आदि पर्व

अध्याय 63: पूरु से जनमेजय तक की वंशावली

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि अंशावतरणपर्वणि त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥

89 श्लोक · 63 में से 261

इस अध्याय में क्या होता है

पूरु से जनमेजय तक की वंशावली

वैशम्पायन अधिकतर गद्य में पूरु वंश की वंशावली सुनाते हैं। ब्रह्मा से मरीचि और दक्ष; कश्यप और अदिति से विवस्वान; फिर मनु, इला, पुरूरवा, आयु, नहुष और ययाति, जिनकी पत्नियाँ देवयानी और शर्मिष्ठा यदु, पूरु आदि को जन्म देती हैं। फिर रानी और पुत्र सहित राजा आते हैं: दुष्यन्त शकुन्तला से विवाह कर भरत को जन्म देते हैं; हस्ती हस्तिनापुर बसाते हैं; फिर कुरु, प्रतीप और शान्तनु। भीष्म पिता के लिए सत्यवती को लाते हैं; विचित्रवीर्य निःसन्तान मरते हैं; व्यास से धृतराष्ट्र, पाण्डु और विदुर होते हैं। मृग बने मुनि के शाप से पाण्डु माद्री के साथ देह त्यागते हैं। पाण्डवों के पुत्रों के नाम आते हैं। श्रीकृष्ण के स्पर्श से परीक्षित जीवित होते हैं; जनमेजय और वपुष्टमा के पुत्र शतानीक और शंकुकर्ण हैं।

वैशंपायन उवाच

63.1

पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम् ।
प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु

pūrorvaṃśamahaṃ dhanyaṃ rājñāmamitatejasām |
pravakṣyāmi pitṝṇāṃ te teṣāṃ nāmāni me śṛmu

63.2

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ saṃjajñe dakṣaścaiva prajāpatiḥ

63.3

अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् ।
मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः

aṅguṣṭhāddakṣamasṛjaccakṣurbhyāṃ ca marīcinam |
marīceḥ kaśyapaḥ putro dakṣasya duhitā''ditiḥ

63.4

अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान् ।
विवस्वतो मनुर्मनोरिला

adityāṃ kaśyapādvivasthān |
vivasvato manurmanorilā

63.5

इलायाः पुरूरवाः ।
पुरूरवस आयुः ।
आयुषो नहुषः ।
नहुषस्य ययातिः

ilāyāḥ purūravāḥ |
purūravasa āyuḥ |
āyuṣo nahuṣaḥ |
nahuṣasya yayātiḥ

63.6

ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः ।
उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम

yayāterdve bhārye babhūvatuḥ |
uśanaso duhitā devayānī vṛṣaparvaṇaśca duhitā śarmiṣṭhā nāma

63.7

तत्रानुवंशो भवति ।
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ।
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

tatrānuvaṃśo bhavati |
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata |
druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

63.8

तत्र यदोर्यादवाः ।
पूरोः पौरवाः ।
पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव ।
तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः

tatra yadoryādavāḥ |
pūroḥ pauravāḥ |
pūrorbhāryā kausalyā babhūva |
tasyāmasya jajñe janamejayaḥ

63.9

स त्रीन्हयमेधानाजहार ।
विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश

sa trīnhayamedhānājahāra |
viśvajitā ceṣṭvā vanaṃ praviveśa

63.10

जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं ।
तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान्

janamejayastu sunandāṃ nāmopayeme māgadhīṃ |
tasyāmasya jajñe prācīnvān

63.11

यः प्राचीं दिशं जिगाय ।
यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम्

yaḥ prācīṃ diśaṃ jigāya |
yāvatsūryādayāt tattasya prācīnatvam

63.12

प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम् ।
तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः

prācīnvāṃstu khalvāśmakīmupayeme yādavīm |
tasyāmasya jajñe śasyātiḥ

63.13

शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः

śayyātistu triśaṅkorduhitaraṃ varāṅgīṃ nāmopayeme tasyāmasya jajñe'haṃyātiḥ

63.14

अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः

ahaṃyātistu khalu kṛtavīryaduhitaraṃ bhānumatīṃ nāmopayeme |
tasyāmasya jajñe sārvabhaumaḥ

63.15

सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः

sārvabhaumastu khalu jitvā''jahāra kaikayīṃ sundarāṃ nāma tāmupayeme |
tasyāmasya jajñe jayatsenaḥ

63.16

जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः

jayatsenastu khalu vaidarbhīmupayeme suśravāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe'parācīnaḥ

63.17

अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः

aparācīnastu khalu vaidarbhīmaparāmupayeme maryādāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe'rihaḥ

63.18

अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः

arihaḥ khalvāṅgīmupeyeme |
tasyāmasya jajñe mahābhaumaḥ

63.19

महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी

mahābhaumastu khalu prasenajidduhitaramupayeme suyajñāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe ayutānāyī

63.20

यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम्

yaḥ puruṣamedhe puruṣāṇāmayutamānayattattasyāyutānāyitvam

63.21

अयुतानायी तु खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽक्रोधनः

ayutānāyī tu khalu pṛthuśravaso duhitaramupayeme bhāsāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe'krodhanaḥ

63.22

अक्रोधनस्तु खलु कालिङ्गीं कण्डूं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः

akrodhanastu khalu kāliṅgīṃ kaṇḍūṃ nāmopayeme |
tasyāmasya jajñe devātithiḥ

63.23

देवातिथिस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे मर्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे ऋचः

devātithistu khalu vaidarbhīmupayeme maryādāṃ nāma tasyāmasya jajñe ṛcaḥ

63.24

ऋचस्तु खलु वामदेव्यामङ्गराजकन्यायामृक्षं पुत्रमजीजनत्

ṛcastu khalu vāmadevyāmaṅgarājakanyāyāmṛkṣaṃ putramajījanat

63.25

ऋक्षस्तु खलु तक्षकदुहितरं ज्वलन्तीं नामोपयेमे ।
तस्यामन्त्यनारमुत्पादयामास

ṛkṣastu khalu takṣakaduhitaraṃ jvalantīṃ nāmopayeme |
tasyāmantyanāramutpādayāmāsa

63.26

अन्त्यनारस्तु खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार ।
तमुदवसाने सरस्वत्यभिगम्य भर्तारं वरयामास

antyanārastu khalu sarasvatyāṃ dvādaśavārṣikaṃ satramājahāra |
tamudavasāne sarasvatyabhigamya bhartāraṃ varayāmāsa

63.27

तस्यां पुत्रं जनयामास त्रस्नुं नाम ।
अत्रानुवंशो भवति

tasyāṃ putraṃ janayāmāsa trasnuṃ nāma |
atrānuvaṃśo bhavati

63.28

त्रस्नुं सरस्वती पुत्रमन्त्यनारादजीजनत् ।
इलिलं जनयामास कालिन्द्यांत्रस्नुरात्मजम्

trasnuṃ sarasvatī putramantyanārādajījanat |
ililaṃ janayāmāsa kālindyāṃtrasnurātmajam

63.29

इलिलस्तु रथन्तर्यां दुष्यन्तादीन्पञ्च पुत्रानजीजनत्

ililastu rathantaryāṃ duṣyantādīnpañca putrānajījanat

63.30

दुष्यन्तस्तु लाक्षीं नाम भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः

duṣyantastu lākṣīṃ nāma bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe janamejayaḥ

63.31

सएव दुष्यन्तो विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे भरतः

saeva duṣyanto viśvāmitraduhitaraṃ śakuntalāṃ nāmopayeme |
tasyāmasya jajñe bharataḥ

63.32

तत्रेमौ श्लोकौ भवतः ।
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः ।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला

tatremau ślokau bhavataḥ |
mātā bhastrā pituḥ putro yasmājjātaḥ sa eva saḥ |
bharasva putraṃ dauṣyantiṃ satyamāha śakuntalā

63.33

रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला

retodhāḥ putra unnayati naradeva yamakṣayāt |
tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā

63.34

ततोऽस्य भरतत्वम् ।
भरतस्तु खलु काशेयीं सार्वसेनीमुपयेमे सुनन्दां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः

tato'sya bharatatvam |
bharatastu khalu kāśeyīṃ sārvasenīmupayeme sunandāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe bhumanyuḥ

63.35

भुमन्युस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुवर्णां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः

bhumanyustu khalu dāśārhīmupayeme suvarṇāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe suhotraḥ

63.36

सुहोत्रस्तु खल्वैक्ष्वाकीमुपयेमे जयन्तीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे हस्ती ।
य इदं पुरं निर्मापयामास

suhotrastu khalvaikṣvākīmupayeme jayantīṃ nāma |
tasyāmasya jajñe hastī |
ya idaṃ puraṃ nirmāpayāmāsa

63.37

तस्माद्धास्तिनपुरत्वम् ।
हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोदां नाम तस्यामस्य जज्ञे विकुञ्जतः

tasmāddhāstinapuratvam |
hastī khalu traigartīmupayeme yaśodāṃ nāma tasyāmasya jajñe vikuñjataḥ

63.38

विकुञ्जनस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुन्दरां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः

vikuñjanastu khalu dāśārhīmupayeme sundarāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe'jamīḍhaḥ

63.39

अजमीढस्य तु चतुर्विंशतिपुत्रशतं बभूव ।
कैकय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायामिति

ajamīḍhasya tu caturviṃśatiputraśataṃ babhūva |
kaikayyāṃ nāgāyāṃ gāndhāryāṃ vimalāyāmṛkṣāyāmiti

63.40

पृथग्वंशकर्तारो नृपतयः ।
तत्र अजमीढादृक्षायां संवरणो जज्ञे स वंशकरः

pṛthagvaṃśakartāro nṛpatayaḥ |
tatra ajamīḍhādṛkṣāyāṃ saṃvaraṇo jajñe sa vaṃśakaraḥ

63.41

सवरणस्तु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे कुरुः

savaraṇastu vaivasvatīṃ tapatīṃ nāmopayeme |
tasyāmasya jajñe kuruḥ

63.42

कुरुस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे विदूरथः

kurustu khalu dāśārhīmupayeme śubhāṅgīṃ nāma |
tasyāmasya jajñe vidūrathaḥ

63.43

विदूरथस्तु खलु मागधीमुपयेमे संप्रियां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽनश्वान्

vidūrathastu khalu māgadhīmupayeme saṃpriyāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe'naśvān

63.44

अनश्वांस्तु खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित्

anaśvāṃstu khalu māgadhīmupayeme'mṛtāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe parikṣit

63.45

परिक्षित्खलु बाहुकामुपयेमे सुवेषां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः

parikṣitkhalu bāhukāmupayeme suveṣāṃ nāma |
tasyāmasya jajñe bhīmasenaḥ

63.46

भीमसेनस्तु खलु कैकयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिश्रवाः

bhīmasenastu khalu kaikayīmupayeme sukumārīṃ nāma |
tasyāmasya jajñe pariśravāḥ

63.47

यमाहुः प्रतीप इति ।
प्रतीपस्तु खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दीं नाम ।
तस्यां त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति

yamāhuḥ pratīpa iti |
pratīpastu khalu śaibyāmupayeme sunandīṃ nāma |
tasyāṃ trīnputrānutpādayāmāsa devāpiṃ śantanuṃ bāhlīkaṃ ceti

63.48

देवापिस्तु खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश ।
शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत्

devāpistu khalu bāla evāraṇyaṃ praviveśa |
śantanustu mahīpālo'bhavat

63.49

तत्र श्लोको भवति ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते ।
पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः

tatra śloko bhavati |
yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ sa sukhamaśnute |
punaryuvā ca bhavati tasmāttaṃ śantanuṃ viduḥ

63.50

तदस्य शन्तनुत्वं ।
शन्तनुस्तु खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः ।
यमाहुर्भीष्म इति

tadasya śantanutvaṃ |
śantanustu khalu gaṅgāṃ bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe devavrataḥ |
yamāhurbhīṣma iti

63.51

भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं ।
यामाहुः कालीति

bhīṣmastu khalu pituḥ priyacikīrṣayā satyavatīmānayāmāsa mātaraṃ |
yāmāhuḥ kālīti

63.52

तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः ।
तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च

tasyāṃ pūrvaṃ purāśarātkanyāgarbho dvaipāyanaḥ |
tasyāmeva śantanordvau putrau babhūvatuḥ citrāṅgado vicitravīryaśca

63.53

चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः ।
ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव

citrāṅgadastu prāptarājya eva gandharveṇa nihṛtaḥ |
tato vicitravīryo rājā babhūva

63.54

विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत् ।
विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः

vicitravīryastu khalukāśirājasya sute ambikāmbālike udavahat |
vicitravīryo'nutpannāpatya eva videhatvaṃ prāptaḥ

63.55

ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति

tataḥ satyavatī cintayāmāsa kathaṃ nu khalu śantanoḥ piṇḍavicchedo na syāditi

63.56

साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति ।
तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति

sātha dvaipāyanaṃ cintayāmāsa so'grataḥ sthitaḥ kiṃ karavāṇīti |
taṃ satyavatyuvāca bhrātā te'napatya eva svargataḥ tasyārthe'patyamutpādayeti

63.57

स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति

sa paramityuvāca sa tatra trīnputrānutpādayāmāsa dhṛtarāṣṭraṃ pāṇḍuṃ viduraṃ ceti

63.58

धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च
धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति

dhṛtarāṣṭrātputraśataṃ babhūva gāndhāryāṃ varadānāddvaipāyanasya teṣāṃ ca
dhārtarāṣṭrāṇāṃ catvāraḥ pradhānāḥ duryodhano duśśāsano vikarṇaścitrasenaśceti

63.59

पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः ।
स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान

pāṇḍostu kuntī mādrīti strīratne babhūvatuḥ |
sa mṛgayāṃ caranmaithunagatamṛṣiṃ mṛgacāriṇaṃ bāṇena jaghāna

63.60

स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम् ।
अत्र श्लोको भवति

sa bāṇaviddha uvāca pāṇḍum |
atra śloko bhavati

63.61

योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम् ।
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति

yo'kṛtārthaṃ hi māṃ grūra bāṇenāghnā mṛgavratam |
tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣipramevāgamiṣyati

63.62

इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः ।
स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये

iti mṛgavratacāriṇā ṛṣiṇā śaptaḥ |
sa viṣaṇṇarūpaḥ pāṇḍustaṃ śāpaṃ pariharannopasarpati bhārye

63.63

कदाचित्स आह ।
स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम् ।
पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति

kadācitsa āha |
svacāpalyādidaṃ prāptavānaham |
purāṇeṣu paṭhyamānaṃ śṛṇomi nānapatyasya lokāḥ santīti

63.64

सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच

sā tvaṃ madarthe putrānutpādayeti kuntīmuvāca

63.65

सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति ।
स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच ।
इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति

sā kuntī putrānutpādayāmāsa dharmādyudhiṣṭhiraṃ mārutādbhīmasenamindrādarjunamiti |
sa hṛṣṭarūpaḥ pāṇḍuruvāca |
iyaṃ te sapatnī bhavati mādryanapatyā vrīḍitā sādhvī asyāmapatyamutpādyatāmiti

63.66

सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश ।
ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते

sā kuntī tasyai mādryai tatheti vratamādideśa |
tatastasyāṃ nakulasahadevau yamāvaśvibhyāṃ jajñāte

63.67

माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे ।
स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः

mādrīṃ tu khalu svalaṅkṛtāṃ dṛṣṭvā pāṇḍurbhāvaṃ cakre |
sa tāṃ prāpyaiva videhatvaṃ prāptaḥ

63.68

ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री ।
कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति

tatastena saha citāmanvāruroha mādrī |
kuntīṃ covāca yamayorāryayā'pramattayā bhavitavyamiti

63.69

ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः

tataḥ pañcapāṇḍavānsaha kuntyā hāstinapuraṃ nayanti sma tapasvinaḥ

63.70

तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः

tatra bhīṣmāya dhṛtarāṣṭravidurayoḥ pāṇḍoḥ svargagamanaṃ yāthātathyaṃ nivedayantisma tapasvinaḥ

63.71

पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत्

pāṇḍavānsaha kuntyā jatugṛhe dāhayitukāmo dhṛtarāṣṭrātmajo'bhūt

63.72

तांश्च विदुरो मोक्षयामास ।
ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम

tāṃśca viduro mokṣayāmāsa |
tato bhīmo hiḍimbaṃ hatvā putramutpādayāmāsa hiḍimbāyāṃ ghaṭotkacaṃ nāma

63.73

ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः ।
ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम्

tataścaikacakrāṃ jagmuḥ kuśalinaḥ |
tataḥ pāñcālaviṣayaṃ gatvā svayaṃvare draupadīṃ labdhvā'rdharājyaṃ prāpyendraprasthanivāsinastasyāṃ putrānutpādayāmāsurdraupadyām

63.74

श्रुतसेनं सहदेव इति

śrutasenaṃ sahadeva iti

63.75

शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः ।
तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम

śaivyasya kanyāṃ devakīṃ nāmopayeme yudhiṣṭhiraḥ |
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa yaudheyaṃ nāma

63.76

भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां ।
तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः

bhīmasenastu vārāṇasyāṃ kāśirājakanyāṃ jalandharāṃ nāmopayeme svayaṃvarasthāṃ |
tasyāmasya jajñe śarvatrātaḥ

63.77

अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां ।
तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास

arjunastu khalu dvāravatīṃ gatvā bhagavato vāsudevasya bhaginīṃ subhadrāṃ nāmodavahadbhāryāṃ |
tasyāmabhimanyuṃ nāma putraṃ janayāmāsa

63.78

नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम

nakulastu khalu caidyāṃ reṇumatīṃ nāmodavahat |
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa niramitraṃ nāma

63.79

सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम

sahadevastu khalu mādrīmeva svayaṃvare vijayāṃ nāmodavahadbhāryām |
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa suhotraṃ nāma

63.80

भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम ।
अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास

bhīmasenaśca pūrvameva hiḍimbāyāṃ rākṣasyāṃ putramutpādayāmāsa ghaṭotkacaṃ nāma |
arjunastu nāgakanyāyāmulūpyāmirāvantaṃ nāma putraṃ janayāmāsa

63.81

ततो मणलूरुपतिकन्यायां चित्राङ्गदायामर्जुनः पुत्रमुत्पादयामास बभ्रुवाहनं नाम ।
एते त्रयोदश पुत्राः पाण्डवानाम्

tato maṇalūrupatikanyāyāṃ citrāṅgadāyāmarjunaḥ putramutpādayāmāsa babhruvāhanaṃ nāma |
ete trayodaśa putrāḥ pāṇḍavānām

63.82

विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपेयेमे ।
तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत

virāṭasya duhitaramuttarāṃ nāmābhimanyurupeyeme |
tasyāmasya parāsurgarbho'jāyata

63.83

तमुत्सङ्गे प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य ।
षाण्मासिकं गर्भमहं जीवयामि पादस्पर्शादिति वासुदेव उवाच

tamutsaṅge pratijagrāha pṛthā niyogātpuruṣottamasya |
ṣāṇmāsikaṃ garbhamahaṃ jīvayāmi pādasparśāditi vāsudeva uvāca

63.84

अहं जीवयामि कुमारमनन्तवीर्यं जात एवायमजायत ।
अभिमन्योः सत्येन चेयं पृथिवी धारयत्विति वासुदेवस्य पादस्पर्शात्सजीवोऽजायत ।
नाम तस्याकरोत्सुभद्रा

ahaṃ jīvayāmi kumāramanantavīryaṃ jāta evāyamajāyata |
abhimanyoḥ satyena ceyaṃ pṛthivī dhārayatviti vāsudevasya pādasparśātsajīvo'jāyata |
nāma tasyākarotsubhadrā

63.85

परिक्षीणे कुले जात उत्तरायां परंतपः ।
परिक्षिदभवत्तस्मात्सौभद्रात्तु यशस्विनः

parikṣīṇe kule jāta uttarāyāṃ paraṃtapaḥ |
parikṣidabhavattasmātsaubhadrāttu yaśasvinaḥ

63.86

परीक्षित्तु खलु भद्रवतीं नामोपयेमे ।
तस्यां तत्र भवाञ्जनमेजयः

parīkṣittu khalu bhadravatīṃ nāmopayeme |
tasyāṃ tatra bhavāñjanamejayaḥ

63.87

जनमेजयात्तु भवतः खलु वपुष्टमायां पुत्रौ द्वौ शतानीकः शङ्कुकर्णश्च

janamejayāttu bhavataḥ khalu vapuṣṭamāyāṃ putrau dvau śatānīkaḥ śaṅkukarṇaśca

63.88

शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः

śatānīkastu khalu vaidehīmupayeme |
tasyāmasya jajñe putro'śvamedhadattaḥ

63.89

इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः ।
पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ityeṣa pūrorvaṃśastu pāṇḍavānāṃ ca kīrtitaḥ |
pūrorvaṃśamimaṃ śrutvā sarvapāpaiḥ pramucyate

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)