उक्तं ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति ।
माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो
uktaṃ te gopradānaṃ vai nāciketamṛṣiṃ prati |
māhātmyamapi caivoktamuddeśena gavāṃ prabho
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्ताधिकशततमोऽध्यायः ॥
12 श्लोक · 107 में से 274
यह प्रश्नों का छोटा अध्याय है। युधिष्ठिर नाचिकेत और गोदान की कथा सुन चुके हैं, अनजानी एक भूल के लिए नृग का कष्ट भी, और यह भी कि द्वारका में श्रीकृष्ण ने उन्हें कैसे उबारा। एक संशय शेष है: गौ देने वाले किस लोक में रहते हैं? भीष्म एक पुरानी कथा सुनाते हैं, जिसमें इन्द्र ने यही प्रश्न कमलयोनि ब्रह्मा से पूछा था। इन्द्र कहते हैं कि गोलोकवासी अपने तेज से स्वर्गवासियों की शोभा को भी मात देते हैं। वे पूछते हैं कि वे लोक कैसे हैं, क्या फल देते हैं, कितने समय तक, थोड़ा दान बहुत के बराबर कैसे हो, बिना गौ दिए कोई गोदाता कैसे बने, और कौन-सी दक्षिणा श्रेष्ठ है। ब्रह्मा अगले अध्याय में उत्तर देते हैं।
युधिष्ठिर उवाच
उक्तं ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति ।
माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो
uktaṃ te gopradānaṃ vai nāciketamṛṣiṃ prati |
māhātmyamapi caivoktamuddeśena gavāṃ prabho
नृगेण च महद्दुःखमनुभूतं महात्मना ।
एकापराधादज्ञानात्पितामह महामते
nṛgeṇa ca mahadduḥkhamanubhūtaṃ mahātmanā |
ekāparādhādajñānātpitāmaha mahāmate
द्वारवत्यां यथा चासौ निविशन्त्यां समुद्धृतः ।
मोक्षहेतुरभूत्कृष्णस्तदप्यवधृतं मया
dvāravatyāṃ yathā cāsau niviśantyāṃ samuddhṛtaḥ |
mokṣaheturabhūtkṛṣṇastadapyavadhṛtaṃ mayā
किं त्वस्ति मम संदेहो गवां लोकं प्रति प्रभो ।
तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि गोदा यत्र वसन्त्युत
kiṃ tvasti mama saṃdeho gavāṃ lokaṃ prati prabho |
tattvataḥ śrotumicchāmi godā yatra vasantyuta
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथाऽपृच्छत्पद्मयोनिमेतदेव शतक्रतुः
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
yathā'pṛcchatpadmayonimetadeva śatakratuḥ
शक्र उवाच
स्वर्लोकवासिनां लक्ष्मीमभिभूय स्वयाऽर्चिषा ।
गोलोकवासिनः पश्ये वदतां संशयोऽत्र मे
svarlokavāsināṃ lakṣmīmabhibhūya svayā'rciṣā |
golokavāsinaḥ paśye vadatāṃ saṃśayo'tra me
कीदृशा भगवँल्लोका गवां तद्बूहि मेऽनघ ।
यानावसन्ति दातार एतदिच्छामि वेदितुम्
kīdṛśā bhagavam̐llokā gavāṃ tadbūhi me'nagha |
yānāvasanti dātāra etadicchāmi veditum
कीदृशाः किंफलाः किंस्वित्परमस्तत्र को गुणः ।
कथं च पुरुषास्तत्र गच्छन्ति विगतज्वराः
kīdṛśāḥ kiṃphalāḥ kiṃsvitparamastatra ko guṇaḥ |
kathaṃ ca puruṣāstatra gacchanti vigatajvarāḥ
कियत्कालं प्रदानस्य दाता च फलमश्नुते ।
कथं बहुविधं दानं स्यादल्पमपि वा कथम्
kiyatkālaṃ pradānasya dātā ca phalamaśnute |
kathaṃ bahuvidhaṃ dānaṃ syādalpamapi vā katham
बह्वीनां कीदृशं दानमल्पानां वाऽपि दीदृशम् ।
अदत्त्वा गोप्रदाः सन्ति केन वा तच्च शंस मे
bahvīnāṃ kīdṛśaṃ dānamalpānāṃ vā'pi dīdṛśam |
adattvā gopradāḥ santi kena vā tacca śaṃsa me
कथं वा बहुदाता स्यादल्पदात्रा समः प्रभो ।
अल्पप्रदाता बहुदः कथं स्वित्स्यादिहेश्वर
kathaṃ vā bahudātā syādalpadātrā samaḥ prabho |
alpapradātā bahudaḥ kathaṃ svitsyādiheśvara
कीदृशी दक्षिणा चैव गोप्रदाने विशिष्यते ।
एतत्तथ्येन भगवन्मम शंसितुमर्हसि
kīdṛśī dakṣiṇā caiva gopradāne viśiṣyate |
etattathyena bhagavanmama śaṃsitumarhasi
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)