अध्याय 22: पांचाल, कुरु, पाण्डव और आने वाले राजा

मित्रेयुश्च दिवोदासात् च्यवनः तत्सुतो नृप ।
सुदासः सहदेवोऽथ सोमको जन्तुजन्मकृत्

mitreyuśca divodāsāt cyavanaḥ tatsuto nṛpa |
sudāsaḥ sahadevo'tha somako jantujanmakṛt

तस्य पुत्रशतं तेषां यवीयान् पृषतः सुतः ।
द्रुपदो द्रौपदी तस्यजज्ञे धृष्टद्युम्नादयः सुताः

tasya putraśataṃ teṣāṃ yavīyān pṛṣataḥ sutaḥ |
drupado draupadī tasyajajñe dhṛṣṭadyumnādayaḥ sutāḥ

धृष्टद्युम्नात् धृष्टकेतुः भार्म्याः पाञ्चालका इमे ।
योऽजमीढसुतो ह्यन्य ऋक्षः संवरणस्ततः

dhṛṣṭadyumnāt dhṛṣṭaketuḥ bhārmyāḥ pāñcālakā ime |
yo'jamīḍhasuto hyanya ṛkṣaḥ saṃvaraṇastataḥ

तपत्यां सूर्यकन्यायां कुरुक्षेत्रपतिः कुरुः ।
परीक्षित् सुधनुर्जह्नुः निषधाश्व कुरोः सुताः

tapatyāṃ sūryakanyāyāṃ kurukṣetrapatiḥ kuruḥ |
parīkṣit sudhanurjahnuḥ niṣadhāśva kuroḥ sutāḥ

सुहोत्रोऽभूत् सुधनुषः च्यवनोऽथ ततः कृती ।
वसुस्तस्योपरिचरो बृहद्रथमुखास्ततः

suhotro'bhūt sudhanuṣaḥ cyavano'tha tataḥ kṛtī |
vasustasyoparicaro bṛhadrathamukhāstataḥ

कुशाम्बमत्स्यप्रत्यग्र चेदिपाद्याश्च चेदिपाः ।
बृहद्रथात्कुशाग्रोऽभूत् ऋषभस्तस्य तत्सुतः

kuśāmbamatsyapratyagra cedipādyāśca cedipāḥ |
bṛhadrathātkuśāgro'bhūt ṛṣabhastasya tatsutaḥ

जज्ञे सत्यहितोऽपत्यं पुष्पवान् तत्सुतो जहुः ।
अन्यस्यामपि भार्यायां शकले द्वे बृहद्रथात्

jajñe satyahito'patyaṃ puṣpavān tatsuto jahuḥ |
anyasyāmapi bhāryāyāṃ śakale dve bṛhadrathāt

ये मात्रा बहिरुत्सृष्टे जरया चाभिसन्धिते ।
जीव जीवेति क्रीडन्त्या जरासन्धोऽभवत् सुतः

ye mātrā bahirutsṛṣṭe jarayā cābhisandhite |
jīva jīveti krīḍantyā jarāsandho'bhavat sutaḥ

ततश्च सहदेवोऽभूत् सोमापिर्यत् श्रुतश्रवाः ।
परीक्षिद् अनपत्योऽभूत् सुरथो नाम जाह्नवः

tataśca sahadevo'bhūt somāpiryat śrutaśravāḥ |
parīkṣid anapatyo'bhūt suratho nāma jāhnavaḥ

ततो विदूरथस्तस्मात् सार्वभौमस्ततोऽभवत् ।
जयसेनस्तत् तनयो राधिकोऽतोऽयुताय्वभूत्

tato vidūrathastasmāt sārvabhaumastato'bhavat |
jayasenastat tanayo rādhiko'to'yutāyvabhūt

ततश्च क्रोधनस्तस्मात् देवातिथिरमुष्य च ।
ऋष्यस्तस्य दिलीपोऽभूत् प्रतीपस्तस्य चात्मजः

tataśca krodhanastasmāt devātithiramuṣya ca |
ṛṣyastasya dilīpo'bhūt pratīpastasya cātmajaḥ

देवापिः शान्तनुस्तस्य बाह्लीक इति चात्मजाः ।
पितृराज्यं परित्यज्य देवापिस्तु वनं गतः

devāpiḥ śāntanustasya bāhlīka iti cātmajāḥ |
pitṛrājyaṃ parityajya devāpistu vanaṃ gataḥ

अभवत् शन्तनू राजा प्राङ्महाभिषसंज्ञितः ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं यौवनमेति सः

abhavat śantanū rājā prāṅmahābhiṣasaṃjñitaḥ |
yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ yauvanameti saḥ

शान्तिमाप्नोति चैवाग्र्यां कर्मणा तेन शन्तनुः ।
समा द्वादश तद्राज्ये न ववर्ष यदा विभुः

śāntimāpnoti caivāgryāṃ karmaṇā tena śantanuḥ |
samā dvādaśa tadrājye na vavarṣa yadā vibhuḥ

शन्तनुर्ब्राह्मणैरुक्तः परिवेत्तायमग्रभुक् ।
राज्यं देह्यग्रजायाशु पुरराष्ट्रविवृद्धये

śantanurbrāhmaṇairuktaḥ parivettāyamagrabhuk |
rājyaṃ dehyagrajāyāśu purarāṣṭravivṛddhaye

एवमुक्तो द्विजैर्ज्येष्ठं छन्दयामास सोऽब्रवीत् ।
तन्मंत्रिप्रहितैर्विप्रैः वेदाद् विभ्रंशितो गिरा

evamukto dvijairjyeṣṭhaṃ chandayāmāsa so'bravīt |
tanmaṃtriprahitairvipraiḥ vedād vibhraṃśito girā

वेदवादातिवादान् वै तदा देवो ववर्ष ह ।
देवापिर्योगमास्थाय कलापग्राममाश्रितः

vedavādātivādān vai tadā devo vavarṣa ha |
devāpiryogamāsthāya kalāpagrāmamāśritaḥ

सोमवंशे कलौ नष्टे कृतादौ स्थापयिष्यति ।
बाह्लीकात्सोमदत्तोऽभूद् भूरिर्भूरिश्रवास्ततः

somavaṃśe kalau naṣṭe kṛtādau sthāpayiṣyati |
bāhlīkātsomadatto'bhūd bhūrirbhūriśravāstataḥ

शलश्च शन्तनोरासीद् गंगायां भीष्म आत्मवान् ।
सर्वधर्मविदां श्रेष्ठो महाभागवतः कविः

śalaśca śantanorāsīd gaṃgāyāṃ bhīṣma ātmavān |
sarvadharmavidāṃ śreṣṭho mahābhāgavataḥ kaviḥ

वीरयूथाग्रणीर्येन रामोऽपि युधि तोषितः ।
शन्तनोर्दाशकन्यायां जज्ञे चित्रांगदः सुतः

vīrayūthāgraṇīryena rāmo'pi yudhi toṣitaḥ |
śantanordāśakanyāyāṃ jajñe citrāṃgadaḥ sutaḥ

विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्रांगदो हतः ।
यस्यां पराशरात्साक्षाद् अवतीर्णो हरेः कला

vicitravīryaścāvarajo nāmnā citrāṃgado hataḥ |
yasyāṃ parāśarātsākṣād avatīrṇo hareḥ kalā

वेदगुप्तो मुनिः कृष्णो यतोऽहं इदमध्यगाम् ।
हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन् भगवान् बादरायणः

vedagupto muniḥ kṛṣṇo yato'haṃ idamadhyagām |
hitvā svaśiṣyān pailādīn bhagavān bādarāyaṇaḥ

मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ ।
विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात्

mahyaṃ putrāya śāntāya paraṃ guhyamidaṃ jagau |
vicitravīryo'thovāha kāśīrājasute balāt

स्वयंवराद् उपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे ।
तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृतः

svayaṃvarād upānīte ambikāmbālike ubhe |
tayorāsaktahṛdayo gṛhīto yakṣmaṇā mṛtaḥ

क्षेत्रेऽप्रजस्य वै भ्रातुः मात्रोक्तो बादरायणः ।
धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्यजीजनत्

kṣetre'prajasya vai bhrātuḥ mātrokto bādarāyaṇaḥ |
dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpyajījanat

गान्धार्यां धृतराष्ट्रस्य जज्ञे पुत्रशतं नृप ।
तत्र दुर्योधनो ज्येष्ठो दुःशला चापि कन्यका

gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrasya jajñe putraśataṃ nṛpa |
tatra duryodhano jyeṣṭho duḥśalā cāpi kanyakā

शापात् मैथुनरुद्धस्य पाण्डोः कुन्त्यां महारथाः ।
जाता धर्मानिलेन्द्रेभ्यो युधिष्ठिरमुखास्त्रयः

śāpāt maithunaruddhasya pāṇḍoḥ kuntyāṃ mahārathāḥ |
jātā dharmānilendrebhyo yudhiṣṭhiramukhāstrayaḥ

नकुलः सहदेवश्च माद्र्यां नासत्यदस्रयोः ।
द्रौपद्यां पञ्च पञ्चभ्यः पुत्रास्ते पितरोऽभवन्

nakulaḥ sahadevaśca mādryāṃ nāsatyadasrayoḥ |
draupadyāṃ pañca pañcabhyaḥ putrāste pitaro'bhavan

युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यः श्रुतसेनो वृकोदरात् ।
अर्जुनात् श्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः

yudhiṣṭhirātprativindhyaḥ śrutaseno vṛkodarāt |
arjunāt śrutakīrtistu śatānīkastu nākuliḥ

सहदेवसुतो राजन् श्रुतकर्मा तथापरे ।
युधिष्ठिरात्तु पौरव्यां देवकोऽथ घटोत्कचः

sahadevasuto rājan śrutakarmā tathāpare |
yudhiṣṭhirāttu pauravyāṃ devako'tha ghaṭotkacaḥ

भीमसेनाद् हिडिम्बायां काल्यां सर्वगतस्ततः ।
सहदेवात् सुहोत्रं तु विजयासूत पार्वती

bhīmasenād hiḍimbāyāṃ kālyāṃ sarvagatastataḥ |
sahadevāt suhotraṃ tu vijayāsūta pārvatī

करेणुमत्यां नकुलो नरमित्रं तथार्जुनः ।
इरावन्तमुलूप्यां वै सुतायां बभ्रुवाहनम् ।
मणिपुरपतेः सोऽपि तत्पुत्रः पुत्रिकासुतः

kareṇumatyāṃ nakulo naramitraṃ tathārjunaḥ |
irāvantamulūpyāṃ vai sutāyāṃ babhruvāhanam |
maṇipurapateḥ so'pi tatputraḥ putrikāsutaḥ

तव तातः सुभद्रायां अभिमन्युरजायत ।
सर्वातिरथजिद् वीर उत्तरायां ततो भवान्

tava tātaḥ subhadrāyāṃ abhimanyurajāyata |
sarvātirathajid vīra uttarāyāṃ tato bhavān

परिक्षीणेषु कुरुषु द्रौणेर्ब्रह्मास्त्रतेजसा ।
त्वं च कृष्णानुभावेन सजीवो मोचितोऽन्तकात्

parikṣīṇeṣu kuruṣu drauṇerbrahmāstratejasā |
tvaṃ ca kṛṣṇānubhāvena sajīvo mocito'ntakāt

तवेमे तनयास्तात जनमेजयपूर्वकाः ।
श्रुतसेनो भीमसेन उग्रसेनश्च वीर्यवान्

taveme tanayāstāta janamejayapūrvakāḥ |
śrutaseno bhīmasena ugrasenaśca vīryavān

जनमेजयस्त्वां विदित्वा तक्षकान्निधनं गतम् ।
सर्पान् वै सर्पयागाग्नौ स होष्यति रुषान्वितः

janamejayastvāṃ viditvā takṣakānnidhanaṃ gatam |
sarpān vai sarpayāgāgnau sa hoṣyati ruṣānvitaḥ

कावषेयं पुरोधाय तुरं तुरगमेधयाट् ।
समन्तात् पृथिवीं सर्वां जित्वा यक्ष्यति चाध्वरैः

kāvaṣeyaṃ purodhāya turaṃ turagamedhayāṭ |
samantāt pṛthivīṃ sarvāṃ jitvā yakṣyati cādhvaraiḥ

तस्य पुत्रः शतानीको याज्ञवल्क्यात् त्रयीं पठन् ।
अस्त्रज्ञानं क्रियाज्ञानं शौनकात् परमेष्यति

tasya putraḥ śatānīko yājñavalkyāt trayīṃ paṭhan |
astrajñānaṃ kriyājñānaṃ śaunakāt parameṣyati

सहस्रानीकस्तत्पुत्रः ततश्चैवाश्वमेधजः ।
असीमकृष्णस्तस्यापि नेमिचक्रस्तु तत्सुतः

sahasrānīkastatputraḥ tataścaivāśvamedhajaḥ |
asīmakṛṣṇastasyāpi nemicakrastu tatsutaḥ

गजाह्वये हृते नद्या कौशाम्ब्यां साधु वत्स्यति ।
उक्तस्ततश्चित्ररथः तस्मात् कविरथः सुतः

gajāhvaye hṛte nadyā kauśāmbyāṃ sādhu vatsyati |
uktastataścitrarathaḥ tasmāt kavirathaḥ sutaḥ

तस्माच्च वृष्टिमांस्तस्य सुषेणोऽथ महीपतिः ।
सुनीथस्तस्य भविता नृचक्षुर्यत् सुखीनलः

tasmācca vṛṣṭimāṃstasya suṣeṇo'tha mahīpatiḥ |
sunīthastasya bhavitā nṛcakṣuryat sukhīnalaḥ

परिप्लवः सुतस्तस्मात् मेधावी सुनयात्मजः ।
नृपञ्जयस्ततो दूर्वः तिमिः तस्मात् जनिष्यति

pariplavaḥ sutastasmāt medhāvī sunayātmajaḥ |
nṛpañjayastato dūrvaḥ timiḥ tasmāt janiṣyati

तिमेर्बृहद्रथः तस्मात् शतानीकः सुदासजः ।
शतानीकाद् दुर्दमनः तस्यापत्यं बहीनरः

timerbṛhadrathaḥ tasmāt śatānīkaḥ sudāsajaḥ |
śatānīkād durdamanaḥ tasyāpatyaṃ bahīnaraḥ

दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यतः ।
ब्रह्मक्षत्रस्य वै प्रोक्तो वंशो देवर्षिसत्कृतः

daṇḍapāṇirnimistasya kṣemako bhavitā yataḥ |
brahmakṣatrasya vai prokto vaṃśo devarṣisatkṛtaḥ

क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ ।
अथ मागधराजानो भवितारो ये वदामि ते

kṣemakaṃ prāpya rājānaṃ saṃsthāṃ prāpsyati vai kalau |
atha māgadharājāno bhavitāro ye vadāmi te

भविता सहदेवस्य मार्जारिर्यत् श्रुतश्रवाः ।
ततो युतायुः तस्यापि निरमित्रोऽथ तत्सुतः

bhavitā sahadevasya mārjāriryat śrutaśravāḥ |
tato yutāyuḥ tasyāpi niramitro'tha tatsutaḥ

सुनक्षत्रः सुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽथ कर्मजित् ।
ततः सुतञ्जयाद् विप्रः शुचिस्तस्य भविष्यति

sunakṣatraḥ sunakṣatrād bṛhatseno'tha karmajit |
tataḥ sutañjayād vipraḥ śucistasya bhaviṣyati

क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद् धर्मसूत्रः शमस्ततः ।
द्युमत्सेनोऽथ सुमतिः सुबलो जनिता ततः

kṣemo'tha suvratastasmād dharmasūtraḥ śamastataḥ |
dyumatseno'tha sumatiḥ subalo janitā tataḥ

सुनीथः सत्यजिदथ विश्वजित् यद् रिपुञ्जयः ।
बार्हद्रथाश्च भूपाला भाव्याः साहस्रवत्सरम्

sunīthaḥ satyajidatha viśvajit yad ripuñjayaḥ |
bārhadrathāśca bhūpālā bhāvyāḥ sāhasravatsaram