द्वादश स्कन्ध

अध्याय 1: कलियुग में राज करने वाले राजा

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥

41 श्लोक · 1 में से 13

इस अध्याय में क्या होता है

कलियुग में राज करने वाले राजा

परीक्षित पूछते हैं कि श्रीकृष्ण के अपने धाम पधारने के बाद पृथ्वी पर किसका वंश राज करेगा। श्रीशुक कलियुग के राजाओं का भविष्य कहते हैं। बार्हद्रथ वंश के अन्तिम राजा पुरञ्जय को उसका मन्त्री मारेगा और उसका पुत्र प्रद्योत पाँच राजाओं का वंश चलाएगा। फिर दस शिशुनाग होंगे, फिर शूद्रा के गर्भ से जन्मा महापद्म नन्द, जो दूसरे परशुराम की भाँति क्षत्रियों का नाश करेगा। एक ब्राह्मण नौ नन्दों को उखाड़कर चन्द्रगुप्त का अभिषेक करेगा। उसके बाद दस मौर्य, फिर शुंग, काण्व और आन्ध्र होंगे। फिर आभीर, गर्दभी, यवन, तुरुष्क आदि, मगध में विश्वस्फूर्जि, और सिन्धु तट तथा कश्मीर में ऐसे म्लेच्छ शासक होंगे जो अपनी ही प्रजा को खा जाएँगे।

राजोवाच

1.1

स्वधामानुगते कृष्ण यदुवंशविभूषणे ।
कस्य वंशोऽभवत् पृथ्व्यां एतद् आचक्ष्व मे मुने
(श्रीशुक उवाच)
योऽन्त्यः पुरञ्जयो नाम भाव्यो बार्हद्रथो नृप
तस्यामात्यस्तु शुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम्

svadhāmānugate kṛṣṇa yaduvaṃśavibhūṣaṇe |
kasya vaṃśo'bhavat pṛthvyāṃ etad ācakṣva me mune
(śrīśuka uvāca)
yo'ntyaḥ purañjayo nāma bhāvyo bārhadratho nṛpa
tasyāmātyastu śunako hatvā svāminamātmajam

1.2

प्रद्योतसंज्ञं राजानं कर्ता यत्पालकः सुतः
विशाखयूपस्तत्पुत्रो भविता राजकस्ततः

pradyotasaṃjñaṃ rājānaṃ kartā yatpālakaḥ sutaḥ
viśākhayūpastatputro bhavitā rājakastataḥ

1.3

नन्दिवर्धनस्तत्पुत्रः पञ्च प्रद्योतना इमे
अष्टत्रिंशोत्तरशतं भोक्ष्यन्ति पृथिवीं नृपाः

nandivardhanastatputraḥ pañca pradyotanā ime
aṣṭatriṃśottaraśataṃ bhokṣyanti pṛthivīṃ nṛpāḥ

1.4

क्षेमधर्मा तस्य सुतः क्षेत्रज्ञः क्षेमधर्मजः

kṣemadharmā tasya sutaḥ kṣetrajñaḥ kṣemadharmajaḥ

1.5

दर्भकस्तत्सुतो भावी दर्भकस्याजयः स्मृतः

darbhakastatsuto bhāvī darbhakasyājayaḥ smṛtaḥ

1.6

शिशुनागा दशैवैते सष्ट्युत्तरशतत्रयम्

śiśunāgā daśaivaite saṣṭyuttaraśatatrayam

1.7

समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपाः
महानन्दिसुतो राजन्शूद्रा गर्भोद्भवो बली

samā bhokṣyanti pṛthivīṃ kuruśreṣṭha kalau nṛpāḥ
mahānandisuto rājanśūdrā garbhodbhavo balī

1.8

ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्र प्रायास्त्वधार्मिकाः

tato nṛpā bhaviṣyanti śūdra prāyāstvadhārmikāḥ

1.9

शासिष्यति महापद्मो द्वितीय इव भार्गवः

śāsiṣyati mahāpadmo dvitīya iva bhārgavaḥ

1.10

तस्य चाष्टौ भविष्यन्ति सुमाल्यप्रमुखाः सुताः
य इमां भोक्ष्यन्ति महीं राजानश्च शतं समाः

tasya cāṣṭau bhaviṣyanti sumālyapramukhāḥ sutāḥ
ya imāṃ bhokṣyanti mahīṃ rājānaśca śataṃ samāḥ

1.11

नव नन्दान्द्विजः कश्चित्प्रपन्नानुद्धरिष्यति
तेषां अभावे जगतीं मौर्या भोक्ष्यन्ति वै कलौ

nava nandāndvijaḥ kaścitprapannānuddhariṣyati
teṣāṃ abhāve jagatīṃ mauryā bhokṣyanti vai kalau

1.12

स एव चन्द्र गुप्तं वै द्विजो राज्येऽभिषेक्ष्यति
तत्सुतो वारिसारस्तु ततश्चाशोकवर्धनः

sa eva candra guptaṃ vai dvijo rājye'bhiṣekṣyati
tatsuto vārisārastu tataścāśokavardhanaḥ

1.13

शालिशूकस्ततस्तस्य सोमशर्मा भविष्यति
शतधन्वा ततस्तस्य भविता तद्बृहद्रथः

śāliśūkastatastasya somaśarmā bhaviṣyati
śatadhanvā tatastasya bhavitā tadbṛhadrathaḥ

1.14

मौर्या ह्येते दश नृपाः सप्तत्रिंशच्छतोत्तरम्
समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कलौ कुरुकुलोद्वह

mauryā hyete daśa nṛpāḥ saptatriṃśacchatottaram
samā bhokṣyanti pṛthivīṃ kalau kurukulodvaha

1.15

अग्निमित्रस्ततस्तस्मात्सुज्येष्ठो भविता ततः
वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता सुतः

agnimitrastatastasmātsujyeṣṭho bhavitā tataḥ
vasumitro bhadrakaśca pulindo bhavitā sutaḥ

1.16

ततो भागवतस्तस्माद्देवभूतिः कुरूद्वह

tato bhāgavatastasmāddevabhūtiḥ kurūdvaha

1.17

शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम्
ततः काण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान्नृप

śuṅgā daśaite bhokṣyanti bhūmiṃ varṣaśatādhikam
tataḥ kāṇvāniyaṃ bhūmiryāsyatyalpaguṇānnṛpa

1.18

शुङ्गं हत्वा देवभूतिं काण्वोऽमात्यस्तु कामिनम्
स्वयं करिष्यते राज्यं वसुदेवो महामतिः

śuṅgaṃ hatvā devabhūtiṃ kāṇvo'mātyastu kāminam
svayaṃ kariṣyate rājyaṃ vasudevo mahāmatiḥ

1.19

तस्य पुत्रस्तु भूमित्रस्तस्य नारायणः सुतः
काण्वायना इमे भूमिं चत्वारिंशच्च पञ्च च
शतानि त्रीणि भोक्ष्यन्ति वर्षाणां च कलौ युगे

tasya putrastu bhūmitrastasya nārāyaṇaḥ sutaḥ
kāṇvāyanā ime bhūmiṃ catvāriṃśacca pañca ca
śatāni trīṇi bhokṣyanti varṣāṇāṃ ca kalau yuge

1.20

हत्वा काण्वं सुशर्माणं तद्भृत्यो वृषलो बली
गां भोक्ष्यत्यन्ध्रजातीयः कञ्चित्कालमसत्तमः

hatvā kāṇvaṃ suśarmāṇaṃ tadbhṛtyo vṛṣalo balī
gāṃ bhokṣyatyandhrajātīyaḥ kañcitkālamasattamaḥ

1.21

श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्रः पौर्णमासस्तु तत्सुतः

śrīśāntakarṇastatputraḥ paurṇamāsastu tatsutaḥ

1.22

लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृपः
मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च

lambodarastu tatputrastasmāccibilako nṛpaḥ
meghasvātiścibilakādaṭamānastu tasya ca

1.23

पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दनः

purīṣabhīrustatputrastato rājā sunandanaḥ

1.24

तस्यापि गोमती पुत्रः पुरीमान्भविता ततः

tasyāpi gomatī putraḥ purīmānbhavitā tataḥ

1.25

मेदशिराः शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्ततः
विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्र विज्ञः सलोमधिः

medaśirāḥ śivaskando yajñaśrīstatsutastataḥ
vijayastatsuto bhāvyaścandra vijñaḥ salomadhiḥ

1.26

षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन

ṣaṭpañcāśacca pṛthivīṃ bhokṣyanti kurunandana

1.27

कङ्काः षोडश भूपाला भविष्यन्त्यतिलोलुपाः

kaṅkāḥ ṣoḍaśa bhūpālā bhaviṣyantyatilolupāḥ

1.28

भूयो दश गुरुण्डाश्च मौला एकादशैव तु

bhūyo daśa guruṇḍāśca maulā ekādaśaiva tu

1.29

नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम्

navādhikāṃ ca navatiṃ maulā ekādaśa kṣitim

1.30

भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तैः संस्थिते ततः
किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः

bhokṣyantyabdaśatānyaṅga trīṇi taiḥ saṃsthite tataḥ
kilakilāyāṃ nṛpatayo bhūtanando'tha vaṅgiriḥ

1.31

शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरकः
इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट्

śiśunandiśca tadbhrātā yaśonandiḥ pravīrakaḥ
ityete vai varṣaśataṃ bhaviṣyantyadhikāni ṣaṭ

1.32

पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च

puṣpamitro'tha rājanyo durmitro'sya tathaiva ca

1.33

एककाला इमे भूपाः सप्तान्ध्राः सप्त कौशलाः
विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि

ekakālā ime bhūpāḥ saptāndhrāḥ sapta kauśalāḥ
vidūrapatayo bhāvyā niṣadhāstata eva hi

1.34

मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जिः पुरञ्जयः
करिष्यत्यपरो वर्णान्पुलिन्दयदुमद्र कान्

māgadhānāṃ tu bhavitā viśvasphūrjiḥ purañjayaḥ
kariṣyatyaparo varṇānpulindayadumadra kān

1.35

प्रजाश्चाब्रह्मभूयिष्ठाः स्थापयिष्यति दुर्मतिः
वीर्यवान्क्षत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि
अनुगङ्गमाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम्

prajāścābrahmabhūyiṣṭhāḥ sthāpayiṣyati durmatiḥ
vīryavānkṣatramutsādya padmavatyāṃ sa vai puri
anugaṅgamāprayāgaṃ guptāṃ bhokṣyati medinīm

1.36

सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवाः
व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्र प्राया जनाधिपाः

saurāṣṭrāvantyābhīrāśca śūrā arbudamālavāḥ
vrātyā dvijā bhaviṣyanti śūdra prāyā janādhipāḥ

1.37

सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्तीं काश्मीरमण्डलम्
भोक्ष्यन्ति शूद्रा व्रात्याद्या म्लेच्छाश्चाब्रह्मवर्चसः

sindhostaṭaṃ candrabhāgāṃ kauntīṃ kāśmīramaṇḍalam
bhokṣyanti śūdrā vrātyādyā mlecchāścābrahmavarcasaḥ

1.38

तुल्यकाला इमे राजन्म्लेच्छप्रायाश्च भूभृतः
एतेऽधर्मानृतपराः फल्गुदास्तीव्रमन्यवः

tulyakālā ime rājanmlecchaprāyāśca bhūbhṛtaḥ
ete'dharmānṛtaparāḥ phalgudāstīvramanyavaḥ

1.39

उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुषः

uditāstamitaprāyā alpasattvālpakāyuṣaḥ

1.40

प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिणः

prajāste bhakṣayiṣyanti mlecchā rājanyarūpiṇaḥ

1.41

अन्योन्यतो राजभिश्च क्षयं यास्यन्ति पीडिताः

anyonyato rājabhiśca kṣayaṃ yāsyanti pīḍitāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)