अध्याय 232: शिव का नारद को सिखाया कुलामृत स्तोत्र

कुलामृतं प्रवक्ष्यामि स्तोत्रं यत्तु हरोऽब्रवीत् ।
पृष्टः श्रीनारदेनैव नारदाय तथा शृणु

kulāmṛtaṃ pravakṣyāmi stotraṃ yattu haro'bravīt |
pṛṣṭaḥ śrīnāradenaiva nāradāya tathā śṛṇu

यः संकारे सदा द्वन्द्वैः कामक्रोधैः शुभाशुभैः ।
शब्दादिविषयैर्बद्धः पीड्यमानः स दुर्मतिः

yaḥ saṃkāre sadā dvandvaiḥ kāmakrodhaiḥ śubhāśubhaiḥ |
śabdādiviṣayairbaddhaḥ pīḍyamānaḥ sa durmatiḥ

क्षणं विमुच्यते जन्तुर्मृत्युसंसारसागरात् ।
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो हि त्रिपुरान्तक

kṣaṇaṃ vimucyate janturmṛtyusaṃsārasāgarāt |
bhagavañchrotumicchāmi tvatto hi tripurāntaka

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य त्रिलोचनः ।
उवाच तमृषिं शम्भुः प्रसन्नवदनो हरः

tasya tadvacanaṃ śrutvā nāradasya trilocanaḥ |
uvāca tamṛṣiṃ śambhuḥ prasannavadano haraḥ

ज्ञानामृतं परं गुह्यं रहस्यमृषिसत्तम ।
वक्ष्यामि शृणु दुः खघ्नं भवबन्धभयामहम्

jñānāmṛtaṃ paraṃ guhyaṃ rahasyamṛṣisattama |
vakṣyāmi śṛṇu duḥ khaghnaṃ bhavabandhabhayāmaham

तृणादि चतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् ।
चराचरं जगत्सर्वं प्रसुप्तं यस्य मायया

tṛṇādi caturāsyāntaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham |
carācaraṃ jagatsarvaṃ prasuptaṃ yasya māyayā

तस्य विष्णो प्रिसादेन यदि कश्चित्प्रबुध्यते ।
स निस्तरति संसारं देवानामपि दुस्तरम्

tasya viṣṇo prisādena yadi kaścitprabudhyate |
sa nistarati saṃsāraṃ devānāmapi dustaram

भोगैश्वर्यमदोन्मत्तस्ततत्त्वज्ञानपराङ्मुखः ।
पुत्रदारकुटुम्बेषु मत्ताः सीदन्तिजन्तवः

bhogaiśvaryamadonmattastatattvajñānaparāṅmukhaḥ |
putradārakuṭumbeṣu mattāḥ sīdantijantavaḥ

सर्व एकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ।
यस्त्वाननं निबध्नाति दुर्मतिः कोशकारवत्

sarva ekārṇave magnā jīrṇā vanagajā iva |
yastvānanaṃ nibadhnāti durmatiḥ kośakāravat

तस्य मुक्तिं न पश्यामि जन्मकोटिशतैरपि ।
तस्मान्नारद सर्वेषां देवानां देवमव्ययम् ।
आराधयेत्सदा सम्यगध्यायेद्विष्णुं मुदान्वितः

tasya muktiṃ na paśyāmi janmakoṭiśatairapi |
tasmānnārada sarveṣāṃ devānāṃ devamavyayam |
ārādhayetsadā samyagadhyāyedviṣṇuṃ mudānvitaḥ

यस्तु विश्वमनाद्यन्तमजमात्मनि संस्थितम् ।
सर्वज्ञमचलं विष्णुं सदा ध्यायेत्समुच्यते

yastu viśvamanādyantamajamātmani saṃsthitam |
sarvajñamacalaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyetsamucyate

देवं गर्भोचितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ।
अशिरीरं विधातारं सर्वज्ञानमनोरतिम् ।
अचलं सर्वगं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

devaṃ garbhocitaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate |
aśirīraṃ vidhātāraṃ sarvajñānamanoratim |
acalaṃ sarvagaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

निर्विकल्पं निराभासं निष्प्रपञ्चं निरामयम् ।
वासुदेवं गुरुं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

nirvikalpaṃ nirābhāsaṃ niṣprapañcaṃ nirāmayam |
vāsudevaṃ guruṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

सर्वात्मकञ्च वै यावदात्मचैतन्यरूपकम् ।
शुभमेकाक्षरं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

sarvātmakañca vai yāvadātmacaitanyarūpakam |
śubhamekākṣaraṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

वाक्यातीतं त्रिकालज्ञं विश्वेशं लोकसाक्षिणम् ।
सर्वस्मादुत्तमं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

vākyātītaṃ trikālajñaṃ viśveśaṃ lokasākṣiṇam |
sarvasmāduttamaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

ब्रह्मादिदेवगन्धर्वैर्मुनिभिः सिद्धचारणैः ।
योगिभिः सेवितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

brahmādidevagandharvairmunibhiḥ siddhacāraṇaiḥ |
yogibhiḥ sevitaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

संसारबन्धनामुक्तिमिच्छंल्लोको ह्यशेषतः ।
स्तुत्वैवं वरदं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

saṃsārabandhanāmuktimicchaṃlloko hyaśeṣataḥ |
stutvaivaṃ varadaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyanvimucyate

संसारबन्धनात्कोऽपि मुक्तिमिच्छन्समाहितः ।
अनन्तमव्ययं देवं विष्णं विश्वप्रतिष्ठितम् ।
विश्वेश्वरमजं विष्णुं संदा ध्यायन्विमुच्यते

saṃsārabandhanātko'pi muktimicchansamāhitaḥ |
anantamavyayaṃ devaṃ viṣṇaṃ viśvapratiṣṭhitam |
viśveśvaramajaṃ viṣṇuṃ saṃdā dhyāyanvimucyate

नारदेन पुरा पृष्ट एवं स वृषभध्वजः ।
येत्तेन तस्मै व्याख्यातं तन्मया कथितं तव

nāradena purā pṛṣṭa evaṃ sa vṛṣabhadhvajaḥ |
yettena tasmai vyākhyātaṃ tanmayā kathitaṃ tava

तमेव सततन्ध्यायन्निर्व्ययं ब्रह्म निष्कलम् ।
अवाप्स्यसि ध्रुवं तात शाश्वतं पदमव्ययम्

tameva satatandhyāyannirvyayaṃ brahma niṣkalam |
avāpsyasi dhruvaṃ tāta śāśvataṃ padamavyayam

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
क्षणमेकाग्रचित्तस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca |
kṣaṇamekāgracittasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

श्रुत्वा सुरऋषिर्विष्णोः प्राधान्यमिदमीश्वरात् ।
स विष्णुं सम्यगाराध्य सिद्धः पदमवाप्तवान्

śrutvā suraṛṣirviṣṇoḥ prādhānyamidamīśvarāt |
sa viṣṇuṃ samyagārādhya siddhaḥ padamavāptavān

यः पठेच्छृणुयाद्वा पि नित्यमेव स्तवोत्तमम् ।
कोटिजन्मकृतं पापमपि तस्य प्रणश्यति

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvā pi nityameva stavottamam |
koṭijanmakṛtaṃ pāpamapi tasya praṇaśyati

विष्णोः स्तवमिदं दिव्यं महादेवेन कीर्तितम् ।
प्रयत्नाद्यः पठेन्नित्य ममृतत्वं स गच्छति

viṣṇoḥ stavamidaṃ divyaṃ mahādevena kīrtitam |
prayatnādyaḥ paṭhennitya mamṛtatvaṃ sa gacchati