अध्याय 155: पाण्डवों को वारणावत भेजा जाता है

ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः ।
अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुजः ।
युयुत्सुमपनीयैकं धार्तराष्ट्रं सहोदरम्

tato duryodhano rājā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ |
arthamānapradānābhyāṃ saṃjahāra sahānujaḥ |
yuyutsumapanīyaikaṃ dhārtarāṣṭraṃ sahodaram

धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित्कुशलमन्त्रिणः ।
कथयाञ्चक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम्

dhṛtarāṣṭraprayuktāstu kecitkuśalamantriṇaḥ |
kathayāñcakrire ramyaṃ nagaraṃ vāraṇāvatam

अयं समाजः सुमहान्रमणीयतमो भुवि ।
उपस्थितः पशुपतेर्नगरे वारणावते

ayaṃ samājaḥ sumahānramaṇīyatamo bhuvi |
upasthitaḥ paśupaternagare vāraṇāvate

सर्वरत्नसमाकीर्णे पुण्यदेशे मनोरमे ।
इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः

sarvaratnasamākīrṇe puṇyadeśe manorame |
ityevaṃ dhṛtarāṣṭrasya vacanāccakrire kathāḥ

कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते ।
गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर्नृप

kathyamāne tathā ramye nagare vāraṇāvate |
gamane pāṇḍuputrāṇāṃ jajñe tatra matirnṛpa

यदा त्वमन्यत नृपो जातकौतूहला इति ।
उवाचैतानेत्य तदा पाण्डवानम्बिकासुतः

yadā tvamanyata nṛpo jātakautūhalā iti |
uvācaitānetya tadā pāṇḍavānambikāsutaḥ

अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिरिह कृत्स्नशः ।
अस्त्राणि च तथा द्रोणाद्गौतमाच्च शरद्वतः

adhītāni ca śāstrāṇi yuṣmābhiriha kṛtsnaśaḥ |
astrāṇi ca tathā droṇādgautamācca śaradvataḥ

कृतकृत्या भवन्तस्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
सोऽहमेवं गते ताताश्चिन्तयामि समन्ततः ।
रक्षणे व्यवहारे च राज्यस्य सततं हिते

kṛtakṛtyā bhavantastu sarvavidyāviśāradāḥ |
so'hamevaṃ gate tātāścintayāmi samantataḥ |
rakṣaṇe vyavahāre ca rājyasya satataṃ hite

ममैते पुरुषा नित्यं कथयन्ति पुनःपुनः ।
रमणीयतमं लोके नगरं वारणावतम्

mamaite puruṣā nityaṃ kathayanti punaḥpunaḥ |
ramaṇīyatamaṃ loke nagaraṃ vāraṇāvatam

ते ताता यदि मन्यध्वमुत्सवं वारणावते ।
सगणाः सान्वयाश्चैव विहरध्वं यथाऽमराः

te tātā yadi manyadhvamutsavaṃ vāraṇāvate |
sagaṇāḥ sānvayāścaiva viharadhvaṃ yathā'marāḥ

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः ।
प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चसः

brāhmaṇebhyaśca ratnāni gāyanebhyaśca sarvaśaḥ |
prayacchadhvaṃ yathākāmaṃ devā iva suvarcasaḥ

कंचित्कालं विहृत्यैवमनुभूय परां मुदम् ।
इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनरेष्यथ

kaṃcitkālaṃ vihṛtyaivamanubhūya parāṃ mudam |
idaṃ vai hāstinapuraṃ sukhinaḥ punareṣyatha

निवसध्वं च तत्रैव संरक्षणपरायणाः ।
वैलक्षण्यं न वै तत्र भविष्यति परंतपाः

nivasadhvaṃ ca tatraiva saṃrakṣaṇaparāyaṇāḥ |
vailakṣaṇyaṃ na vai tatra bhaviṣyati paraṃtapāḥ

धृतराष्ट्रस्य तं काममनुबुध्य युधिष्ठिरः ।
आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम्

dhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmamanubudhya yudhiṣṭhiraḥ |
ātmanaścāsahāyatvaṃ tatheti pratyuvāca tam

ततो भीष्मं शान्तनवं विदुरं च महामतिम् ।
द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम्

tato bhīṣmaṃ śāntanavaṃ viduraṃ ca mahāmatim |
droṇaṃ ca bāhlikaṃ caiva somadattaṃ ca kauravam

कृपमाचार्यपुत्रं च भूरिश्रवसमेव च ।
मान्यानन्यानमात्यांश्च ब्राह्मणांश्च तपोधनान्

kṛpamācāryaputraṃ ca bhūriśravasameva ca |
mānyānanyānamātyāṃśca brāhmaṇāṃśca tapodhanān

पुरोहितांश्च पौत्रांश्च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
सर्वा मातॄरुपस्पृष्ट्वा विदुरस्य च योषितः ।
युधिष्ठिरः शनैर्दीन उवाचेदं वचस्तदा

purohitāṃśca pautrāṃśca gāndhārīṃ ca yaśasvinīm |
sarvā mātṝrupaspṛṣṭvā vidurasya ca yoṣitaḥ |
yudhiṣṭhiraḥ śanairdīna uvācedaṃ vacastadā

रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते ।
सगणास्तत्र यास्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात्

ramaṇīye janākīrṇe nagare vāraṇāvate |
sagaṇāstatra yāsyāmo dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt

प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत ।
आशीर्भिर्बृहितानस्मान्न पापं प्रसहिष्यते

prasannamanasaḥ sarve puṇyā vāco vimuñcata |
āśīrbhirbṛhitānasmānna pāpaṃ prasahiṣyate

एवमुक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः ।
प्रसन्नवदना भूत्वा तेऽन्ववर्तन्त पाण्डवान्

evamuktāstu te sarve pāṇḍuputreṇa kauravāḥ |
prasannavadanā bhūtvā te'nvavartanta pāṇḍavān

स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः ।
मा च वोस्त्वशुभं किंचित्सर्वशः पाण्डुनन्दनाः

svastyastu vaḥ pathi sadā bhūtebhyaścaiva sarvaśaḥ |
mā ca vostvaśubhaṃ kiṃcitsarvaśaḥ pāṇḍunandanāḥ

ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पार्थिवाः ।
कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर्वारणावतम्

tataḥ kṛtasvastyayanā rājyalābhāya pārthivāḥ |
kṛtvā sarvāṇi kāryāṇi prayayurvāraṇāvatam