अध्याय 236: तिलराशि का दान और अनेक दानों के फल

भगवन्देवदेवेश कथं देयं तिलान्वितम् ।
तस्य तस्य फलं ब्रूहि दत्तस्य च कृतस्य च

bhagavandevadeveśa kathaṃ deyaṃ tilānvitam |
tasya tasya phalaṃ brūhi dattasya ca kṛtasya ca

तिलकल्पविधिं देवि तन्मे शृणु समाहिता

tilakalpavidhiṃ devi tanme śṛṇu samāhitā

समृद्धैरसमृद्धैर्वा तिला देया विशेषतः ।
तिलाः पवित्राः पापघ्नाः सुपुण्या इति संस्मृताः

samṛddhairasamṛddhairvā tilā deyā viśeṣataḥ |
tilāḥ pavitrāḥ pāpaghnāḥ supuṇyā iti saṃsmṛtāḥ

न्यायतस्तु तिलाञ्शुद्धान्संहृत्याथ स्वशक्तिनः ।
तिलराशिं पुनः कुर्यात्पर्वाताभं सुरस्नकम् ।
महान्तं यदि वा स्तोकं नानाद्रव्यसमन्वितम्

nyāyatastu tilāñśuddhānsaṃhṛtyātha svaśaktinaḥ |
tilarāśiṃ punaḥ kuryātparvātābhaṃ surasnakam |
mahāntaṃ yadi vā stokaṃ nānādravyasamanvitam

सुवर्णरजताभ्यां च मणिमुक्ताप्रवालकैः ।
अलङ्कृत्य यथायोगं सपताकं सवेदिकम् ।
सभूषणं सवस्त्रं च शयनासनसंमितम्

suvarṇarajatābhyāṃ ca maṇimuktāpravālakaiḥ |
alaṅkṛtya yathāyogaṃ sapatākaṃ savedikam |
sabhūṣaṇaṃ savastraṃ ca śayanāsanasaṃmitam

प्रायशः कौमुदीमासे पौर्णमास्यां विशेषतः ।
भोजयित्वा च विधिवद्ब्राह्म्णानर्हतो बहून्

prāyaśaḥ kaumudīmāse paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ |
bhojayitvā ca vidhivadbrāhmṇānarhato bahūn

स्वयं कृतोपवासश्च वृत्तशौचसमन्वितः ।
दद्यात्प्रदक्षिणीकृत्य तिलराशिं सदक्षिणम्

svayaṃ kṛtopavāsaśca vṛttaśaucasamanvitaḥ |
dadyātpradakṣiṇīkṛtya tilarāśiṃ sadakṣiṇam

एकस्यापि बहूनां वा दातव्यं भूतिमिच्छता ।
तस्य दानफलं देवि अग्निष्टोमेन संयुतम्

ekasyāpi bahūnāṃ vā dātavyaṃ bhūtimicchatā |
tasya dānaphalaṃ devi agniṣṭomena saṃyutam

केवलं वा तिलैरेव भूमौ कृत्वा गवाकृतिम् ।
सवस्त्रकं सरत्नं च पुंसा गोदानकाङ्क्षिणा ।
तदर्हाय प्रदातव्यं तस्य गोदानतः फलम्

kevalaṃ vā tilaireva bhūmau kṛtvā gavākṛtim |
savastrakaṃ saratnaṃ ca puṃsā godānakāṅkṣiṇā |
tadarhāya pradātavyaṃ tasya godānataḥ phalam

शरावांस्तिलसम्पूर्णान्सहिरण्यान्सचम्पकान् ।
नृपोऽददद्ब्राह्मणाय सु पुण्यफलभाग्भवेत्

śarāvāṃstilasampūrṇānsahiraṇyānsacampakān |
nṛpo'dadadbrāhmaṇāya su puṇyaphalabhāgbhavet

एवं तिलमयं देयं नरेण हितमिच्छता ।
नानादानफलं भूयः शृणु देवि समाहिता

evaṃ tilamayaṃ deyaṃ nareṇa hitamicchatā |
nānādānaphalaṃ bhūyaḥ śṛṇu devi samāhitā

बलमायुष्यमारोग्यमन्नदानाल्लभेन्नरः ।
पानीयदस्तु सौभाग्यं रसज्ञानं लभेन्नरः

balamāyuṣyamārogyamannadānāllabhennaraḥ |
pānīyadastu saubhāgyaṃ rasajñānaṃ labhennaraḥ

वस्त्रदानाद्वपुःशोभामलङ्कारं लभेन्नरः ।
दीपदो बुद्धिवैशद्यं द्युतिशोभां लभेन्नरः

vastradānādvapuḥśobhāmalaṅkāraṃ labhennaraḥ |
dīpado buddhivaiśadyaṃ dyutiśobhāṃ labhennaraḥ

राजपीडाविमोक्षं तु छत्रदो लभते फलम् ।
दासीदासप्रदानात्तु भवेत्कर्मान्तभाङ्नरः ।
दासीदासं च विविधं लभेत्प्रेत्य गुणान्वितम्

rājapīḍāvimokṣaṃ tu chatrado labhate phalam |
dāsīdāsapradānāttu bhavetkarmāntabhāṅnaraḥ |
dāsīdāsaṃ ca vividhaṃ labhetpretya guṇānvitam

यानानि वाहनं चैव तदर्हाय ददन्नरः ।
पादरोगपरिक्लेशान्मुक्तः श्वसनवाहवान् ।
विचित्र रमणीयं च लभते यानवाहनम्

yānāni vāhanaṃ caiva tadarhāya dadannaraḥ |
pādarogaparikleśānmuktaḥ śvasanavāhavān |
vicitra ramaṇīyaṃ ca labhate yānavāhanam

प्रतिश्रयप्रदानं च तदर्हाय तदिच्छते ।
वर्षाकाले तु रात्रौ वा लभेत्पक्षबलं शुभम्

pratiśrayapradānaṃ ca tadarhāya tadicchate |
varṣākāle tu rātrau vā labhetpakṣabalaṃ śubham

सेतुकूपतटाकानां कर्ता तु लभते नरः ।
दीर्घायुष्यं च सौभाग्यं तता प्रेत्य गतिं शुभां

setukūpataṭākānāṃ kartā tu labhate naraḥ |
dīrghāyuṣyaṃ ca saubhāgyaṃ tatā pretya gatiṃ śubhāṃ

वृक्षसंरोपको यस्तु छायापुष्पफलप्रदः ।
प्रेत्यभावे लभेत्पुण्यमभिगम्यो भवेन्नरः

vṛkṣasaṃropako yastu chāyāpuṣpaphalapradaḥ |
pretyabhāve labhetpuṇyamabhigamyo bhavennaraḥ

यस्तु सङ्क्रमकृल्लोके नदीषु जलहारिणाम् ।
लभेत्पुण्यफलं प्रेत्य व्यसनेभ्यो विमोक्षणम्

yastu saṅkramakṛlloke nadīṣu jalahāriṇām |
labhetpuṇyaphalaṃ pretya vyasanebhyo vimokṣaṇam

मार्गकृत्सततं मर्त्यो भवेत्सन्तानवान्नरः ।
कायदोषविमुक्तस्तु तीर्थकृत्सततं भवेत्

mārgakṛtsatataṃ martyo bhavetsantānavānnaraḥ |
kāyadoṣavimuktastu tīrthakṛtsatataṃ bhavet

औषधानां प्रदानात्तु सततं कृपयाऽन्वितः ।
भवेद्व्याधिविहीनश्च दीर्घायुश्च विशेषतः

auṣadhānāṃ pradānāttu satataṃ kṛpayā'nvitaḥ |
bhavedvyādhivihīnaśca dīrghāyuśca viśeṣataḥ

अनाथान्पोषयेद्यस्तु कृपणान्धकपङ्गुकान् ।
स च पुण्यफलं प्रेत्य लभते कृच्छ्रमोक्षणम्

anāthānpoṣayedyastu kṛpaṇāndhakapaṅgukān |
sa ca puṇyaphalaṃ pretya labhate kṛcchramokṣaṇam

वेदगोष्ठाः शुभाः शाला भिक्षूणां च प्रतिश्रयम् ।
यः कुर्याल्लभते नित्यं नरः प्रेत्य फलं शुभम्

vedagoṣṭhāḥ śubhāḥ śālā bhikṣūṇāṃ ca pratiśrayam |
yaḥ kuryāllabhate nityaṃ naraḥ pretya phalaṃ śubham

प्रासादवासं विविधं यक्षशोभां लभेत्पुनः ।
विविधं विविधाकारं भक्ष्यभोज्यगुणान्वितम्

prāsādavāsaṃ vividhaṃ yakṣaśobhāṃ labhetpunaḥ |
vividhaṃ vividhākāraṃ bhakṣyabhojyaguṇānvitam

रम्यं तं दैवगोवाटं यः कुर्याल्लभते नरः ।
प्रेत्य भावे शुभां जातिं व्याधिमोक्षं तथैव च

ramyaṃ taṃ daivagovāṭaṃ yaḥ kuryāllabhate naraḥ |
pretya bhāve śubhāṃ jātiṃ vyādhimokṣaṃ tathaiva ca

एवं नानाविधं द्रव्यं दानकर्ता लभेत्फलम्

evaṃ nānāvidhaṃ dravyaṃ dānakartā labhetphalam

कृतं दत्तं यथा यावत्तस्य तल्लभते फलम् ।
एतन्मे देवदेवेश तत्र कौतूहलं महत्

kṛtaṃ dattaṃ yathā yāvattasya tallabhate phalam |
etanme devadeveśa tatra kautūhalaṃ mahat

प्रेत्यिभावे शृणु फलं दत्तस्य च कृतस्य च ।
दानं षङ्गुणयुक्तं तु तदर्हाय यथाविधिः ।
यथाविभवतो दानं दातव्यमिति मानवैः

pretyibhāve śṛṇu phalaṃ dattasya ca kṛtasya ca |
dānaṃ ṣaṅguṇayuktaṃ tu tadarhāya yathāvidhiḥ |
yathāvibhavato dānaṃ dātavyamiti mānavaiḥ

बुद्धिमायुष्यमारोग्यं बलं भाग्यं तथाऽऽगमम् ।
रूपेण सप्तधा भूत्वा मानुष्यं फलति ध्रुवम्

buddhimāyuṣyamārogyaṃ balaṃ bhāgyaṃ tathā''gamam |
rūpeṇa saptadhā bhūtvā mānuṣyaṃ phalati dhruvam

इदं दत्तमिदं देयमित्येवं फलकाङ्क्षया ।
यद्दत्तं तत्तदेव स्यान्न तु किञ्चन लभ्यते

idaṃ dattamidaṃ deyamityevaṃ phalakāṅkṣayā |
yaddattaṃ tattadeva syānna tu kiñcana labhyate

ध्रुवं देव्यत्तमे दानं मध्यमे त्वधमं फलम्

dhruvaṃ devyattame dānaṃ madhyame tvadhamaṃ phalam