अध्याय 156: नहुष का अहङ्कार और भृगु का अगस्त्य को वचन

श्रुतं मे भरतश्रेष्ठ पुष्पधूपप्रदायिनाम् ।
फलं बलिविधाने च तद्भूयो वक्तुमर्हसि

śrutaṃ me bharataśreṣṭha puṣpadhūpapradāyinām |
phalaṃ balividhāne ca tadbhūyo vaktumarhasi

धूपप्रदानस्य फलं प्रदीपस्य तथैव च ।
बलयश्च किमर्थं वै क्षिप्यन्ते गृहमेधिभिः

dhūpapradānasya phalaṃ pradīpasya tathaiva ca |
balayaśca kimarthaṃ vai kṣipyante gṛhamedhibhiḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नहुषस्य च संवादमगस्त्यस्य भृगोस्तता

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
nahuṣasya ca saṃvādamagastyasya bhṛgostatā

नहुषो हि महाराज राजर्षिः सुमहातपाः ।
देवराज्यमनुप्राप्तः सुकृतेनेह कर्मणा

nahuṣo hi mahārāja rājarṣiḥ sumahātapāḥ |
devarājyamanuprāptaḥ sukṛteneha karmaṇā

तत्रापि प्रयतो राजन्नहुषस्त्रिदिवे वसन् ।
मानुषीश्चैव दिव्याश्च कुर्वाणो विविधाः क्रियाः

tatrāpi prayato rājannahuṣastridive vasan |
mānuṣīścaiva divyāśca kurvāṇo vividhāḥ kriyāḥ

मानुष्यस्तत्र सर्वाः स्म क्रियास्तस्य महात्मनः ।
प्रवृत्तास्त्रिदिवे राजन्दिव्याश्चैव सनातनाः

mānuṣyastatra sarvāḥ sma kriyāstasya mahātmanaḥ |
pravṛttāstridive rājandivyāścaiva sanātanāḥ

अग्निकार्याणि समिधः कुशाः सुमनसस्तथा ।
बलयश्चान्नलाजाभिर्धूपनं दीपकर्म च

agnikāryāṇi samidhaḥ kuśāḥ sumanasastathā |
balayaścānnalājābhirdhūpanaṃ dīpakarma ca

सर्वं तस्य गृहे राज्ञः प्रावर्तत महात्मनः ।
जपयज्ञान्मनोयज्ञांस्त्रिदिवेऽपि चकार सः

sarvaṃ tasya gṛhe rājñaḥ prāvartata mahātmanaḥ |
japayajñānmanoyajñāṃstridive'pi cakāra saḥ

देवानभ्यर्चयच्चापि विधिवत्स सुरेश्वरः ।
सर्वानेव यथान्यायं यथापूर्वमरिंदम

devānabhyarcayaccāpi vidhivatsa sureśvaraḥ |
sarvāneva yathānyāyaṃ yathāpūrvamariṃdama

अथेनद्रोऽहमिति ज्ञात्वा अहङ्कारं समाविशत् ।
सर्वाश्चैव क्रियास्तस्य पर्यहीयन्त भूपतेः

athenadro'hamiti jñātvā ahaṅkāraṃ samāviśat |
sarvāścaiva kriyāstasya paryahīyanta bhūpateḥ

सप्तर्षीन्वाहयामास वरदानदमान्वितः ।
परिहीनक्रियश्चैव दुर्बलत्वमुपेयिवान्

saptarṣīnvāhayāmāsa varadānadamānvitaḥ |
parihīnakriyaścaiva durbalatvamupeyivān

तस्य वाहयतः कालो मुनिमुख्यांस्तपोधनान् ।
अहङ्काराभिभूतस्य सुमहानत्यवर्तत

tasya vāhayataḥ kālo munimukhyāṃstapodhanān |
ahaṅkārābhibhūtasya sumahānatyavartata

अथ पर्यायशः सर्वान्वाहनायोपचक्रमे ।
पर्यायश्चाप्यगस्त्यस्य समपद्यत भारत

atha paryāyaśaḥ sarvānvāhanāyopacakrame |
paryāyaścāpyagastyasya samapadyata bhārata

अथागत्य महातेजा भृगुर्ब्रह्मविदांवरः ।
अगस्त्यमाश्रमस्थं वै समुपेत्येदमब्रवीत्

athāgatya mahātejā bhṛgurbrahmavidāṃvaraḥ |
agastyamāśramasthaṃ vai samupetyedamabravīt

एवं वयमसत्कारं देवेन्द्रस्यास्य दुर्मतेः ।
नहुषस्य किमर्थं वै मर्षयाम महामुने

evaṃ vayamasatkāraṃ devendrasyāsya durmateḥ |
nahuṣasya kimarthaṃ vai marṣayāma mahāmune

कथमेष मया शक्यः शप्तुं यस्य महामुने ।
वरदेन वरो दत्तो भवतो विदितश्च सः

kathameṣa mayā śakyaḥ śaptuṃ yasya mahāmune |
varadena varo datto bhavato viditaśca saḥ

यो मे दृष्टिपथं गच्छेत्स मे वश्यो भवेदिति ।
इत्यनेन वरं देवो याचितो गच्छता दिवम्

yo me dṛṣṭipathaṃ gacchetsa me vaśyo bhavediti |
ityanena varaṃ devo yācito gacchatā divam

एवं न दग्धः स मया भवता च न संशयः ।
अन्येनाप्यृषिमुख्येन न दग्धो न च पातितः

evaṃ na dagdhaḥ sa mayā bhavatā ca na saṃśayaḥ |
anyenāpyṛṣimukhyena na dagdho na ca pātitaḥ

अमृतं चैव पानाय दत्तमस्मै पुरा विभो ।
महात्मना तदर्तं च नास्माभिर्विनिपात्यते

amṛtaṃ caiva pānāya dattamasmai purā vibho |
mahātmanā tadartaṃ ca nāsmābhirvinipātyate

प्रायच्छत वरं देवः प्रजानां दुःखकारणम् ।
द्विजेष्वधर्मयुक्तानि स करोति नराधमः

prāyacchata varaṃ devaḥ prajānāṃ duḥkhakāraṇam |
dvijeṣvadharmayuktāni sa karoti narādhamaḥ

तत्र यत्प्राप्तकालं नस्तद्ब्रू वदतांवर ।
भवांश्चापि यथा ब्रूयात्तत्कर्तास्मि न संशयः

tatra yatprāptakālaṃ nastadbrū vadatāṃvara |
bhavāṃścāpi yathā brūyāttatkartāsmi na saṃśayaḥ

पितामहनियोगेन भवन्तं सोऽहमागतः ।
प्रतिकर्तुं बलवति नहुषे दर्पमोहिते

pitāmahaniyogena bhavantaṃ so'hamāgataḥ |
pratikartuṃ balavati nahuṣe darpamohite

अद्य हि त्वां सुदुर्बुद्धी रथे योक्ष्यति देवराट् ।
अद्यैनमहमुद्वृत्तं करिष्येऽनिन्द्रमोजसा

adya hi tvāṃ sudurbuddhī rathe yokṣyati devarāṭ |
adyainamahamudvṛttaṃ kariṣye'nindramojasā

अद्येन्द्रं स्थापयिष्यामि पश्यतस्ते शतक्रतुम् ।
सञ्चाल्य पापकर्माणमैन्द्रात्स्थानात्सुदुर्मतिम् ।

adyendraṃ sthāpayiṣyāmi paśyataste śatakratum |
sañcālya pāpakarmāṇamaindrātsthānātsudurmatim |

अद्य चासौ कुदेवेन्द्रस्त्वां पदा धर्षयिष्यति ।
दैवोपहतचित्तत्वादात्मनाशाय मन्दधीः

adya cāsau kudevendrastvāṃ padā dharṣayiṣyati |
daivopahatacittatvādātmanāśāya mandadhīḥ

व्युत्क्रान्तधर्मं तमहं धर्षणामर्षितो भृशम् ।
अहिर्भवस्वेति रुषा शप्स्ये पापं द्विजद्रुहम्

vyutkrāntadharmaṃ tamahaṃ dharṣaṇāmarṣito bhṛśam |
ahirbhavasveti ruṣā śapsye pāpaṃ dvijadruham

तत एनं सुदुर्बुद्धिं धिक्शब्दाभिहतत्विषम् ।
धरण्यां पातयिष्यामि पश्यतस्ते महामुने

tata enaṃ sudurbuddhiṃ dhikśabdābhihatatviṣam |
dharaṇyāṃ pātayiṣyāmi paśyataste mahāmune

नहुषं पापकर्माणमैश्वर्यबलमोहितम् ।
यथा च रोचते तुभ्यं तथा कर्तास्म्यहं मुने

nahuṣaṃ pāpakarmāṇamaiśvaryabalamohitam |
yathā ca rocate tubhyaṃ tathā kartāsmyahaṃ mune

एवमुक्तस्तु भृगुणा मैत्रावरुणिरव्ययः ।
अगस्त्यः परमप्रीतो बभूव विगतज्वरः

evamuktastu bhṛguṇā maitrāvaruṇiravyayaḥ |
agastyaḥ paramaprīto babhūva vigatajvaraḥ