पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 198: नित्यक्लिन्ना त्रिपुरा और ज्वालामुखी का पूजन

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे अष्टनवत्यधिकशततमोध्यायः ॥

10 श्लोक · 198 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

नित्यक्लिन्ना त्रिपुरा और ज्वालामुखी का पूजन

भैरव नित्यक्लिन्ना त्रिपुरा के पूजन का वर्णन करते हैं, जो भुक्ति और मुक्ति दोनों देने वाली देवी हैं। उनका मन्त्र ओं ह्रीं आगच्छ देवि से आरम्भ होता है। उनके चारों ओर आठ दिशाओं में आठ भैरव एक एक मातृका के साथ पूजे जाते हैं: पूर्व में ब्रह्माणी के साथ असिताङ्ग, दक्षिण में रुरु, पश्चिम में कौमारी के साथ चण्ड, उत्तर में वैष्णवी के साथ क्रोध, और इसी प्रकार चारों कोणों में। फिर रति, प्रीति, कामदेव और उनके पाँच बाण पूजे जाते हैं। ध्यान, अर्चन, जप और होम से देवी सदा सिद्ध रहती हैं, और ज्वालामुखी क्रम के साथ नित्या त्रिपुरा व्याधि नष्ट करती हैं। अन्त में उस क्रम की शक्तियों के नाम हैं: नित्यारुणा, महामोहा, मातृकाएँ, अपराजिता, विजया, मोहिनी, त्वरिता, स्तम्भिनी और कालिका।

भैरव उवाच

198.1

नित्यक्लिन्नामथो वक्ष्ये त्रिपुरां भुक्तिमुक्तिदाम् ।
ओं ह्रीं आगच्छ देवि ऐं ह्रीं ह्रीं रेखाकारणम् ।
ओं ह्रीं क्लेदिनी भं नमः मदनक्षोभिणा तथा ।
ऐ यं यं क्रीं वा गुणरेखया ह्रीं मदनान्तरे च ।
ऐं ह्रीं ह्रीं च निरञ्जना वागति मदनान्तरेखे खनेत्रावलीति च ।
वेगवति महाप्रेतासनाय च पूजयेत् ।
ओं ह्रीं क्रीं पश्चिमवक्त्रं ओं ऐं ह्रीं ह्रीं च तथोत्तरम् ।
ऐं ह्रीं दक्षिणमूर्ध्वंवक्त्रं तु पश्चिमम् ।
आद्यं भयं ऐं ह्रीं च तथा शिरः तथा शिखायै कवचे ।
ऐं ह्रीं क्रीं अस्त्रायफट्

nityaklinnāmatho vakṣye tripurāṃ bhuktimuktidām |
oṃ hrīṃ āgaccha devi aiṃ hrīṃ hrīṃ rekhākāraṇam |
oṃ hrīṃ kledinī bhaṃ namaḥ madanakṣobhiṇā tathā |
ai yaṃ yaṃ krīṃ vā guṇarekhayā hrīṃ madanāntare ca |
aiṃ hrīṃ hrīṃ ca nirañjanā vāgati madanāntarekhe khanetrāvalīti ca |
vegavati mahāpretāsanāya ca pūjayet |
oṃ hrīṃ krīṃ paścimavaktraṃ oṃ aiṃ hrīṃ hrīṃ ca tathottaram |
aiṃ hrīṃ dakṣiṇamūrdhvaṃvaktraṃ tu paścimam |
ādyaṃ bhayaṃ aiṃ hrīṃ ca tathā śiraḥ tathā śikhāyai kavace |
aiṃ hrīṃ krīṃ astrāyaphaṭ

198.2

पूर्वे कामरूपाय असिताङ्गाय भैरवाय नमो ब्रह्माण्यै ।
दक्षिणे चैव कन्दाय वै नमः रुरुभैरवाय माहेश्वर्या वा आवाहयेत्

pūrve kāmarūpāya asitāṅgāya bhairavāya namo brahmāṇyai |
dakṣiṇe caiva kandāya vai namaḥ rurubhairavāya māheśvaryā vā āvāhayet

198.3

तथा पश्चिमे चण्डाय वै नमः ।
कौमार्यै चोत्तरे चोल्काय क्रोधाय नमः वैष्णव्यै

tathā paścime caṇḍāya vai namaḥ |
kaumāryai cottare colkāya krodhāya namaḥ vaiṣṇavyai

198.4

अग्निकोणे अघोरायोन्मत्तभैरवायेति वाराह्यै ।
रक्षः कोणे साराय कपालिने भैरवाय माहेन्द्र्यै

agnikoṇe aghorāyonmattabhairavāyeti vārāhyai |
rakṣaḥ koṇe sārāya kapāline bhairavāya māhendryai

198.5

वायुकोणे जालन्धराय भीषणाय भैरवाय चामुण्डायै ।
ईशकोणके वटुकाय संहारञ्चण्डिकाञ्च प्रपूजयेत्

vāyukoṇe jālandharāya bhīṣaṇāya bhairavāya cāmuṇḍāyai |
īśakoṇake vaṭukāya saṃhārañcaṇḍikāñca prapūjayet

198.6

रतिप्रीतिकामदेवान्पञ्चबाणान्यजेदथ ।
ध्यानार्चनाज्जप्यहोमाद्देवी सिद्धा च सर्वदा

ratiprītikāmadevānpañcabāṇānyajedatha |
dhyānārcanājjapyahomāddevī siddhā ca sarvadā

198.7

नित्या च त्रिपुरा व्याधिं हन्याज्ज्वालामुखीक्रमात् ।
ज्वालामुखीक्रमं वक्ष्ये सा पूज्या मध्यतः शुभा

nityā ca tripurā vyādhiṃ hanyājjvālāmukhīkramāt |
jvālāmukhīkramaṃ vakṣye sā pūjyā madhyataḥ śubhā

198.8

नित्यारुणा मदनातुरा महामोहा प्रकृत्यपि ।
महेन्द्राणी च कलनाकर्षिणी भारती तथा

nityāruṇā madanāturā mahāmohā prakṛtyapi |
mahendrāṇī ca kalanākarṣiṇī bhāratī tathā

198.9

ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा ।
वाराही चैव माहेन्द्री चामुण्डा चापराजिता

brahmāṇī caiva māheśī kaumārī vaiṣṇavī tathā |
vārāhī caiva māhendrī cāmuṇḍā cāparājitā

198.10

विजया चाजिता चैवमोहिनी त्वरिता तथा ।
स्तम्भिनी जृम्भिणी पूज्या कालिका पद्मबाह्यतः ।
ज्वालामुखीक्रमं चार्चेद्विषादिहरणं भवेत्

vijayā cājitā caivamohinī tvaritā tathā |
stambhinī jṛmbhiṇī pūjyā kālikā padmabāhyataḥ |
jvālāmukhīkramaṃ cārcedviṣādiharaṇaṃ bhavet

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)