अध्याय 35: गोपियों का युगल गीत

गोप्यः कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतसः ।
कृष्णलीलाः प्रगायन्त्यो निन्युर्दुःखेन वासरान्

gopyaḥ kṛṣṇe vanaṃ yāte tamanudrutacetasaḥ |
kṛṣṇalīlāḥ pragāyantyo ninyurduḥkhena vāsarān

वामबाहुकृतवामकपोलो
वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् ।
कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं
गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः

vāmabāhukṛtavāmakapolo
valgitabhruradharārpitaveṇum |
komalāṅgulibhirāśritamārgaṃ
gopya īrayati yatra mukundaḥ

व्योमयानवनिताः सह सिद्धैः
विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जाः ।
काममार्गणसमर्पितचित्ताः
कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्यः

vyomayānavanitāḥ saha siddhaiḥ
vismitāstadupadhārya salajjāḥ |
kāmamārgaṇasamarpitacittāḥ
kaśmalaṃ yayurapasmṛtanīvyaḥ

हन्त चित्रमबलाः श्रृणुतेदं
हारहास उरसि स्थिरविद्युत् ।
नन्दसूनुरयमार्तजनानां
नर्मदो यर्हि कूजितवेणुः

hanta citramabalāḥ śrṛṇutedaṃ
hārahāsa urasi sthiravidyut |
nandasūnurayamārtajanānāṃ
narmado yarhi kūjitaveṇuḥ

वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो
वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् ।
दन्तदष्टकवला धृतकर्णा
निद्रिता लिखितचित्रमिवासन्

vṛndaśo vrajavṛṣā mṛgagāvo
veṇuvādyahṛtacetasa ārāt |
dantadaṣṭakavalā dhṛtakarṇā
nidritā likhitacitramivāsan

बर्हिणस्तबकधातुपलाशैः
बद्धमल्लपरिबर्हविडम्बः ।
कर्हिचित्सबल आलि स गोपैः
गाः समाह्वयति यत्र मुकुन्दः

barhiṇastabakadhātupalāśaiḥ
baddhamallaparibarhaviḍambaḥ |
karhicitsabala āli sa gopaiḥ
gāḥ samāhvayati yatra mukundaḥ

तर्हि भग्नगतयः सरितो वै
तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् ।
स्पृहयतीर्वयमिवाबहुपुण्याः
प्रेमवेपितभुजाः स्तिमितापः

tarhi bhagnagatayaḥ sarito vai
tatpadāmbujarajo'nilanītam |
spṛhayatīrvayamivābahupuṇyāḥ
premavepitabhujāḥ stimitāpaḥ

अनुचरैः समनुवर्णितवीर्य
आदिपूरुष इवाचलभूतिः ।
वनचरो गिरितटेषु चरन्तीः
वेणुनाह्वयति गाः स यदा हि

anucaraiḥ samanuvarṇitavīrya
ādipūruṣa ivācalabhūtiḥ |
vanacaro giritaṭeṣu carantīḥ
veṇunāhvayati gāḥ sa yadā hi

वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं
व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्याः ।
प्रणतभारविटपा मधुधाराः
प्रेमहृष्टतनवः ससृजुः स्म

vanalatāstarava ātmani viṣṇuṃ
vyañjayantya iva puṣpaphalāḍhyāḥ |
praṇatabhāraviṭapā madhudhārāḥ
premahṛṣṭatanavaḥ sasṛjuḥ sma

दर्शनीयतिलको वनमाला
दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तैः ।
अलिकुलैरलघु गीतामभीष्टं
आद्रियन् यर्हि सन्धितवेणुः

darśanīyatilako vanamālā
divyagandhatulasīmadhumattaiḥ |
alikulairalaghu gītāmabhīṣṭaṃ
ādriyan yarhi sandhitaveṇuḥ

सरसि सारसहंसविहङ्गाः
चारुगीतहृतचेतस एत्य ।
हरिमुपासत ते यतचित्ता
हन्त मीलितदृशो धृतमौनाः

sarasi sārasahaṃsavihaṅgāḥ
cārugītahṛtacetasa etya |
harimupāsata te yatacittā
hanta mīlitadṛśo dhṛtamaunāḥ

सहबलः स्रगवतंसविलासः
सानुषु क्षितिभृतो व्रजदेव्यः ।
हर्षयन् यर्हि वेणुरवेण
जातहर्ष उपरम्भति विश्वम्

sahabalaḥ sragavataṃsavilāsaḥ
sānuṣu kṣitibhṛto vrajadevyaḥ |
harṣayan yarhi veṇuraveṇa
jātaharṣa uparambhati viśvam

महदतिक्रमणशङ्कितचेता
मन्दमन्दमनुगर्जति मेघः ।
सुहृदमभ्यवर्षत् सुमनोभिः
छायया च विदधत्प्रतपत्रम्

mahadatikramaṇaśaṅkitacetā
mandamandamanugarjati meghaḥ |
suhṛdamabhyavarṣat sumanobhiḥ
chāyayā ca vidadhatpratapatram

विविधगोपचरणेषु विदग्धो
वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षाः ।
तव सुतः सति यदाधरबिम्बे
दत्तवेणुरनयत् स्वरजातीः

vividhagopacaraṇeṣu vidagdho
veṇuvādya urudhā nijaśikṣāḥ |
tava sutaḥ sati yadādharabimbe
dattaveṇuranayat svarajātīḥ

सवनशस्तदुपधार्य सुरेशाः
शक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगाः ।
कवय आनतकन्धरचित्ताः
कश्मलं ययुरनिश्चिततत्त्वाः

savanaśastadupadhārya sureśāḥ
śakraśarvaparameṣṭhipurogāḥ |
kavaya ānatakandharacittāḥ
kaśmalaṃ yayuraniścitatattvāḥ

निजपदाब्जदलैर्ध्वजवज्र
नीरजाङ्कुशविचित्रललामैः ।
व्रजभुवः शमयन् खुरतोदं
वर्ष्मधुर्यगतिरीडितवेणुः

nijapadābjadalairdhvajavajra
nīrajāṅkuśavicitralalāmaiḥ |
vrajabhuvaḥ śamayan khuratodaṃ
varṣmadhuryagatirīḍitaveṇuḥ

व्रजति तेन वयं सविलास
वीक्षणार्पितमनोभववेगाः ।
कुजगतिं गमिता न विदामः
कश्मलेन कवरं वसनं वा

vrajati tena vayaṃ savilāsa
vīkṣaṇārpitamanobhavavegāḥ |
kujagatiṃ gamitā na vidāmaḥ
kaśmalena kavaraṃ vasanaṃ vā

मणिधरः क्वचिदागणयन् गा
मालया दयितगन्धतुलस्याः ।
प्रणयिनोऽनुचरस्य कदांसे
प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र

maṇidharaḥ kvacidāgaṇayan gā
mālayā dayitagandhatulasyāḥ |
praṇayino'nucarasya kadāṃse
prakṣipan bhujamagāyata yatra

क्वणितवेणुरववञ्चितचित्ताः
कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्यः ।
गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो
गोपिका इव विमुक्तगृहाशाः

kvaṇitaveṇuravavañcitacittāḥ
kṛṣṇamanvasata kṛṣṇagṛhiṇyaḥ |
guṇagaṇārṇamanugatya hariṇyo
gopikā iva vimuktagṛhāśāḥ

कुन्ददामकृतकौतुकवेषो
गोपगोधनवृतो यमुनायाम् ।
नन्दसूनुरनघे तव वत्सो
नर्मदः प्रणयिणां विजहार

kundadāmakṛtakautukaveṣo
gopagodhanavṛto yamunāyām |
nandasūnuranaghe tava vatso
narmadaḥ praṇayiṇāṃ vijahāra

मन्दवायुरुपवात्यनकूलं
मानयन् मलयजस्पर्शेन ।
वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये
वाद्यगीतबलिभिः परिवव्रुः

mandavāyurupavātyanakūlaṃ
mānayan malayajasparśena |
vandinastamupadevagaṇā ye
vādyagītabalibhiḥ parivavruḥ

वत्सलो व्रजगवां यदगध्रो
वन्द्यमानचरणः पथि वृद्धैः ।
कृत्स्नगोधनमुपोह्य दिनान्ते
गीतवेणुरनुगेडितकीर्तिः

vatsalo vrajagavāṃ yadagadhro
vandyamānacaraṇaḥ pathi vṛddhaiḥ |
kṛtsnagodhanamupohya dinānte
gītaveṇuranugeḍitakīrtiḥ

उत्सवं श्रमरुचापि दृशीनां
उन्नय खुररजश्छुरितस्रक् ।
दित्सयैति सुहृदासिष एष
देवकीजठरभूरुडुराजः

utsavaṃ śramarucāpi dṛśīnāṃ
unnaya khurarajaśchuritasrak |
ditsayaiti suhṛdāsiṣa eṣa
devakījaṭharabhūruḍurājaḥ

मदविघूर्णितलोचन ईषन्
मानदः स्वसुहृदां वनमाली ।
बदरपाण्डुवदनो मृदुगण्डं
मण्डयन् कनककुण्डललक्ष्म्या

madavighūrṇitalocana īṣan
mānadaḥ svasuhṛdāṃ vanamālī |
badarapāṇḍuvadano mṛdugaṇḍaṃ
maṇḍayan kanakakuṇḍalalakṣmyā

यदुपतिर्द्विरदराजविहारो
यामिनीपतिरिवैष दिनान्ते ।
मुदितवक्त्र उपयाति दुरन्तं
मोचयन् व्रजगवां दिनतापम्

yadupatirdviradarājavihāro
yāminīpatirivaiṣa dinānte |
muditavaktra upayāti durantaṃ
mocayan vrajagavāṃ dinatāpam

एवं व्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीलानुगायतीः ।
रेमिरेऽहःसु तच्चित्ताः तन्मनस्का महोदयाः

evaṃ vrajastriyo rājan kṛṣṇalīlānugāyatīḥ |
remire'haḥsu taccittāḥ tanmanaskā mahodayāḥ