ purātanam |
parāśaramataṃ divyaṃ śakrāya kathitaṃ purā

तदेतत्ते समाख्यातं तथ्यं ब्रह्म सनातनम् ।
हृदयं सर्वभूतानां श्रुतिरेषा सनातनी

tadetatte samākhyātaṃ tathyaṃ brahma sanātanam |
hṛdayaṃ sarvabhūtānāṃ śrutireṣā sanātanī

सोमादित्यान्वयाः सर्वे राघवाः कुरवस्तथा ।
पठन्ति शुचयो नित्यं सावित्रीं प्राणिनां गतिं

somādityānvayāḥ sarve rāghavāḥ kuravastathā |
paṭhanti śucayo nityaṃ sāvitrīṃ prāṇināṃ gatiṃ

अभ्यासे नित्यं देवानां सप्तर्षीणां ध्रुवस्य च ।
मोक्षणं सर्वकृच्छ्राणां मोचयत्यशुभात्सदा

abhyāse nityaṃ devānāṃ saptarṣīṇāṃ dhruvasya ca |
mokṣaṇaṃ sarvakṛcchrāṇāṃ mocayatyaśubhātsadā

वृद्धैः काश्यपगौतमप्रभृतिभिर्भृग्वङ्गिरोत्र्यादिभिः
शुक्रागस्त्यबृहस्पतिप्रभृतिभिर्ब्रह्मह्मर्षिभिः सेवितम् ।
भारद्वाजमतं ऋचीकतनयैः प्राप्तं वसिष्ठात्पुनः
सावित्रीमधिगम्य शक्रवसुभिः कृत्स्ना जिता दानवाः

vṛddhaiḥ kāśyapagautamaprabhṛtibhirbhṛgvaṅgirotryādibhiḥ
śukrāgastyabṛhaspatiprabhṛtibhirbrahmahmarṣibhiḥ sevitam |
bhāradvājamataṃ ṛcīkatanayaiḥ prāptaṃ vasiṣṭhātpunaḥ
sāvitrīmadhigamya śakravasubhiḥ kṛtsnā jitā dānavāḥ

यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय ।
दिव्यां च भारतकथां कथयेच्च नित्यं
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव

yo gośataṃ kanakaśṛṅgamayaṃ dadāti
viprāya vedaviduṣe ca bahuśrutāya |
divyāṃ ca bhāratakathāṃ kathayecca nityaṃ
tulyaṃ phalaṃ bhavati tasya ca tasya caiva

धर्मो विवर्धति भृगोः परिकीर्तनेन
वीर्यं विवर्धति पसिष्ठनमोनतेन ।
सङ्ग्रामजिद्भवति चैव रघुं नमस्य-
न्स्यादश्विनौ च परिकीर्तयतो न रोगः

dharmo vivardhati bhṛgoḥ parikīrtanena
vīryaṃ vivardhati pasiṣṭhanamonatena |
saṅgrāmajidbhavati caiva raghuṃ namasya-
nsyādaśvinau ca parikīrtayato na rogaḥ

एषा ते कथिता राजन्सावित्री ब्रह्मशाश्वती ।
विवक्षुरसि यच्चान्यत्तत्ते वक्ष्यामि भारत

eṣā te kathitā rājansāvitrī brahmaśāśvatī |
vivakṣurasi yaccānyattatte vakṣyāmi bhārata

दानधर्मपर्वणि पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः

dānadharmaparvaṇi pañcapañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ