अध्याय 247: यादवों के उपहार और अभिमन्यु का जन्म

अथ शुश्राव निर्वृत्ते वृष्णीनां परमोत्सवे ।
अर्जुनेन हृतां भद्रां शङ्खचक्रगदाधरः

atha śuśrāva nirvṛtte vṛṣṇīnāṃ paramotsave |
arjunena hṛtāṃ bhadrāṃ śaṅkhacakragadādharaḥ

पुरस्तादेव पौराणां संशयः समजायत ।
जानता वासुदेवेन वासितो भरतर्षभः

purastādeva paurāṇāṃ saṃśayaḥ samajāyata |
jānatā vāsudevena vāsito bharatarṣabhaḥ

लोकस्य विदितं ह्यद्य पूर्वं विपृथुना यथा ।
सान्त्वयित्वाभ्यनुज्ञातो भद्रया सह सङ्गतः

lokasya viditaṃ hyadya pūrvaṃ vipṛthunā yathā |
sāntvayitvābhyanujñāto bhadrayā saha saṅgataḥ

दित्सता सोदरां तस्मै पतत्त्रिवरकेतुना ।
अर्हते पार्थिवेन्द्राय पार्थायायतलोचनाम्

ditsatā sodarāṃ tasmai patattrivaraketunā |
arhate pārthivendrāya pārthāyāyatalocanām

सत्कृत्य पाण्डवश्रेष्ठं प्रेषयामास चार्जुनम् ।
भद्रया सह बीभत्सुः प्रापितो वृजिनं पुरम्

satkṛtya pāṇḍavaśreṣṭhaṃ preṣayāmāsa cārjunam |
bhadrayā saha bībhatsuḥ prāpito vṛjinaṃ puram

इति पौरजनाः सर्वे वदन्ति च समन्ततः ।
श्रुत्वा तु पुण्डरीकाक्षः संप्राप्तं स्वपुरोत्तमम्

iti paurajanāḥ sarve vadanti ca samantataḥ |
śrutvā tu puṇḍarīkākṣaḥ saṃprāptaṃ svapurottamam

अर्जुनं पाण्डवश्रेष्ठमिन्द्रप्रस्थगतं तथा ।
यियासुः खाण्डवप्रस्थममन्त्रयत केशवः

arjunaṃ pāṇḍavaśreṣṭhamindraprasthagataṃ tathā |
yiyāsuḥ khāṇḍavaprasthamamantrayata keśavaḥ

पूर्वं सत्कृत्य राजानमाहुकं मधुसूदनः ।
तथा विपृथुमक्रूरं संकर्षणविडूरथौ

pūrvaṃ satkṛtya rājānamāhukaṃ madhusūdanaḥ |
tathā vipṛthumakrūraṃ saṃkarṣaṇaviḍūrathau

मन्त्रयामास तैः सार्धं पुरस्तादभिमानितैः ।
संकर्षणेन संमन्त्र्य ह्यनुज्ञातो महामनाः

mantrayāmāsa taiḥ sārdhaṃ purastādabhimānitaiḥ |
saṃkarṣaṇena saṃmantrya hyanujñāto mahāmanāḥ

संप्रीतः प्रीयमाणेन वृष्णिराज्ञा जनार्दनः ।
अभिमन्त्र्याभ्यनुज्ञातो योजयामास वाहिनीम्

saṃprītaḥ prīyamāṇena vṛṣṇirājñā janārdanaḥ |
abhimantryābhyanujñāto yojayāmāsa vāhinīm

ततस्तु यानान्यासाद्य दाशार्हाणां यशस्विनाम् ।
सिंहनादः प्रहृष्टानां क्षणेन समपद्यत

tatastu yānānyāsādya dāśārhāṇāṃ yaśasvinām |
siṃhanādaḥ prahṛṣṭānāṃ kṣaṇena samapadyata

योजयन्तः सदश्वांस्तु यानयुग्यं रथांस्तथा ।
गजांश्च परमप्रीतः समपद्यन्त वृष्णयः

yojayantaḥ sadaśvāṃstu yānayugyaṃ rathāṃstathā |
gajāṃśca paramaprītaḥ samapadyanta vṛṣṇayaḥ

वृष्ण्यन्धकमहामात्रैः सह वीरैर्महारथैः ।
भ्रातृभिश्च कुमारैश्च योधैश्च शतशो वृतः

vṛṣṇyandhakamahāmātraiḥ saha vīrairmahārathaiḥ |
bhrātṛbhiśca kumāraiśca yodhaiśca śataśo vṛtaḥ

सैन्येन महता शौरिरभिगुप्तः समन्ततः ।
तत्र दानपतिः श्रीमाञ्जगाम स महायशाः

sainyena mahatā śaurirabhiguptaḥ samantataḥ |
tatra dānapatiḥ śrīmāñjagāma sa mahāyaśāḥ

अक्रूरो वृष्णिवीराणां सेनापतिररिन्दमः ।
अनाधृष्टिर्महातेजा उद्धवश्च महायशाः

akrūro vṛṣṇivīrāṇāṃ senāpatirarindamaḥ |
anādhṛṣṭirmahātejā uddhavaśca mahāyaśāḥ

साक्षाद्वृहस्पतेः शिष्यो महाबुद्धिर्महामनाः ।
सत्यकः सात्यकिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः

sākṣādvṛhaspateḥ śiṣyo mahābuddhirmahāmanāḥ |
satyakaḥ sātyakiścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ

प्रद्युम्नश्चैव साम्बश्च निशङ्कुः शङ्कुरेव च ।
चारुदेष्णश्च विक्रान्तो झिल्ली विपृथुरेव च

pradyumnaścaiva sāmbaśca niśaṅkuḥ śaṅkureva ca |
cārudeṣṇaśca vikrānto jhillī vipṛthureva ca

सारणश्च महाबाहुर्गदश्च विदुषां वरः ।
एते चान्ये च बहवो वृष्णिभोजान्धकास्तथा

sāraṇaśca mahābāhurgadaśca viduṣāṃ varaḥ |
ete cānye ca bahavo vṛṣṇibhojāndhakāstathā

आजग्मः खाण्डवप्रस्थमादाय हरणं बहु ।
उपहारं समादाय पृथुवृष्णिपुरोगमाः

ājagmaḥ khāṇḍavaprasthamādāya haraṇaṃ bahu |
upahāraṃ samādāya pṛthuvṛṣṇipurogamāḥ

प्रययुः सिंहनादेन सुभध्रामवलोककाः ।
ते त्वदीर्घेण कालेन कृष्णेन सह यादवाः ।
पुरमासाद्य पार्थानां परां प्रीतिमवाप्नुवन्

prayayuḥ siṃhanādena subhadhrāmavalokakāḥ |
te tvadīrgheṇa kālena kṛṣṇena saha yādavāḥ |
puramāsādya pārthānāṃ parāṃ prītimavāpnuvan

ततो युधिष्ठिरो सजा श्रुत्वा माघवमागतम् ।
प्रतिग्रहार्थं कृष्णस्य यमौ प्रास्थापयत्तदा

tato yudhiṣṭhiro sajā śrutvā māghavamāgatam |
pratigrahārthaṃ kṛṣṇasya yamau prāsthāpayattadā

ताभ्यां प्रतिगृहीतं तु वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
विवेश खाण्डवप्रस्थं पताकाध्वजशोभितम्

tābhyāṃ pratigṛhītaṃ tu vṛṣṇicakraṃ maharddhimat |
viveśa khāṇḍavaprasthaṃ patākādhvajaśobhitam

संमृष्टसिक्तपन्थानं पुष्पप्रकरशोभितम् ।
चन्दनस्य रसैः शीतैः पुम्यगन्धैर्निषेवितम्

saṃmṛṣṭasiktapanthānaṃ puṣpaprakaraśobhitam |
candanasya rasaiḥ śītaiḥ pumyagandhairniṣevitam

दह्यताऽगुरुणा चैव देशे देशे सुगन्धिना ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णं वणिग्भिरुपशोभितम्

dahyatā'guruṇā caiva deśe deśe sugandhinā |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ vaṇigbhirupaśobhitam

प्रतिपेदे महाबाहुः सह रामेण केशवः ।
वृष्ण्यन्धकैस्तथा भोजैः समेतः पुरुषोत्तमः

pratipede mahābāhuḥ saha rāmeṇa keśavaḥ |
vṛṣṇyandhakaistathā bhojaiḥ sametaḥ puruṣottamaḥ

संपूज्यमानः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
विवेश भवनं राज्ञः पुरन्दरगृहोपमम्

saṃpūjyamānaḥ pauraiśca brāhmaṇaiśca sahasraśaḥ |
viveśa bhavanaṃ rājñaḥ purandaragṛhopamam

युधिष्ठिरस्तु रामेण समागच्छद्यथाविधि ।
मूर्ध्नि केशवमाघ्राय बाहुभ्यां परिषस्वजे

yudhiṣṭhirastu rāmeṇa samāgacchadyathāvidhi |
mūrdhni keśavamāghrāya bāhubhyāṃ pariṣasvaje

तं प्रीयमाणो गोविन्दो विनयेनाभिपूजयन् ।
भीमं च पुरुषव्याघ्रं विधिवत्प्रत्यपूजयत्

taṃ prīyamāṇo govindo vinayenābhipūjayan |
bhīmaṃ ca puruṣavyāghraṃ vidhivatpratyapūjayat

तांश्च वृष्ण्यन्धकश्रेष्ठान्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रतिजग्राह सत्कारैर्यथाविधि यथागतम्

tāṃśca vṛṣṇyandhakaśreṣṭhānkuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
pratijagrāha satkārairyathāvidhi yathāgatam

गुरुवत्पूजयामास कांश्चित्कांश्चिद्वयस्यवत् ।
कांश्चिदभ्यवदत्प्रेम्णा कैश्चिदप्यभिवादितः

guruvatpūjayāmāsa kāṃścitkāṃścidvayasyavat |
kāṃścidabhyavadatpremṇā kaiścidapyabhivāditaḥ

ततः पृथा च पार्थाश्च मुदिताः कृष्णया सह ।
पुण्डरीकाक्षमासाद्य बभूवुर्मुदितेन्द्रियाः

tataḥ pṛthā ca pārthāśca muditāḥ kṛṣṇayā saha |
puṇḍarīkākṣamāsādya babhūvurmuditendriyāḥ

हर्षादभिगतौ दृष्ट्वा संकर्षणजनार्दनौ ।
बन्धुमन्तं पृथा पार्थं युधिष्ठिरममन्यत

harṣādabhigatau dṛṣṭvā saṃkarṣaṇajanārdanau |
bandhumantaṃ pṛthā pārthaṃ yudhiṣṭhiramamanyata

ततः सङ्कर्षणाक्रूरावप्रमेयावदीनवत् ।
भद्रवत्यै सुभद्रायै धनौघमुपजह्रतुः

tataḥ saṅkarṣaṇākrūrāvaprameyāvadīnavat |
bhadravatyai subhadrāyai dhanaughamupajahratuḥ

प्रवालानि च हाराणि भूषणानि सहस्रशः ।
कुथास्तरपरिस्तोमान्व्याघ्राजिनपुरस्कृतान्

pravālāni ca hārāṇi bhūṣaṇāni sahasraśaḥ |
kuthāstaraparistomānvyāghrājinapuraskṛtān

विविधैश्चैव रंत्नौगैर्दीप्तप्रभमजायत ।
शयनासनयानैश्च युधिष्ठिरनिवेशनम्

vividhaiścaiva raṃtnaugairdīptaprabhamajāyata |
śayanāsanayānaiśca yudhiṣṭhiraniveśanam

ततः प्रीतिकरो यूनां विवाहपरमोत्सवः ।
भद्रवत्यै सुभद्रायै सप्तरात्रमवर्तत

tataḥ prītikaro yūnāṃ vivāhaparamotsavaḥ |
bhadravatyai subhadrāyai saptarātramavartata

तेषां ददौ हृषीकेशो जन्यार्थे धनमुत्तमम् ।
हरणं वै सुभद्राया ज्ञातिदेयं महायशाः

teṣāṃ dadau hṛṣīkeśo janyārthe dhanamuttamam |
haraṇaṃ vai subhadrāyā jñātideyaṃ mahāyaśāḥ

रथानां काञ्चनाङ्गानां किङ्किणीजालमालिनाम् ।
चतुर्युजामुपेतानां सूतैः कुशलशिक्षितैः

rathānāṃ kāñcanāṅgānāṃ kiṅkiṇījālamālinām |
caturyujāmupetānāṃ sūtaiḥ kuśalaśikṣitaiḥ

सहस्रं प्रददौ कृष्मो गवामयुतमेव च ।
श्रीमान्माथुरदेश्यानां दोग्ध्रीणां पुण्यवर्चसाम्

sahasraṃ pradadau kṛṣmo gavāmayutameva ca |
śrīmānmāthuradeśyānāṃ dogdhrīṇāṃ puṇyavarcasām

बडवानां च शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्चसाम् ।
ददौ जनार्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषितम्

baḍavānāṃ ca śuddhānāṃ candrāṃśusamavarcasām |
dadau janārdanaḥ prītyā sahasraṃ hemabhūṣitam

तथैवाश्वतरीणां च दान्तानां वातरंहसाम् ।
शतान्यञ्जनकेशीनां श्वेतानां पञ्चपञ्च च

tathaivāśvatarīṇāṃ ca dāntānāṃ vātaraṃhasām |
śatānyañjanakeśīnāṃ śvetānāṃ pañcapañca ca

स्नानपानोत्सवे चैव प्रयुक्तं वयसान्वितम् ।
स्त्रीणां सहस्रं गौरीणां सुवेषाणां सुवर्चसाम्

snānapānotsave caiva prayuktaṃ vayasānvitam |
strīṇāṃ sahasraṃ gaurīṇāṃ suveṣāṇāṃ suvarcasām

सुवर्णशतकण्ठीनामरोमाणां स्वलङ्कृताम् ।
परिचर्यासु दक्षाणां प्रददौ पुष्करेक्षणः

suvarṇaśatakaṇṭhīnāmaromāṇāṃ svalaṅkṛtām |
paricaryāsu dakṣāṇāṃ pradadau puṣkarekṣaṇaḥ

पृष्ठ्यानामपि चाश्वानां बाह्लिकानां जनार्दनः ।
ददौ शतसहस्राख्यं कन्याधनमनुत्तमम्

pṛṣṭhyānāmapi cāśvānāṃ bāhlikānāṃ janārdanaḥ |
dadau śatasahasrākhyaṃ kanyādhanamanuttamam

कृताकृतस्य मुख्यस्य कनकस्याग्निवर्चसः ।
मनुष्यभारान्दाशार्हो ददौ दश जनार्दनः

kṛtākṛtasya mukhyasya kanakasyāgnivarcasaḥ |
manuṣyabhārāndāśārho dadau daśa janārdanaḥ

गजानां तु प्रभिन्नानां त्रिधा प्रस्रवतां मदम् ।
गिरिकूटनिकाशानां समरेष्वनिवर्तिनाम्

gajānāṃ tu prabhinnānāṃ tridhā prasravatāṃ madam |
girikūṭanikāśānāṃ samareṣvanivartinām

क्लृप्तानां पटुघण्टानां चारूणां हेममालिनाम् ।
हस्त्यारोहैरुपेतानां सहस्रं साहसप्रियः

klṛptānāṃ paṭughaṇṭānāṃ cārūṇāṃ hemamālinām |
hastyārohairupetānāṃ sahasraṃ sāhasapriyaḥ

रामः पाणिग्रहणिकं ददौ पार्थाय लाङ्गली ।
प्रीयमाणो हलधरः संबन्धं प्रति मानयन्

rāmaḥ pāṇigrahaṇikaṃ dadau pārthāya lāṅgalī |
prīyamāṇo haladharaḥ saṃbandhaṃ prati mānayan

स महाधनरत्नौघो वस्त्रकम्बलफेनवान् ।
महागजमहाग्राहः पताकाशैवलाकुलः

sa mahādhanaratnaugho vastrakambalaphenavān |
mahāgajamahāgrāhaḥ patākāśaivalākulaḥ

पाण्डुसागरमाविद्धः प्रविवेश महाधनः ।
पूर्णमापूरयंस्तेषां द्विषच्छोकावहोऽभवत्

pāṇḍusāgaramāviddhaḥ praviveśa mahādhanaḥ |
pūrṇamāpūrayaṃsteṣāṃ dviṣacchokāvaho'bhavat

प्रतिजग्राह तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्टिरः ।
पूजयामास तांश्चैव वृष्ण्यन्धकमहारथान्

pratijagrāha tatsarvaṃ dharmarājo yudhiṣṭiraḥ |
pūjayāmāsa tāṃścaiva vṛṣṇyandhakamahārathān

ते समेता महात्मानः कुरुवृष्ण्यन्धकोत्तमाः ।
विजह्रुरमरावासे नराः सुकृतिनो यथा

te sametā mahātmānaḥ kuruvṛṣṇyandhakottamāḥ |
vijahruramarāvāse narāḥ sukṛtino yathā

तत्रतत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः ।
यथायोगं यथाप्रीति विजह्रुः कुरुवृष्णयः

tatratatra mahānādairutkṛṣṭatalanāditaiḥ |
yathāyogaṃ yathāprīti vijahruḥ kuruvṛṣṇayaḥ

एवमुत्तमवीर्यास्ते विहृत्य दिवसान्बहून् ।
पूजिताः कुरुभिर्जग्मुः पुनर्द्वारवतीं प्रति

evamuttamavīryāste vihṛtya divasānbahūn |
pūjitāḥ kurubhirjagmuḥ punardvāravatīṃ prati

रामं पुरुस्कृत्य ययुर्वृष्म्यन्धकमहारथाः ।
रत्नान्यादाय शुभ्राणि दत्तानि कुरुसत्तमैः

rāmaṃ puruskṛtya yayurvṛṣmyandhakamahārathāḥ |
ratnānyādāya śubhrāṇi dattāni kurusattamaiḥ

रामः सुभद्रां संपूज्य परिष्वज्य स्वसां तदा ।
न्यासेति द्रौपदीमुक्त्वा परिधाय महाबलः

rāmaḥ subhadrāṃ saṃpūjya pariṣvajya svasāṃ tadā |
nyāseti draupadīmuktvā paridhāya mahābalaḥ

पितृष्वसायाश्चरणावभिवाद्य ययौ तदा ।
तस्मिन्काले पृथा प्रीता पूजयामास तं तथा

pitṛṣvasāyāścaraṇāvabhivādya yayau tadā |
tasminkāle pṛthā prītā pūjayāmāsa taṃ tathā

स वृष्णिवीरः पार्थैश्च पौरैश्च परमार्चितः ।
ययौ द्वारवतीं रामो वृष्णिभिः सह संयुतः

sa vṛṣṇivīraḥ pārthaiśca pauraiśca paramārcitaḥ |
yayau dvāravatīṃ rāmo vṛṣṇibhiḥ saha saṃyutaḥ

वासुदेवस्तु पार्थेन तत्रैव सह भारत ।
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं रममाणो महाबलः ।
उवास नगरे रम्ये शक्रप्रस्थे महात्मना

vāsudevastu pārthena tatraiva saha bhārata |
catustriṃśadahorātraṃ ramamāṇo mahābalaḥ |
uvāsa nagare ramye śakraprasthe mahātmanā

व्यचरद्यमुनातीरे मृगयां स महायशाः ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च रेमे सार्धं किरीटिना

vyacaradyamunātīre mṛgayāṃ sa mahāyaśāḥ |
mṛgānvidhyanvarāhāṃśca reme sārdhaṃ kirīṭinā

ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसा ।
जयन्तमिव पौलोमी ख्यातिमन्तमजीजनत्

tataḥ subhadrā saubhadraṃ keśavasya priyā svasā |
jayantamiva paulomī khyātimantamajījanat

दीर्घबाहुं महोरस्कं वृषभाक्षमरिन्दमम् ।
सुभद्रा सुषुवे वीरमभिमन्युं नरर्षभम्

dīrghabāhuṃ mahoraskaṃ vṛṣabhākṣamarindamam |
subhadrā suṣuve vīramabhimanyuṃ nararṣabham

अभीश्च मन्युमांश्चैव ततस्तमरिमर्दनम् ।
अभिमन्युरिति प्राहुरार्जुनिं पुरुषर्षभम्

abhīśca manyumāṃścaiva tatastamarimardanam |
abhimanyuriti prāhurārjuniṃ puruṣarṣabham

स सात्वत्यामतिरथः संबभूव धनञ्जयात् ।
मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशनः

sa sātvatyāmatirathaḥ saṃbabhūva dhanañjayāt |
makhe nirmathaneneva śamīgarbhāddhutāśanaḥ

यस्मिञ्जाते महातेजाः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अयुतं गा द्विजातिभ्यः प्रादान्निष्कांश्च भारत

yasmiñjāte mahātejāḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
ayutaṃ gā dvijātibhyaḥ prādānniṣkāṃśca bhārata

दयितो वासुदेवस्य बाल्यात्प्रभृति चाभवत् ।
पितॄणां चैव सर्वेषां प्रजानामिव चन्द्रमाः

dayito vāsudevasya bālyātprabhṛti cābhavat |
pitṝṇāṃ caiva sarveṣāṃ prajānāmiva candramāḥ

जन्मप्रभृति कृष्णश्च चक्रे तस्य क्रियाः शुभाः ।
स चापि ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथा शशी

janmaprabhṛti kṛṣṇaśca cakre tasya kriyāḥ śubhāḥ |
sa cāpi vavṛdhe bālaḥ śuklapakṣe yathā śaśī

चतुष्पादं दशविधं धनुर्वेदमरिन्दमः ।
अर्जुनाद्वेद वेदज्ञः सकलं दिव्यमानुषम्

catuṣpādaṃ daśavidhaṃ dhanurvedamarindamaḥ |
arjunādveda vedajñaḥ sakalaṃ divyamānuṣam

विज्ञानेष्वपि चास्त्राणां सौष्ठवे च महाबलः ।
क्रियास्वपि च सर्वासु विशेषानभ्यशिक्षयत्

vijñāneṣvapi cāstrāṇāṃ sauṣṭhave ca mahābalaḥ |
kriyāsvapi ca sarvāsu viśeṣānabhyaśikṣayat

आगमे च प्रयोगे च चक्रे तुल्यमिवात्मना ।
तुतोष पुत्रं सौभद्रं प्रेक्षमाणो धनञ्जयः

āgame ca prayoge ca cakre tulyamivātmanā |
tutoṣa putraṃ saubhadraṃ prekṣamāṇo dhanañjayaḥ

सर्वसंहननोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् ।
दुर्धर्षमृषभस्कन्धं व्यात्ताननमिवोरगम्

sarvasaṃhananopetaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam |
durdharṣamṛṣabhaskandhaṃ vyāttānanamivoragam

सिंहदर्पं महेष्वासं मत्तमातङ्गविक्रमम् ।
मेघदुन्दुभिनिर्घोषं पूर्णचन्द्रनिभाननम्

siṃhadarpaṃ maheṣvāsaṃ mattamātaṅgavikramam |
meghadundubhinirghoṣaṃ pūrṇacandranibhānanam

कृष्णस्य सदृशं शौर्ये वीर्ये रूपे तथाऽऽकृतौ ।
ददर्श पुत्रं बीभत्सुर्मघवानिव तं यथा

kṛṣṇasya sadṛśaṃ śaurye vīrye rūpe tathā''kṛtau |
dadarśa putraṃ bībhatsurmaghavāniva taṃ yathā

पाञ्चाल्यपि तु पञ्चभ्यः पतिभ्यः शुभलक्षणा ।
लेभे पञ्च सुतान्वीराञ्श्रेष्ठान्पञ्चाचलानिव

pāñcālyapi tu pañcabhyaḥ patibhyaḥ śubhalakṣaṇā |
lebhe pañca sutānvīrāñśreṣṭhānpañcācalāniva

युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यं सुतसोमं वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकर्माणं शतानीकं च नाकुलिम्

yudhiṣṭhirātprativindhyaṃ sutasomaṃ vṛkodarāt |
arjunācchrutakarmāṇaṃ śatānīkaṃ ca nākulim

सहदेवाच्छ्रुतसेनमेतान्पञ्च महारथान् ।
पाञ्चाली सुषुवे वीरानादित्यानदितिर्यथा

sahadevācchrutasenametānpañca mahārathān |
pāñcālī suṣuve vīrānādityānaditiryathā

शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यन्तमूचुर्विप्रायुधिष्ठिरम् ।
परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भत्वयम्

śāstrataḥ prativindhyantamūcurviprāyudhiṣṭhiram |
parapraharaṇajñāne prativindhyo bhatvayam

सुतेसोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम् ।
सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतः

sutesomasahasre tu somārkasamatejasam |
sutasomaṃ maheṣvāsaṃ suṣuve bhīmasenataḥ

श्रुतं कर्म महत्कृत्वा निवृत्तेन किरीटिना ।
जातः पुत्रस्तथेत्येवं श्रुतकर्मा ततोऽभवत्

śrutaṃ karma mahatkṛtvā nivṛttena kirīṭinā |
jātaḥ putrastathetyevaṃ śrutakarmā tato'bhavat

शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यस्य महात्मनः ।
चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम्

śatānīkasya rājarṣeḥ kauravyasya mahātmanaḥ |
cakre putraṃ sanāmānaṃ nakulaḥ kīrtivardhanam

ततस्त्वजीजनत्कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवते ।
सहदेवात्सुतं तस्माच्छ्रुतसेनेति तं विदुः

tatastvajījanatkṛṣṇā nakṣatre vahnidaivate |
sahadevātsutaṃ tasmācchrutaseneti taṃ viduḥ

एकवर्षान्तरास्त्वेते द्रौपदेया यशस्विनः ।
अन्वजायन्त राजेन्द्र परस्परहितैषिणः

ekavarṣāntarāstvete draupadeyā yaśasvinaḥ |
anvajāyanta rājendra parasparahitaiṣiṇaḥ

जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च ।
चकार विधिवद्धौम्यस्तेषां भरतसत्तम

jātakarmāṇyānupūrvyāccūḍopanayanāni ca |
cakāra vidhivaddhaumyasteṣāṃ bharatasattama

कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रताः ।
जगृहुः सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद्दिव्यमानुषम्

kṛtvā ca vedādhyayanaṃ tataḥ sucaritavratāḥ |
jagṛhuḥ sarvamiṣvastramarjunāddivyamānuṣam

दिव्यगर्भोपमैः पुत्रैर्व्यूढोरस्कैर्महारथैः ।
अन्विता राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन्

divyagarbhopamaiḥ putrairvyūḍhoraskairmahārathaiḥ |
anvitā rājaśārdūla pāṇḍavā mudamāpnuvan