अध्याय 5: दस दिन का अशौच और यमपुरी का मार्ग

एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम् ।
अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः

evaṃ dagdhvā naraṃ pretaṃ snātvā kṛtvā tilodakam |
agrataḥ strījano gacchedvrajeyuḥ pṛṣṭhato narāḥ

प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम् ।
विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते

prāśayennimbapatrāṇi rudanto nāmapūrvakam |
vidhātavyaṃ cācamanaṃ pāṣāṇopari saṃsthite

ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः ।
भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग

te praviśya gṛhaṃ sarve sutādyāśca sapiṇḍakāḥ |
bhaveyurdaśarātraṃ vai yata āśaucakaṃ khaga

क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् ।
अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्

krītalabdhāśanāḥ sarve svapeyuste pṛthakpṛthak |
akṣāralavaṇānnāḥ syurnimajjeyuśca te tryaham

अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः ।
परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः

amāṃsabhojanāścādhaḥ śayīranbrahmacāriṇaḥ |
parasparaṃ na saṃspṛṣṭā dānādhyayanavarjitāḥ

मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः ।
अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते

malināścādhomukhāśca dīnā bhogavivarjitāḥ |
aṅgasaṃvāhanaṃ keśamārjanaṃ varjayanti te

मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने ।
उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम्

mṛnmaye patraje vāpi bhuñjīraṃste ca bhājane |
uvāsantu te kuryurekāhamatha vā tryaham

आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो ।
लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः

āśaucina iti proktamāśaucasya ca vai prabho |
lakṣaṇaṃ kiṃ kiyatkālaṃ bhāvyaṃ vā tadyutairnaraiḥ

अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् ।
पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतोऽतिशयो हि तत्

apanodyantvidaṃ kālādibhirāśu niṣedhakṛt |
piṇḍādhyayanadānādeḥ puṅgato'tiśayo hi tat

दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते ।
जननेऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्

daśāhaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate |
janane'pyevameva syānnipuṇaṃ śuddhimicchatām

जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते ।
शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः

janmanyekodakānāntutrirātrācchuddhiriṣyate |
śāvasya śeṣācchudhyanti tryahādudakadāyinaḥ

आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता ।
त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्

ādantajananatsadya ā caulānnaiśikī smṛtā |
trirātramā vratādeśāddaśarātramataḥ param

आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे ।
जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये

āśaucaṃ te samākhyātaṃ saṃkṣepātprakṛtaṃ bruve |
jalaṃ tridivamākāśe sthāpyaṃ kṣīrañca mṛnmaye

अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप ।
काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे

atra snāhi pibātreti mantreṇānena kāśyapa |
kāṣṭhatraye guṇairbaddhe prītyai rātrau catuṣpathe

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा ।
अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह

prathame'hni tṛtīye vā saptame navame tathā |
asthisaṃcayanaṃ kāryaṃ dine tadgotrajaiḥ saha

तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते ।
योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा

tadūrdhvamaṅgasaṃsparśaḥ sapiṇḍānāṃ vidhīyate |
yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ ca samānasalilāstathā

प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् ।
प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः

pretapiṇḍaṃ bahirdadyāddarbhamātravivarjitam |
prāgudīcyāṃ caruṃ kṛtvā snātvā prayatamānasaḥ

भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च ।
नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः

bhūmāvasaṃskṛtānāṃ ca saṃskṛtānāṃ kuśeṣu ca |
navabhirdivasaiḥ piṇḍānnava dadyātsamāhitaḥ

दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् ।
असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान्

daśamaṃ piṇḍamutsṛjya rātriśeṣe śucirbhavet |
asagotraḥ sagotro vā yadi strī yati vā pumān

प्रथमेऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् ।
शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत्

prathame'hani yo dadyātsa daśāhaṃ samāpayet |
śālinā saktubhirvāpi śākairvāpyatha nirvapet

प्रथमेऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् ।
यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते

prathame'hani yaddravyaṃ tadeva syāddaśāhikam |
yāvadāśaucamekaikasyāñjalerdānamucyate

यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया ।
दशाहेऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे

yadvā yasmindine dānaṃ tasmiṃstaddinasaṃkhyayā |
daśāhe'ñjalayaḥ pakṣinpañcāśadantime

द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः ।
यदा हि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश

dvivṛddhyā vā bhavetpakṣinnañjalīnāṃ śataṃ punaḥ |
yadā hi tryahamāśaucaṃ tadā vāñjalayo daśa

त्रयोऽञ्जलय एवं तु प्रथमेऽहनि वै तदा ।
चत्वारस्तु द्वितीयेऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा

trayo'ñjalaya evaṃ tu prathame'hani vai tadā |
catvārastu dvitīye'hni tṛtīye syustrayastathā

शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि ।
चत्वारिंशद्द्वितीयेऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके

śatāñjali yadā pakṣinnādye triṃśattadāhani |
catvāriṃśaddvitīye'hni triṃśadahni tṛtīyake

एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः ।
सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुख्योऽधिकारवान्

evaṃ jalasyāñjalayo vibhājyāḥ pakṣayordvayoḥ |
sarveṣu pitṛkāryeṣu putro mukhyo'dhikāravān

पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा ।
दशमेऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्बहिश्चरेत्

piṇḍaprasekastūṣṇīñca puṣpadhūpādikaṃ tathā |
daśame'hani samprāpte snānaṃ grāmādbahiścaret

तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च ।
विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा

tatra tyājyāni vāsāṃsi keśaśmaśrunakhāni ca |
vipraḥ śudhyatyapaḥ spṛṣṭvā kṣattriyo vāhanaṃ tathā

वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः ।
मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम्

vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīnvā śūdro yaṣṭiṃ kṛtakriyaḥ |
mṛtādalpavayobhiśca sapiṇḍaiḥ parivāpanam

कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च ।
प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत्

kāryantu ṣoḍaśī ṣaḍbhiḥ piṇḍairdaśabhiraiva ca |
prathamā malinā hyetairādaśāhaṃ mṛterbhavet

दिनानि दश यान्पिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः ।
प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम

dināni daśa yānpiṇḍānkurvantyatra sutādayaḥ |
pratyahaṃ te vibhajyante caturbhāgaiḥ khagottama

भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः ।
तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति

bhāgadvayena dehaḥ syāttṛtīyena yamānugāḥ |
tṛpyanti hi caturthena svayamapyupajīvati

अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् ।
शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा

ahorātraistu navabhirdeho niṣpattimāpnuyāt |
śirastvādyena piṇḍena pretasya kriyate tathā

द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः ।
गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात्

dvitīyena tu karṇākṣināsikaṃ tu samāsataḥ |
galāṃsabhujavakṣaśca tṛtīyena tathā kramāt

चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा ।
जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा

caturthena ca piṇḍena nābhiliṅgagudaṃ tathā |
jānujaṅghaṃ tathā pādau pañcamena tu sarvadā

सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः ।
दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च

sarvamarmāṇi ṣaṣṭhena saptamena tu nāḍayaḥ |
dantalomānyaṣṭamena vīryantu navamena ca

दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः ।
मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे

daśamena tu pūrṇatvaṃ tṛptatā kṣudviparyayaḥ |
madhyamāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva me

विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग ।
श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषोडशी

viṣṇavādiviṣṇuparyantānyekādaśa tathā khaga |
śrāddhāni pañca devānāmityeṣāṃ madhyaṣoḍaśī

निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः ।
एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गोऽपि तत्र वै

nimittaṃ durmatiṃ kṛtvā yadi nārāyaṇo baliḥ |
ekādaśāhe kartavyo vṛṣotsargo'pi tatra vai

एकादशाहे प्रेतस्य यस्योत्सृज्येत नो वृषः ।
प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि

ekādaśāhe pretasya yasyotsṛjyeta no vṛṣaḥ |
pretatvaṃ susthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi

अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम् ।
निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत्

akṛtvā yadvṛṣotsargaṃ kṛtaṃ vai piṇḍapātanam |
niṣphalaṃ sakalaṃ vidyātpramītāya na tadbhavet

वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले ।
पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा

vṛṣotsargādṛte nānyatkiñcidasti mahītale |
putraḥ patnyatha dauhitraḥ pitā vā duhitātha vā

मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः ।
चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः

mṛtādanantaraṃ tasya dhruvaṃ kāryo vṛṣotsavaḥ |
caturvatsatarīyukto yasyotsṛjyeta vā vṛṣaḥ

अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् ।
एकादशेऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि

alaṅkṛto vidhānena pretatvaṃ tasya no bhavet |
ekādaśe'hni samprāpte vṛṣālābho bhavedyadi

दर्भैः पिष्टैस्तु सम्पाद्य तं वृषं मोचयेद्वुधः ।
वृषोत्सर्जनवेलायां वृषाभाव
कथञ्चन

darbhaiḥ piṣṭaistu sampādya taṃ vṛṣaṃ mocayedvudhaḥ |
vṛṣotsarjanavelāyāṃ vṛṣābhāva
kathañcana

मृत्तिकाभिस्तु दर्भैर्वा वृषं कृत्वा विमोचयेत् ।
यदिष्टं जीवतस्तस्य दद्यादेकादशेऽहनि

mṛttikābhistu darbhairvā vṛṣaṃ kṛtvā vimocayet |
yadiṣṭaṃ jīvatastasya dadyādekādaśe'hani

मृतमुद्दिश्य दातव्यं शय्याधेन्वादिकं तथा ।
विप्रान्बहून् भोजयीत प्रेतस्य क्षुद्विशान्तये

mṛtamuddiśya dātavyaṃ śayyādhenvādikaṃ tathā |
viprānbahūn bhojayīta pretasya kṣudviśāntaye

तृतीयां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व ताम् ।
द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिकं तथा

tṛtīyāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva tām |
dvādaśa pratimāsyāni ādyaṃ ṣāṇmāsikaṃ tathā

सपिण्डीकरणं चैव तृतीया षोडशी मता ।
द्वादशाहे त्रिपक्षे च षण्मासे मासिकेऽब्दिके

sapiṇḍīkaraṇaṃ caiva tṛtīyā ṣoḍaśī matā |
dvādaśāhe tripakṣe ca ṣaṇmāse māsike'bdike

तृतीयां षोडशीमेनां वदन्ति मतभेदतः ।
यस्यैतानि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश

tṛtīyāṃ ṣoḍaśīmenāṃ vadanti matabhedataḥ |
yasyaitāni na dattāni pretaśrāddhāni ṣoḍaśa

पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि ।
एकादशे द्वादशे वा दिने आद्यं प्रकीर्तितम्

piśācatvaṃ sthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi |
ekādaśe dvādaśe vā dine ādyaṃ prakīrtitam

मासादौ प्रतिमासञ्च शुद्धं मृततिथौ खग ।
एकेनाह्ना त्रिभिर्वापि हीनेषु विनतासुत

māsādau pratimāsañca śuddhaṃ mṛtatithau khaga |
ekenāhnā tribhirvāpi hīneṣu vinatāsuta

मासषण्मासवर्षेषु त्रिपक्षेषु भवन्ति हि ।
श्राद्धान्यथस्यात्सापिण्ड्यं पूर्णे वर्षे तदर्धके

māsaṣaṇmāsavarṣeṣu tripakṣeṣu bhavanti hi |
śrāddhānyathasyātsāpiṇḍyaṃ pūrṇe varṣe tadardhake

त्रिपक्षेऽभ्युदये वापि द्वादशाहेऽथ वा नृणाम् ।
आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात्

tripakṣe'bhyudaye vāpi dvādaśāhe'tha vā nṛṇām |
ānantyātkuladharmāṇāṃ puṃsāñcaivāyuṣaḥ kṣayāt

अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते ।
सपिण्डीकरणेष्वेवं विधिं पक्षीन्द्र मे शृणु

asthiratvāccharīrasya dvādaśāhe praśasyate |
sapiṇḍīkaraṇeṣvevaṃ vidhiṃ pakṣīndra me śṛṇu

एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप ।
तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

ekoddiṣṭavidhānena kāryaṃ tadapi kāśyapa |
tilagandhodakairyuktaṃ kuryātpātracatuṣṭayam

पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा ।
सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु

pātraṃ pretasya tatraikaṃ pitryaṃ pātratrayaṃ tathā |
secayetpitṛpātreṣu pretapātraṃ khaga triṣu

चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् ।
ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते

caturo nirvapetpiṇḍānpūrvanteṣu samāpayet |
tataḥ prabhṛti vai pretaḥ pitṛsāmānyamaśnute

ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर ।
श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन्

tataḥ pitṛtvamāpanne tasminprete khageśvara |
śrāddhadharmairaśeṣaistu tatpūrvānarcayetpitṝn

एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा ।
सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत्

ekacityārohaṇe ca ekāhni maraṇe tathā |
sāpiṇḍyantu striyā nāsti mṛte bhartuḥ striyo bhavet

पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग ।
श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः

pākaikyamatha kālaikyaṃ kartraikyañca bhavetkhaga |
śrāddhādau saha dāhe ca patipatnyorna saṃśayaḥ

भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् ।
तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक्पिण्डेन योजयेत्

bharturmṛtatitheranyatithau citimathāruhet |
tāṃmṛtāhani tu samprāpte pṛthakpiṇḍena yojayet

प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत्

pratyabdañca yugapattu samāpayet

यस्य संवत्सरादर्वाक्सपिण्डीकरणं भवेत् ।
मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम्

yasya saṃvatsarādarvāksapiṇḍīkaraṇaṃ bhavet |
māsikañcodakumbhañca deyaṃ tasyāpi vatsaram

नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश ।
एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि

navaśrāddhaṃ sapiṇḍatvaṃ śrāddhānyapi ca ṣoḍaśa |
ekenaiva tu kāryāṇi saṃvibhaktadhaneṣvapi

पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह ।
उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः

pitāmahībhiḥ sāpiṇḍyaṃ tathā mātāmahaiḥ saha |
uktaṃ bhartrāpi sāpiṇḍyaṃ striyā veṣayabhedataḥ

नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप ।
मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत्

navaśrāddhasya te kālaṃ vakṣyāmi śṛṇu kāśyapa |
maraṇāhni mṛtisthāne śrāddhaṃ pakṣinprakalpayet

द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः ।
ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते

dvitīyañca tato mārge viśrāmo yatra kāritaḥ |
tataḥ sañcayanasthāne tṛtīyaṃ śrāddhamucyate

पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा ।
दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग

pañcame saptame tadvadaṣṭame navame tathā |
daśamaikādaśe caiva nava śrāddhāni vai khaga

श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता ।
एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा

śrāddhāni nava caitāni tṛtīyā ṣoḍaśī smṛtā |
ekoddiṣṭavidhānena kāryāṇi manujaistathā

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा ।
नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम्

prathame'hni tṛtīye vā pañcame saptame tathā |
navamaikādaśe caiva navaśrāddhaṃ prakīrtitam

उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः ।
उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः

ucyante ṣaḍimānīha nava syurapi yāgetaḥ |
uktāni te mayā tāni ṛṣīṇāṃ matabhedataḥ

रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते ।
आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम्

rūḍhipakṣo mamābhīṣṭo yogaḥ kaiścidiheṣyate |
ādye dvitīye dātavyastathaivaikaṃ pavitrakam

प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु ।
प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना

pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu |
praśrastatrābhiraṇyeti yajamānadvijanmanā

अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा ।
एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम्

akṣayyamamukasyeti vaktavyaṃ viratau tathā |
ekoddiṣṭaṃ me nibodha cetthamāvatsaraṃ smṛtam

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश ।
एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते

sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yāni śrāddhāni ṣoḍaśa |
ekoddiṣṭavidhānena caredvā pārvaṇādṛte

प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि ।
एकादशे द्वादशेऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम्

pratyabdaṃ yo yathā kuryāttathā kuryātsa tānyapi |
ekādaśe dvādaśe'hni preto bhuṅkte dinadvayam

योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् ।
सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते

yoṣitaḥ puruṣasyāpi piṇḍaṃ preteti nirvapet |
sāpiṇḍye tu kṛte tasya pretaśabdo nivartate

दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः ।
अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत्

dīpadānaṃ prakartavyamāvarṣantu gṛhādbahiḥ |
annaṃ dīpo jalaṃ vastramanyadvādīyate ca yat

तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि ।
अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत

tṛptidaṃ pretaśabdena sapiṇḍīkaraṇāvadhi |
abdakṛtyaṃ mayoktante samāsādvinatāsuta

वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः ।
त्रयोदशेऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः

vaivasvatagṛhe yānaṃ yathā tattu nibodhameḥ |
trayodaśe'hni śravaṇākarmaṇonantarantu saḥ

त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः ।
तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः

tvaggṛhītāhivattārkṣya gṛhīto yamakiṅkaraiḥ |
tasminmārge vrajatyeko gṛhīta iva markaṭaḥ

वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते ।
तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम्

vāyvagrasārivadrūpaṃ dehamanyatprapadyate |
tatpiṇḍajaṃ pātanārthamanyattu pitṛsambhavam

तत्प्रमाणवयोऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा ।
षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः

tatpramāṇavayo'vasthāsaṃsthānāṃ pragbhavo yathā |
ṣaḍaśīti sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ

अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः ।
साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम्

adhvāntarāliko jñeyo yamamānuṣalokayoḥ |
sādhikārdhakrośayutaṃ yojanānāṃ śatadvayam

चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः ।
अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति

catvāriṃ śattathā sapta pratyahaṃ yāti tatra saḥ |
aṣṭācatvāriṃśatā ca traiṃśatā divasairiti

वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः ।
एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत्

vaivasvatapuraṃ yāti kṛṣyamāṇo yamānugaiḥ |
evaṃ krameṇa yātabye mārge pāparataistu yat

जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज ।
त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः

jāyate saprapañcaṃ tacchṛṇu tvamaruṇānuja |
trayodaśadine dattaḥ pāśairbaddhvātidāruṇaiḥ

यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः ।
दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम्

yamasyāṅkuśahasto vai bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ |
daṇḍaprahārasambhrāntaḥ kṛṣyate dakṣiṇāṃ diśam

कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे ।
तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे

kuśakaṇṭakavalmīkaśaṅkupāṣāṇakarkaśe |
tathā pradīptajvalane kvacicchvabhraśatotkaṭe

प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके ।
कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः

pradīptādityatapte ca dahyamānaḥ sadaṃśake |
kṛṣyate yamadūtaiśca śivāvannādabhīṣaṇaiḥ

प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये ।
कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति

prayātiḥ dāruṇe mārge pāpakarmā yamālaye |
kalevare dahyamāne mahāntaṃ kṣayamṛcchati

भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् ।
छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते

bhakṣyamāṇe tathaivāṅge bhidyamāne ca dāruṇam |
chidyamāne cirataraṃ janturduḥ khamavāpnute

स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतोऽपि सन् ।
पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु

svena karmavi pākena dehāntaragato'pi san |
purāṇi ṣoḍaśāmuṣmanmārge tāni ca me śṛṇu

याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम् ।
नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते

yāmyaṃ sauripuraṃ nagedvabhavanaṃ gandharvaśailāgamau krauñcaṃ krūrapuraṃ vicitrabhavanaṃ bahvāpadaṃ duḥ khadam |
nānākrandapuraṃ sutaptabhavanaṃ raudraṃ payovarṣaṇaṃ śītāḍhyaṃ bahubhītiṣoḍaśapurāṇyetānyadṛṣṭani te

तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् ।
हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन्

tatra yāmya puraṃ gacchanputraputreti ca bruvan |
hāheti krandate nityaṃ svakṛtaṃ duṣkṛtaṃ smaran

अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ ।
पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः

aṣṭādaśodine tārkṣya tatpura prāpnuyādasau |
puṣpabhadrā nadī yatra nyagrodhaḥ priyadarśanaḥ

विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः ।
क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा

viśrāmecchāṃ karotyatra kārayanti na te bhaṭāḥ |
kṣitau dattaṃ sutaistasya snehādvā kṛpayā tathā

मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् ।
व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः

māsikaṃ piṇḍamaśnāti tataḥ sauripuraṃ vrajet |
vrajannevaṃ pralapate mudgarāhatipīḍitaḥ

जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय ।
गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

jalāśayo naiva kṛto mayā tadā manuṣyatṛptyai paśupakṣitṛptaya |
gotṛptihetorna ca gocaraḥ kṛtaḥ śarīra he nistara yattvayā kṛtam

तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् ।
भयात्तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः

tatra nāmnā tu rājāsau jaṅgamaḥ kāmarūpadhṛk |
bhayāttaddarśanājjātādbhuṅkte piṇḍaṃ sa śaṅkitaḥ

त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् ।
व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः

tripakṣe jalasaṃyuktaṃ kṣitau dattaṃ tato vrajet |
vrajannevaṃ pralapate khaḍgāghātaprapīḍitaḥ

न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः ।
पुराणदृष्टो न हि सेवितोऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

na nityadānaṃ na gavāhnikaṃ kṛtaṃ pustaṃ ca dattaṃ na hi vedaśāstrayoḥ |
purāṇadṛṣṭo na hi sevito'dhvā śarīra he nistara yattvayā kṛtam

नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् ।
मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत्

nagendranagaraṃ gatvā bhuktvā cānnaṃ tathāvidham |
māsi dvitīye yaddattaṃ bāndhavaistu tato vrajet

व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः ।
पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः

vrajannevaṃ pralapate kṛpāṇatsarutāḍitaḥ |
parādhānamabhūtsarvaṃmama mūrkhaśiromaṇeḥ

महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् ।
तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम्

mahatā puṇyayogena mānuṣyaṃ labdhavānaham |
tṛtīye māsi samprāpte gandharvanagare śubham

तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ ।
व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि

tṛtīyamāsikaṃ piṇḍaṃ tatra bhuktvā brajatyasau |
vrajannevaṃ vilapate tadagreṇāhataḥ pathi

मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे ।
न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

mayā na dattaṃ na hutaṃ hutāśane tapo na taptaṃ himaśailagahvare |
na sevitaṃ gāṅgamaho mahājalaṃ śarīra he nistara yattvayā kṛtam

तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् ।
तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम्

turye śailāgamaṃ māsi prāpnuyāttatra varṣaṇam |
tasyopari bhavetpakṣinpāṣāṇānāṃ nirantaram

चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति ।
स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः

caturthamāsikaṃ śrāddhaṃ bhuktvā tatra prasarpati |
sa patanneva vilapanpāṣāṇādyatipīḍitaḥ

न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः ।
न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

na jñānamārgo na ca yogamārgo na karmamārgo na ca bhaktimārgaḥ |
na sādhusaṅgātkimapi śrutaṃ mayā śarīra he nistara yattvayā kṛtam

ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप ।
भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत्

tataḥ krūrapura māsi pañcame yāti kāśyapa |
bhuvi dattaṃ piṇḍajalaṃ bhuktvā krūrapuraṃ vrajet

व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि ।
हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः

vrajannevaṃ vilapate paṭṭiśaiḥ pātitaḥ pathi |
hā mātarhāpitarbhrātaḥ sutā hā hā mama striyaḥ

युष्माभिर्नोपदिष्टोऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् ।
एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि

yuṣmābhirnopadiṣṭo'hamavasthāṃ prāpta īdṛśīm |
evaṃ lālapyamānaṃ te yamadūtā vadantihi

क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् ।
स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि

kva mātā kva pitā mūḍha kva jāyā kva sutaḥ suhṛt |
svakarmopārjite bhuṅkṣvaṃ mūrkha yātāściraṃ pathi

जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नोऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै ।
गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत्क्रयविक्रयोऽपि

jānāsi śambalamalaṃ balamadhvagānāṃ no'śambalaḥ prayatate paralokagatyai |
gantavyamasti tava niścitameva tena mārgeṇa yena na bhavetkrayavikrayo'pi

ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् ।
घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत्

ūnaṣāṇmāsike krauñce bhuktvā piṇḍantu sodakam |
ghaṭīmātrantu viśramya vicitranagaraṃ vrajet

व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः

vrajannevaṃ vilapate śūlāgreṇa vidāritaḥ

कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै ।
इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति

kutra yāmi na hi gāmi jīvitaṃ hā mṛtasya maraṇaṃ punarna vai |
itthameva vilapan prayātyasau yātanārhadhṛtavigrahaḥ pati

विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः ।
तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः

vicitranagare tatra vicitro nāma pārithivaḥ |
tatra ṣaṇmāsapiṇḍena tṛptaḥ san vrajate puraḥ

व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः

vrajannevaṃ vilapate prāsāgreṇa prapīḍitaḥ

माता भ्राता पिता पुत्रः कोऽपि मे वर्तते न वा ।
यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे

mātā bhrātā pitā putraḥ ko'pi me vartate na vā |
yo māmuddharate pāpaṃ patantaṃ duḥ khasāgare

व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा ।
शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला

vrajatastatra mārge tu tatra vaitaraṇī śubhā |
śatayojanavistīrṇā pūyaśoṇitasaṃkulā

आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः ।
ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया ।
नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम्

āyāti tatra dṛśyante nāvikā dhīvarādayaḥ |
te vadanti pradattā gauryadi vaitaraṇī tvayā |
nāvamenāṃ samāroha sukenottara vai nadīm

तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् ।
अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः

tatra yena pradattā gauḥ sa sukhenaiva tāṃ taret |
adāyī tatra ghṛṣyeta karagrāhantu nāvikaiḥ

उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते ।
मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग

ukhaiḥ kākairbakolūkaistīkṣṇatuṇḍairvitudyate |
manujānāṃ hitaṃ dānamante vaitaraṇī khaga

दत्ता पापं दहेत्सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् ।
मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः

dattā pāpaṃ dahetsarvaṃ mama lokantu sā nayet |
maptame māsi samprāpte puraṃ bahvāpadaṃ mṛtaḥ

व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् ।
व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः

vrajettu sodakaṃ bhuktvā piṇḍaṃ vai saptamāsikam |
vrajannevaṃ vilapate parighāhatipīḍitaḥ

न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् ।
यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम्

na dattaṃ na hutaṃ taptaṃ na snātaṃ na kṛtaṃ hitam |
yādṛśaṃ caritaṃ karma mūḍhātman bhuṅkṣva tādṛśam

मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् ।
पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः

māsyaṣṭame duḥ khade tu pare bhuktvātha sodakam |
piṇḍaṃ prayātsayau tārkṣya nānākrandapuraṃ tataḥ

प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः ।
क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम

prayāṇe ca pravadate musalāghātapīḍitaḥ |
kva jāyācaṭulaiścāṭupaṭubhirvacanairmama

भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् ।
नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः

bhojanaṃ bhallabhallībhirmusalaiśca kva māraṇam |
navame māsi dattaṃ vai nānākrandapure tataḥ

पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि ।
दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः

piṇḍamaśrāti karuṇaṃ nānākrandān karotyapi |
daśame māsi dattaṃ vai sutaptabhavanaṃ tataḥ

सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि ।
क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम

sarannevaṃ vilapate halāhatihataḥ pathi |
kva sūnupeśalakaraiḥ pādasaṃvāhanaṃ mama

क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् ।
दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति

kva dūtavajrapratimakairmatpadakarṣaṇam |
daśame māsi piṇḍādi tatra bhuktvā prasarpati

मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति ।
गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः

māse caikādaśe pūrṇe puraṃ raudraṃ sa gacchati |
gacchanneva vilapate yathā pṛṣṭhe prapīḍitaḥ

क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे ।
भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः

kvāhaṃ satūlīśayane parivartan kṣaṇe kṣaṇe |
bhaṭahastabhraṣṭayaṣṭikṛṣṭapṛṣṭhaḥ kva vā punaḥ

क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् ।
पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज

kṣitau dattañca piṇḍādi bhuktvā tatra tato vrajet |
payovarṣaṇamityetannāmakaṃ puramaṇḍaja

व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः ।
क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम्

vrajannevaṃ vilapate kuṭhārairmūrdhni tāḍitaḥ |
kva bhṛtyakomalakarairgandhatailāvasecanam

क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा ।
ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः

kva kīnāśānugaiḥ krodhātkuṭhāraiḥ śirasi vyathā |
ūnābdikañca yacchrāddhaṃ tatra bhuṅkte suduḥ khitaḥ

संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् ।
गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति

saṃpūrṇe tu tato varṣe śītāḍhyaṃ nagaraṃ vrajet |
gacchannevaṃ churikayā cchinnajihvastu roditi

प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् ।
उक्तमात्रेऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि

priyālāpaiḥ kva ca sasamadhuratvasya varṇanam |
uktamātre'sipatrādijihvācchedaḥ kva caiva hi

वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति ।
बहुभीतिकरं तत्तत्पिण्डजं देवमास्थितः

vārṣikaṃ piṇḍadānādi bhuktvā tatra prasarpati |
bahubhītikaraṃ tattatpiṇḍajaṃ devamāsthitaḥ

प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति ।
योषिदप्येवमेतस्मिन्मार्गे वै परिदेवति

prakāśayati pāppānamātmānañca vinindati |
yoṣidapyevametasminmārge vai paridevati

ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति ।
चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम्

tato yāmyaṃ nātidūre nagaraṃ sa hi gacchati |
catvāriṃśadyojanāni caturyuktānivistṛtam

त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै ।
श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः

trayodaśa pratīhārāḥ śravaṇā nāma tatra vai |
śravaṇākarmatastuṣyantyanyathā krodhamāpnuyuḥ

ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम् ।
मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्

tatastatrāśu raktākṣaṃ bhinnāñjanacayopamam |
mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam

दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम् ।
विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्

daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhṛkuṭīdāruṇākṛtim |
virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum

दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् ।
तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम्

daṇḍāsaktamahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam |
tannirdiṣṭāṃ tato janturgatiṃ yāti śubhāśubhām

पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा ।
छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः

pāpī pāpāṃ gatiṃ yāti yathā te kathitaṃ purā |
chatropānahadātāro ye ca veśmapradāyakāḥ

ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा ।
सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम्

ye tu puṇyakṛtastatra te paśyanti yamaṃ tadā |
saumyākṛtiṃ kuṇḍalinaṃ maulimantaṃ dhṛtaśriyam

एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा ।
विप्रान् बहून् भोजयेत्तत्र यन्महती क्षुधा

ekādaśe dvādaśe hi ṣaṇmāse ābdike tathā |
viprān bahūn bhojayettatra yanmahatī kṣudhā

जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग ।
यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते

jīvan putrakalatrādipradiṣṭamitaraiḥ khaga |
yo na sādhayati svārthamevaṃ paścāddhikhidyate

एतत्ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति ।
प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

etatte sarvamākhyātaṃ saṃyaminyāṃ yathāgati |
proktamāvarṣakṛtyaṃ te kimanyacchrotumicchasi