अध्याय 17: हर कर्म सुनने वाले श्रवण

एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते ।
श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः

eko me saṃśayo deva hṛdaye samprabādhate |
śramaṇāḥ kasya putrāśca kathaṃ yamapure sthitāḥ

मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो ।
कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम्

mānuṣaiśca kṛtaṃ karma kasmājjānanti te prabho |
kathaṃ śṛṇvanti te sarve kasmājjñānaṃ samāgatam

कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः ।
पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत्

kutra bhuñjanti deveśa krathayasva prasādataḥ |
pakṣirājavacaḥ śrutvā bhagavānvākyamabravīt

शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् ।
तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम्

śṛṇuṣva vacanaṃ satyaṃ sarveṣāṃ saukhyadāyakam |
tadahaṃ kathayiṣyāmi śravaṇānāṃ viceṣṭitam

एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ

ekībhūtaṃ yadā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
kṣīrodasāgare pūrvaṃ mayi supte jagatpatau

नाभिस्थोजस्तपस्तेपे वर्षाणि सुबहून्यपि ।
एकीभूतं जगत्सृष्टं भूतग्रामचतुर्विधम्

nābhisthojastapastepe varṣāṇi subahūnyapi |
ekībhūtaṃ jagatsṛṣṭaṃ bhūtagrāmacaturvidham

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा ।
रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः

brahmaṇā nirmitaṃ pūrvaṃ viṣṇunā pālitaṃ tadā |
rudraḥ saṃhāramūrtiśca nirmito brahmaṇā tataḥ

वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् ।
धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत)

vāyuḥ sarvagataḥ sṛṣṭaḥ sūryastejobhivṛddhimān |
dharmarājastataḥ sṛṣṭaścitraguptena saṃyuta)

सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः ।
गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे

sṛṣṭvaitadādikaṃ sarvaṃ tapastepe tu padmajaḥ |
gatāni bahuvarṣāṇi brahmaṇo nābhipaṅkaje

योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् ।
कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः

yoyo hi nirmitaḥ pūrvaṃ tattatkarma samācaret |
kasmiṃścitsamaye tatra brahmā lokasamanvitaḥ

रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् ।
न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम्

rudro viṣṇustathā dharmaḥ śāsayanti vasundharām |
na jānīmo vayaṃ kiñcillokakṛtyamihocyatām

इति चिन्तापराः सर्वे देवा विममृशुस्तदा ।
संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा

iti cintāparāḥ sarve devā vimamṛśustadā |
saṃcintya brahmaṇo mantraṃ vibudhaiḥ preritastadā

गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् ।
तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते

gṛhītvā puṣpapatrāṇi sosṛjaddvādaśātmajān |
tejorāśīnviśālākṣānbrahmaṇo vacanāttu te

योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् ।
प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम्

yoyaṃ vadati lokesmiñchubhaṃ vā yadi vāśubham |
prāpayanti tataḥ śīghraṃ brahmaṇaḥ karṇagocaram

दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् ।
सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः

dūrācchravaṇavijñānaṃ dūrāddarśanagocaram |
sarve śṛṇvanti yatpakṣiṃstenaiva śravaṇā matāḥ

स्थित्वा चैव तथाकाशे जन्तूनां चेष्टितं च यत् ।
तज्ज्ञात्वा धर्मराजाग्रे मृत्युकाले वदन्ति च

sthitvā caiva tathākāśe jantūnāṃ ceṣṭitaṃ ca yat |
tajjñātvā dharmarājāgre mṛtyukāle vadanti ca

धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते ।
एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः

dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca kathayanti te |
eko hi dharmamārgaśca dvitīyaścārthamārgakaḥ

अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः ।
उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि

aparaḥ kāmamārgaśca mokṣamārgaścaturthakaḥ |
uttamā dhamamārgeṇa vainateya prayānti hi

अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः ।
हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति

arthadātā vimānaistu aśvaiḥ kāmapradāyakaḥ |
haṃsayuktavimānaiśca mokṣākāṅkṣī visarpati

इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च ।
पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धोऽथ याति वै

itaraḥ pādacāreṇa tvasipatravanāni ca |
pāṣāṇaiḥ kaṇṭakaiḥ kliṣṭaḥ pāśabaddho'tha yāti vai

यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह ।
वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया

yaḥ kaścinmānuṣe loke śravaṇānpūjayediha |
vardhanyā jalapātrema pakvānnaparipūrṇayā

श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर ।
तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम्

śravaṇānpūjayettatra mayā saha khageśvara |
tasyāhaṃ tatpradāsyāmi yatsurairapi durlabham

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् ।
द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत्

saṃbhojya brāhmaṇān bhaktyā tvekādaśa śubhāñchucīn |
dvādaśaṃ sakalatraṃ ca mama prītyai prapūjayet

देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया ।
तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट्

devaiḥ sarvaiśca saṃpūjya svargaṃ yānti sukhepsayā |
taiḥ pūjitairaha tuṣṭaścitraguptena dharmarāṭ

तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः ।
श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम्

taistuṣṭairmatpuraṃ yānti lokā dharmapārāyaṇāḥ |
śravaṇānāṃ ca māhātmyamutpattiṃ ceṣṭitaṃ śubham

शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते ।
इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते

śṛṇoti pakṣiśārdūla sa ca pāpairna lipyate |
iha loke sukhaṃ bhuktvā svargaloke mahīyate