अध्याय 148: गुरुदक्षिणा में द्रुपद को बन्दी बनाना

पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च कृतास्त्रान्प्रसमीक्ष्य सः ।
गुर्वर्थं दक्षिणां काले प्राप्तेऽमन्यत वै गुरुः

pāṇḍavāndhārtarāṣṭrāṃśca kṛtāstrānprasamīkṣya saḥ |
gurvarthaṃ dakṣiṇāṃ kāle prāpte'manyata vai guruḥ

अस्त्रशिक्षामनुज्ञातान्रङ्गद्वारमुपागतान् ।
भारद्वाजस्ततस्तांस्तु सर्वानेवाभ्यभाषत

astraśikṣāmanujñātānraṅgadvāramupāgatān |
bhāradvājastatastāṃstu sarvānevābhyabhāṣata

इच्छामि दत्तां सहितां मह्यं परमदक्षिणाम् ।
एवमुक्तास्ततः सर्वे शिष्या द्रोणमथाब्रुवन् ।
भगवन्किं प्रयच्छाम आज्ञापयतु नो गुरुः

icchāmi dattāṃ sahitāṃ mahyaṃ paramadakṣiṇām |
evamuktāstataḥ sarve śiṣyā droṇamathābruvan |
bhagavankiṃ prayacchāma ājñāpayatu no guruḥ

ततः शिष्यान्समाहूय आचार्योऽर्थमचोदयत् ।
द्रोणः सर्वानशेषेण दक्षिणार्थं महीपते

tataḥ śiṣyānsamāhūya ācāryo'rthamacodayat |
droṇaḥ sarvānaśeṣeṇa dakṣiṇārthaṃ mahīpate

पञ्चालराजं द्रुपदं गृहित्वा रणमूर्धनि ।
पर्यानयत भद्रं वः सा स्यात्परमदक्षिणा

pañcālarājaṃ drupadaṃ gṛhitvā raṇamūrdhani |
paryānayata bhadraṃ vaḥ sā syātparamadakṣiṇā

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्णं प्रहारिणः ।
आचार्यधनदानार्थं द्रोणेन सहिता ययुः

tathetyuktvā tu te sarve rathaistūrṇaṃ prahāriṇaḥ |
ācāryadhanadānārthaṃ droṇena sahitā yayuḥ

ततोऽभिजग्मुः पञ्चालान्निघ्नन्तस्ते नरर्षभाः ।
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महौजसः

tato'bhijagmuḥ pañcālānnighnantaste nararṣabhāḥ |
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahaujasaḥ

दुर्योधनश्च कर्णश्च युयुत्सुश्च महाबलः ।
दुःशासनो विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः

duryodhanaśca karṇaśca yuyutsuśca mahābalaḥ |
duḥśāsano vikarṇaśca jalasandhaḥ sulocanaḥ

एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमाः ।
अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं क्षत्रियर्षभाः

ete cānye ca bahavaḥ kumārā bahuvikramāḥ |
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityevaṃ kṣatriyarṣabhāḥ

ततो वरराथारूढाः कुमाराः सादिभिः सह ।
प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गमुपाययुः

tato vararāthārūḍhāḥ kumārāḥ sādibhiḥ saha |
praviśya nagaraṃ sarve rājamārgamupāyayuḥ

तस्मिन्काले तु पाञ्चालः श्रुत्वा दृष्ट्वा महद्बलम् ।
भ्रातृभिः सहितो राजंस्त्वरया निर्ययौ गृहात्

tasminkāle tu pāñcālaḥ śrutvā dṛṣṭvā mahadbalam |
bhrātṛbhiḥ sahito rājaṃstvarayā niryayau gṛhāt

ततस्तु कृतसन्नाहा यज्ञसेनसहोदराः ।
शरवर्षाणि मुञ्चन्तः प्रणेदुः सर्व एव ते

tatastu kṛtasannāhā yajñasenasahodarāḥ |
śaravarṣāṇi muñcantaḥ praṇeduḥ sarva eva te

ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान् ।
यज्ञसेनः शरान्घोरान्ववर्ष युधि दुर्जयः

tato rathena śubhreṇa samāsādya tu kauravān |
yajñasenaḥ śarānghorānvavarṣa yudhi durjayaḥ

पूर्वमेव तु संमन्त्र्य पार्थो द्रोणमथाऽब्रवीत् ।
दर्पोद्रेकात्कुमाराणामाचार्यं द्विजसत्तमम्

pūrvameva tu saṃmantrya pārtho droṇamathā'bravīt |
darpodrekātkumārāṇāmācāryaṃ dvijasattamam

एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम् ।
एतैरशक्यः पाञ्चालो ग्रहीतुं रणमूर्धनि

eṣāṃ parākramasyānte vayaṃ kuryāma sāhasam |
etairaśakyaḥ pāñcālo grahītuṃ raṇamūrdhani

एवमुक्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
अर्धक्रोशे तु नगरादतिष्ठद्बहिरेव सः

evamuktvā tu kaunteyo bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ |
ardhakrośe tu nagarādatiṣṭhadbahireva saḥ

द्रुपदः कौरवान्दृष्ट्वा प्राधावत समन्ततः ।
शरजालेन महता मोहयन्कौरवीं चमूम्

drupadaḥ kauravāndṛṣṭvā prādhāvata samantataḥ |
śarajālena mahatā mohayankauravīṃ camūm

तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे ।
अनेकमिव सन्त्रासान्मेनिरे तत्र कौरवाः

tamudyataṃ rathenaikamāśukāriṇamāhave |
anekamiva santrāsānmenire tatra kauravāḥ

द्रुपदस्य शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम् ।
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्च सहस्रशः

drupadasya śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam |
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāśca sahasraśaḥ

प्रावाद्यन्त महाराज पञ्चालानां निवेशने ।
सिंहनादश्च संजज्ञे पञ्चालानां महात्मनाम्

prāvādyanta mahārāja pañcālānāṃ niveśane |
siṃhanādaśca saṃjajñe pañcālānāṃ mahātmanām

धनुर्ज्यातलशब्दश्च संस्पृश्य गगनं महान् ।
दुर्योधनो विकर्णश्च सुबाहुर्दीर्घलोचनः

dhanurjyātalaśabdaśca saṃspṛśya gaganaṃ mahān |
duryodhano vikarṇaśca subāhurdīrghalocanaḥ

दुःशाशनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैरवाकिरन् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासः पार्षतो युधि दुर्जयः

duḥśāśanaśca saṃkruddhaḥ śaravarṣairavākiran |
so'tividdho maheṣvāsaḥ pārṣato yudhi durjayaḥ

व्यधमत्तान्यनीकानि तत्क्षणादेव भारत ।
दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं चापि महाबलम्

vyadhamattānyanīkāni tatkṣaṇādeva bhārata |
duryodhanaṃ vikarṇaṃ ca karṇaṃ cāpi mahābalam

नानानृपसुतान्वीरान्सैन्यानि विविधानि च ।
अलातचक्रवत्सर्वं चरन्बाणैरतर्पयत्

nānānṛpasutānvīrānsainyāni vividhāni ca |
alātacakravatsarvaṃ caranbāṇairatarpayat

ततस्तु नागराः सर्वे मुसलैर्यष्टिभिस्तदा ।
अभ्यवर्षन्त कौरव्यान्वर्षमाणा घा इव

tatastu nāgarāḥ sarve musalairyaṣṭibhistadā |
abhyavarṣanta kauravyānvarṣamāṇā ghā iva

सबालवृद्धाः काम्पिल्याः कौरवानभ्ययुस्तदा ।
श्रुत्वा सुतुमुलं युद्धं कौरवानेव भारत

sabālavṛddhāḥ kāmpilyāḥ kauravānabhyayustadā |
śrutvā sutumulaṃ yuddhaṃ kauravāneva bhārata

द्रवन्तिस्म नदन्तिस्म क्रोशन्तः पाण्डवान्प्रति ।
पाडवास्तु स्वनं श्रुत्वा आर्तानां रोमहर्षणम्

dravantisma nadantisma krośantaḥ pāṇḍavānprati |
pāḍavāstu svanaṃ śrutvā ārtānāṃ romaharṣaṇam

अभिवाद्य ततो द्रोणं रथानारुरुहुस्तदा ।
युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युध्यस्वेति पाण्डवम्

abhivādya tato droṇaṃ rathānāruruhustadā |
yudhiṣṭhiraṃ nivāryāśu mā yudhyasveti pāṇḍavam

माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फाल्गुनश्च तदाऽकरोत् ।
सेनाग्रगो भीमसेनस्तदाभूद्गदया सह

mādreyau cakrarakṣau tu phālgunaśca tadā'karot |
senāgrago bhīmasenastadābhūdgadayā saha

तदा शत्रुस्वनं श्रुत्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथेनानादयन्दिशः

tadā śatrusvanaṃ śrutvā bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ |
āyājjavena kaunteyo rathenānādayandiśaḥ

पञ्चालानां ततः सेनामुद्धूतार्णवनिःस्वनाम् ।
भीमसेनो महाबाहुर्दण्डपाणिरिवान्तकः

pañcālānāṃ tataḥ senāmuddhūtārṇavaniḥsvanām |
bhīmaseno mahābāhurdaṇḍapāṇirivāntakaḥ

प्रविवेश महासेनां मकरः सागरं यथा ।
चतुरङ्गबलाकीर्णे ततस्तस्मिन्रणोत्सवे

praviveśa mahāsenāṃ makaraḥ sāgaraṃ yathā |
caturaṅgabalākīrṇe tatastasminraṇotsave

स्वयमभ्यद्रवद्भीमो नागानीकं गदाधरः

svayamabhyadravadbhīmo nāgānīkaṃ gadādharaḥ

स युद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चातुलः ।
अहनत्कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृक्

sa yuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cātulaḥ |
ahanatkuñjarānīkaṃ gadayā kālarūpadhṛk

ते गजा गिरिसङ्काशाः क्षरन्तो रुधिरं बहु ।
भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डकाः

te gajā girisaṅkāśāḥ kṣaranto rudhiraṃ bahu |
bhīmasenasya gadayā bhinnamastakapiṇḍakāḥ

पतन्ति द्विरदा भूमौ वज्रघातादिवाचलाः ।
गजानश्वान्रथांश्चैव पातयामास पाण्डवः

patanti dviradā bhūmau vajraghātādivācalāḥ |
gajānaśvānrathāṃścaiva pātayāmāsa pāṇḍavaḥ

पदातींश्च रथांश्चैव न्यवधीदर्जुनाग्रजः ।
गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्वने

padātīṃśca rathāṃścaiva nyavadhīdarjunāgrajaḥ |
gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇānvane

चालयन्रथनागांश्च संचचाल वृकोदरः ।
भारद्वाजप्रियं कर्तुमुद्यतः फाल्गुनस्तदा

cālayanrathanāgāṃśca saṃcacāla vṛkodaraḥ |
bhāradvājapriyaṃ kartumudyataḥ phālgunastadā

पार्षतं शरजालेन क्षिपन्नागात्स पाण्डवः ।
हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च समन्ततः

pārṣataṃ śarajālena kṣipannāgātsa pāṇḍavaḥ |
hayaughāṃśca rathaughāṃśca gajaughāṃśca samantataḥ

पातयन्समरे राजन्युगान्ताग्रिरिव ज्वलन् ।
ततस्ते हन्यमाना वै पञ्चालाः सृञ्जयास्तथा

pātayansamare rājanyugāntāgririva jvalan |
tataste hanyamānā vai pañcālāḥ sṛñjayāstathā

शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पार्थं संछाद्य सर्वशः ।
सिंहनादं मुखैः कृत्वा समयुध्वन्त पाण्डवम्

śarairnānāvidhaistūrṇaṃ pārthaṃ saṃchādya sarvaśaḥ |
siṃhanādaṃ mukhaiḥ kṛtvā samayudhvanta pāṇḍavam

तद्युद्धमभवद्धोरं समुहाद्भुतदर्शनम् ।
सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्यत्पाकशासनिः

tadyuddhamabhavaddhoraṃ samuhādbhutadarśanam |
siṃhanādasvanaṃ śrutvā nāmṛṣyatpākaśāsaniḥ

ततः किरीटी सहसा पञ्चालान्समरेऽद्रवत् ।
छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव

tataḥ kirīṭī sahasā pañcālānsamare'dravat |
chādayanniṣujālena mahatā mohayanniva

शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम् ।
नान्तरं ददृशे किंचित्कौन्तेयस्य यशस्विनः

śīghramabhyasyato bāṇānsaṃdadhānasya cāniśam |
nāntaraṃ dadṛśe kiṃcitkaunteyasya yaśasvinaḥ

न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी ।
अदृश्यत महाराज तत्र किंचिन्न सङ्गरे

na diśo nāntarikṣaṃ ca tadā naiva ca medinī |
adṛśyata mahārāja tatra kiṃcinna saṅgare

पाञ्चालानां कुरूणां च साधुसाध्विति निस्वनः ।
तत्र तूर्यनिनादश्च शङ्खानां च महास्वनः

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca sādhusādhviti nisvanaḥ |
tatra tūryaninādaśca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaḥ

सिंहनादश्च संजज्ञे साधुशब्देन मिश्रितः ।
ततः पाञ्चालराजस्तु तथा सत्यजिता सह

siṃhanādaśca saṃjajñe sādhuśabdena miśritaḥ |
tataḥ pāñcālarājastu tathā satyajitā saha

त्वरमाणोऽभिदुद्राव महेन्द्रं शम्बरो यथा ।
महता शरवर्षेण पार्थः पाञ्चालमावृणोत्

tvaramāṇo'bhidudrāva mahendraṃ śambaro yathā |
mahatā śaravarṣeṇa pārthaḥ pāñcālamāvṛṇot

ततो हलहलाशब्द आसीत्पाञ्चालके बले ।
जिवृक्षति महासिंहे गजानामिव यूथपम्

tato halahalāśabda āsītpāñcālake bale |
jivṛkṣati mahāsiṃhe gajānāmiva yūthapam

दृष्ट्वा पार्थं तदायान्तं सत्यजित्सत्यविक्रमः ।
पाञ्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनञ्जयमदुद्रुवत्

dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyāntaṃ satyajitsatyavikramaḥ |
pāñcālaṃ vai pariprepsurdhanañjayamadudruvat

ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ ।
व्यक्षोभयेतां तौ सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव

tatastvarjunapāñcālau yuddhāya samupāgatau |
vyakṣobhayetāṃ tau sainyamindravairocanāviva

ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभिः ।
विव्याध बवलद्गाढं तदद्भुतमिवाभवत्

tataḥ satyajitaṃ pārtho daśabhirmarmabhedibhiḥ |
vivyādha bavaladgāḍhaṃ tadadbhutamivābhavat

ततः शरशतैः पार्थं पाञ्चालः शीघ्रमार्दयत् ।
पार्थस्तु शरवर्षेण च्छाद्यमानो महारथः

tataḥ śaraśataiḥ pārthaṃ pāñcālaḥ śīghramārdayat |
pārthastu śaravarṣeṇa cchādyamāno mahārathaḥ

वेगं चक्रे महावेगो धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
ततः सत्यजितश्चापं छित्वा राजानमभ्ययात्

vegaṃ cakre mahāvego dhanurjyāmavamṛjya ca |
tataḥ satyajitaścāpaṃ chitvā rājānamabhyayāt

अथान्यद्धनुरादाय सत्यजिद्वेगवत्तरम् ।
साश्वं ससूतं सरथं पार्थं विव्याध सत्वरः

athānyaddhanurādāya satyajidvegavattaram |
sāśvaṃ sasūtaṃ sarathaṃ pārthaṃ vivyādha satvaraḥ

स तं न ममृषे पार्थः पाञ्चालेनार्दितो युधि ।
ततस्तस्य विनाशार्थं सत्वरं व्यसृजच्छरान्

sa taṃ na mamṛṣe pārthaḥ pāñcālenārdito yudhi |
tatastasya vināśārthaṃ satvaraṃ vyasṛjaccharān

हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
स तथा भिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः

hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭimubhau tau pārṣṇisārathī |
sa tathā bhidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ

हयेषु विनिकृत्तेषु विमुखोऽभवदाहवे ।
स सत्यजितमालेक्य तथा विमुखमाहवे

hayeṣu vinikṛtteṣu vimukho'bhavadāhave |
sa satyajitamālekya tathā vimukhamāhave

वेगेन महता राजन्नभ्यधावत पार्षतम् ।
तदा चक्रे महद्युद्धमर्जुनो जयतां वरः

vegena mahatā rājannabhyadhāvata pārṣatam |
tadā cakre mahadyuddhamarjuno jayatāṃ varaḥ

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा ध्वजं चोर्व्यामपातयत् ।
पञ्चभिस्तस्य विव्याध हयान्सूतं च सायकैः

tasya pārtho dhanuśchittvā dhvajaṃ corvyāmapātayat |
pañcabhistasya vivyādha hayānsūtaṃ ca sāyakaiḥ

तत उत्सृज्य तच्चापमाददानः शरावरम् ।
खड्गमुद्धृत्य कौन्तेयः सिंहनादमथाकरोत्

tata utsṛjya taccāpamādadānaḥ śarāvaram |
khaḍgamuddhṛtya kaunteyaḥ siṃhanādamathākarot

पाञ्चालस्य रथस्येषामाप्लुत्य सहसाऽपतत् ।
पाञ्चालरथमास्थाय अवित्रस्तो धनञ्जयः

pāñcālasya rathasyeṣāmāplutya sahasā'patat |
pāñcālarathamāsthāya avitrasto dhanañjayaḥ

विक्षोभ्याम्भोनिधिंतार्क्ष्यस्तंनागमिव सोऽग्रहीत् ।
ततस्तु सर्वपाञ्चाला विद्रवन्ति दिशो दश

vikṣobhyāmbhonidhiṃtārkṣyastaṃnāgamiva so'grahīt |
tatastu sarvapāñcālā vidravanti diśo daśa

दर्शयन्सर्वसैन्यानां स बाह्वोर्बलमात्मनः ।
सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जगाम धनञ्जयः

darśayansarvasainyānāṃ sa bāhvorbalamātmanaḥ |
siṃhanādasvanaṃ kṛtvā nirjagāma dhanañjayaḥ

आयान्तमर्जुनं दृष्ट्वा कुमाराः सहितास्तदा ।
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महात्मनः

āyāntamarjunaṃ dṛṣṭvā kumārāḥ sahitāstadā |
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahātmanaḥ

संबन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तमः ।
मा वधीस्तद्बलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम्

saṃbandhī kuruvīrāṇāṃ drupado rājasattamaḥ |
mā vadhīstadbalaṃ bhīma gurudānaṃ pradīyatām

भीमसेनस्तदा राजन्नर्जुनेन निवारितः ।
अतृप्तो युद्धधर्मेषु न्यवर्तत महाबलः

bhīmasenastadā rājannarjunena nivāritaḥ |
atṛpto yuddhadharmeṣu nyavartata mahābalaḥ

ते यज्ञसेनं द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि ।
उपाजग्मुः सहामात्यं द्रोणाय भरतर्षभ

te yajñasenaṃ drupadaṃ gṛhītvā raṇamūrdhani |
upājagmuḥ sahāmātyaṃ droṇāya bharatarṣabha

भग्नदर्पं हृतधनं तं तथा वशमागतम् ।
स वैरं मनसा ध्यात्वा द्रोणो द्रुपदमब्रवीत्

bhagnadarpaṃ hṛtadhanaṃ taṃ tathā vaśamāgatam |
sa vairaṃ manasā dhyātvā droṇo drupadamabravīt

विमृज्य तरसा राष्ट्रं पुरं ते मृदितं मया ।
प्राप्य जीवन्रिपुवशं सखिपूर्वं किमिष्यते

vimṛjya tarasā rāṣṭraṃ puraṃ te mṛditaṃ mayā |
prāpya jīvanripuvaśaṃ sakhipūrvaṃ kimiṣyate

एवमुक्त्वा प्रहस्यैनं किंचित्स पुनरब्रवीत् ।
मा भैः प्राणभयाद्वीर क्षमिणो ब्राह्मणा वयम्

evamuktvā prahasyainaṃ kiṃcitsa punarabravīt |
mā bhaiḥ prāṇabhayādvīra kṣamiṇo brāhmaṇā vayam

आश्रमे क्रीडितं यत्तु त्वया बाल्ये मया सह ।
तेन संवर्धितः स्नेहः प्रीतिश्च क्षत्रियर्षभ

āśrame krīḍitaṃ yattu tvayā bālye mayā saha |
tena saṃvardhitaḥ snehaḥ prītiśca kṣatriyarṣabha

प्रार्थयेयं त्वया सख्यं पुनरेव जनाधिप ।
वरं ददामि ते राजन्राज्यस्यार्धमवाप्नुहि

prārthayeyaṃ tvayā sakhyaṃ punareva janādhipa |
varaṃ dadāmi te rājanrājyasyārdhamavāpnuhi

अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति ।
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव

arājā kila no rājñaḥ sakhā bhavitumarhati |
ataḥ prayatitaṃ rājye yajñasena mayā tava

राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे ।
सखायं मां विजानीहि पाञ्चाल यदि मन्यसे

rājāsi dakṣiṇe kūle bhāgīrathyāhamuttare |
sakhāyaṃ māṃ vijānīhi pāñcāla yadi manyase

अनाश्चर्यमिदं ब्रह्मन्विक्रान्तेषु महात्मसु ।
प्रीये त्वयाऽहं त्वत्तश्च प्रीतिमिच्छामि शाश्वतीम्

anāścaryamidaṃ brahmanvikrānteṣu mahātmasu |
prīye tvayā'haṃ tvattaśca prītimicchāmi śāśvatīm

एवमुक्तः स तं द्रोणो मोक्षयामास भारत ।
सत्कृत्य चैनं प्रीतात्मा राज्यार्धं प्रत्यपादयत्

evamuktaḥ sa taṃ droṇo mokṣayāmāsa bhārata |
satkṛtya cainaṃ prītātmā rājyārdhaṃ pratyapādayat

माकन्दीमथ गङ्गायास्तीरे जनपदायुताम् ।
सोऽध्यावसद्दीनमनाः काम्पिल्यं च पुरोत्तमम्

mākandīmatha gaṅgāyāstīre janapadāyutām |
so'dhyāvasaddīnamanāḥ kāmpilyaṃ ca purottamam

दक्षिणांश्चापि पञ्चालान्यावच्चर्मण्वती नदी ।
द्रोणेन चैवं द्रुपदः परिभूयाथ पालितः

dakṣiṇāṃścāpi pañcālānyāvaccarmaṇvatī nadī |
droṇena caivaṃ drupadaḥ paribhūyātha pālitaḥ

क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत्स पराजयम् ।
हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मेण स बलेनतु

kṣātreṇa ca balenāsya nāpaśyatsa parājayam |
hīnaṃ viditvā cātmānaṃ brāhmeṇa sa balenatu

पुत्रजन्म परीप्सन्वै पृथिवीमन्वसंचरत् ।
अहिच्छत्रं च विषयं द्रोणः समभिपद्यत

putrajanma parīpsanvai pṛthivīmanvasaṃcarat |
ahicchatraṃ ca viṣayaṃ droṇaḥ samabhipadyata

एवं राजन्नहिच्छत्रा पुरीजनपदायुता ।
युधि निर्जित्य पार्थेन द्रोणाय प्रतिपादिता

evaṃ rājannahicchatrā purījanapadāyutā |
yudhi nirjitya pārthena droṇāya pratipāditā