Chapter 8: The Purana closes with its fruit and lineage

इत्येष कथितस्सम्यक्तृतीयः प्रतिसंचरः
आत्यंतिको विमुक्तिर्या लयो ब्रह्मणि शाश्वते

ityeṣa kathitassamyaktṛtīyaḥ pratisaṃcaraḥ
ātyaṃtiko vimuktiryā layo brahmaṇi śāśvate

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशमन्वंतराणि च
वंशानुचरितं चैव भवतो गदितं मया

sargaśca pratisargaśca vaṃśamanvaṃtarāṇi ca
vaṃśānucaritaṃ caiva bhavato gaditaṃ mayā

पुराणं वैष्णवं चैतत्सर्वकिल्बिषनाशनम्
विशिष्टं सर्वशास्त्रेभ्यः पुरुषार्थोपपादकम्

purāṇaṃ vaiṣṇavaṃ caitatsarvakilbiṣanāśanam
viśiṣṭaṃ sarvaśāstrebhyaḥ puruṣārthopapādakam

तुभ्यं यथावन्मैत्रेय प्रोक्तं शुश्रूषवेऽव्ययम्
यदन्यदपि वक्तव्यं तत्पृच्छाद्य वदामि ते

tubhyaṃ yathāvanmaitreya proktaṃ śuśrūṣave'vyayam
yadanyadapi vaktavyaṃ tatpṛcchādya vadāmi te

भगवन्कथितं सर्वं यत्पृष्टोसि मया मुने
श्रुतं चैतन्मया भक्त्या नान्यत्प्रष्टव्यमस्ति मे

bhagavankathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭosi mayā mune
śrutaṃ caitanmayā bhaktyā nānyatpraṣṭavyamasti me

विच्छिन्नास्सर्वसंदेहा वैमल्यं मनसः कृतम्
त्वत्प्रसादान्मया ज्ञाता उत्पत्तिस्थितिसंक्षयाः

vicchinnāssarvasaṃdehā vaimalyaṃ manasaḥ kṛtam
tvatprasādānmayā jñātā utpattisthitisaṃkṣayāḥ

ज्ञातश्च त्रिविधो राशिश्शक्तिश्च त्रिविधा गुरो
विज्ञाता सा च कार्त्स्न्येन त्रिविधा भावभावना

jñātaśca trividho rāśiśśaktiśca trividhā guro
vijñātā sā ca kārtsnyena trividhā bhāvabhāvanā

त्वत्प्रसादान्मया ज्ञातं ज्ञेयमन्यैरलं द्विज
यदेतदखिलं विष्णोर्जगन्न व्यतिरिच्यते

tvatprasādānmayā jñātaṃ jñeyamanyairalaṃ dvija
yadetadakhilaṃ viṣṇorjaganna vyatiricyate

कृतार्थोहमसंदेहस्त्वत्प्रसादान्महामुने
वर्णधर्मादयो धर्मा विदिता यदश्षोतः

kṛtārthohamasaṃdehastvatprasādānmahāmune
varṇadharmādayo dharmā viditā yadaśṣotaḥ

प्रवृत्तं च निवृत्तं च ज्ञानं कर्ममयाखिलम्
प्रसीद विप्रप्रवर नान्यत्प्रष्टव्यमस्ति मे

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca jñānaṃ karmamayākhilam
prasīda viprapravara nānyatpraṣṭavyamasti me

यदस्य कथनायासैर्योजितोऽसि मया गुरो
तत्क्षम्यतां विश्षो स्ति न सतां पुत्रशिष्ययोः

yadasya kathanāyāsairyojito'si mayā guro
tatkṣamyatāṃ viśṣo sti na satāṃ putraśiṣyayoḥ

एतत्ते यन्मयाख्यातं पुराणं वेदसंमतम्
श्रुतेऽस्मिन्सर्वदोषोत्थः पापराशिः प्रणश्यति

etatte yanmayākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmatam
śrute'sminsarvadoṣotthaḥ pāparāśiḥ praṇaśyati

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशमन्वंतराणि च
वंशानुचरितं कृत्स्नं मयाऽत्र तव कीर्त्तितम्

sargaśca pratisargaśca vaṃśamanvaṃtarāṇi ca
vaṃśānucaritaṃ kṛtsnaṃ mayā'tra tava kīrttitam

अत्र देवास्तथा दैत्या गंधर्वोरगराक्षसाः
यक्षविद्याधरास्सिद्धाः कथ्यंतेऽप्सरसस्तथा

atra devāstathā daityā gaṃdharvoragarākṣasāḥ
yakṣavidyādharāssiddhāḥ kathyaṃte'psarasastathā

मुनयो भावितात्मानः कथ्यंते तपसान्विताः
चातुर्वण्यं तथा पुंसां विशिष्टचरितानि च

munayo bhāvitātmānaḥ kathyaṃte tapasānvitāḥ
cāturvaṇyaṃ tathā puṃsāṃ viśiṣṭacaritāni ca

पुण्याः प्रदेशा मेदिन्याः पुण्या नद्योऽथ सागराः
पर्वताश्च महापुण्याश्चरितानि च धीमताम्

puṇyāḥ pradeśā medinyāḥ puṇyā nadyo'tha sāgarāḥ
parvatāśca mahāpuṇyāścaritāni ca dhīmatām

वर्णधर्मादयो धर्मा वेदशास्त्राणि कृत्स्नशः
येषां संस्मरणात्सद्यस्सर्वपापैः प्रमुच्यते

varṇadharmādayo dharmā vedaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ
yeṣāṃ saṃsmaraṇātsadyassarvapāpaiḥ pramucyate

उत्पत्तिस्थितिनाशानां हेतुर्यो जगतोऽव्ययः
स सर्वभूतस्सर्वात्मा कथ्यते भगवान्हरिः

utpattisthitināśānāṃ heturyo jagato'vyayaḥ
sa sarvabhūtassarvātmā kathyate bhagavānhariḥ

अवश्नोआ पि यन्नाम्नि कीर्त्तिते सर्वपातकैः
पुमान्विमुच्यते सद्यस्सिंहत्रस्तैर्मृगैरिव

avaśnoā pi yannāmni kīrttite sarvapātakaiḥ
pumānvimucyate sadyassiṃhatrastairmṛgairiva

यन्नामकीर्त्तनं भक्त्या विलायनमनुत्तमम्
मैत्रेयाशेषपापानां धातूनामिव पावकः

yannāmakīrttanaṃ bhaktyā vilāyanamanuttamam
maitreyāśeṣapāpānāṃ dhātūnāmiva pāvakaḥ

कलिकल्मषमत्युग्रं नरकार्त्तिप्रदं नृणाम्
प्रयाति विलयं सद्यस्सकृद्यत्र च संस्मृते

kalikalmaṣamatyugraṃ narakārttipradaṃ nṛṇām
prayāti vilayaṃ sadyassakṛdyatra ca saṃsmṛte

हिरण्यगर्भदेवेंद्र रुद्रा दित्याश्विवायुभिः
पावकैर्वसुभिस्साध्यैर्विश्वेदेवादिभिस्सुरैः

hiraṇyagarbhadeveṃdra rudrā dityāśvivāyubhiḥ
pāvakairvasubhissādhyairviśvedevādibhissuraiḥ

यक्षरक्षोरगैस्सिद्धैर्दैत्यगंधर्वदानवैः
अप्सरोभिस्तथा तारानक्षत्रैस्सकलैर्ग्रहैः

yakṣarakṣoragaissiddhairdaityagaṃdharvadānavaiḥ
apsarobhistathā tārānakṣatraissakalairgrahaiḥ

सप्तर्षिभिस्तथा धिष्ण्यैर्धिष्ण्याधिपतिभिस्तथा
ब्रह्मणाद्यैर्मनुष्यैश्च तथैव पशुभिर्मृगैः

saptarṣibhistathā dhiṣṇyairdhiṣṇyādhipatibhistathā
brahmaṇādyairmanuṣyaiśca tathaiva paśubhirmṛgaiḥ

सरीसृपैर्विहंगैश्च पलाशाद्यैर्महीरुहैः
वनाग्निसागरसरित्पातालैस्ससुराग्निभिः

sarīsṛpairvihaṃgaiśca palāśādyairmahīruhaiḥ
vanāgnisāgarasaritpātālaissasurāgnibhiḥ

शब्दादिभिश्च सहितं ब्रह्मांडमखिलं द्विज
मेरोरिवाणुर्यस्यैतद्यन्मयं च द्विजोत्तम

śabdādibhiśca sahitaṃ brahmāṃḍamakhilaṃ dvija
merorivāṇuryasyaitadyanmayaṃ ca dvijottama

स सर्वः सर्ववित्सर्वस्वरूपो रूपवर्जितः
भगवान्कीर्त्तितो विष्णुरत्र पापप्रणाशनः

sa sarvaḥ sarvavitsarvasvarūpo rūpavarjitaḥ
bhagavānkīrttito viṣṇuratra pāpapraṇāśanaḥ

यदश्वमेधावभृथे स्नातः प्राप्नोति वै फलम्
मानवस्तदवाप्नोति श्रुत्वैतन्मुनिसत्तम

yadaśvamedhāvabhṛthe snātaḥ prāpnoti vai phalam
mānavastadavāpnoti śrutvaitanmunisattama

प्रयागे पुष्करे चैव कुरुक्षेत्रे तथाऽर्णवे
कृतोपवासः प्राप्नोति तदस्य श्रवणान्नरः

prayāge puṣkare caiva kurukṣetre tathā'rṇave
kṛtopavāsaḥ prāpnoti tadasya śravaṇānnaraḥ

यदग्निहोत्रे सुहुते वर्षेणाप्नोति मानवः
महापुण्यफलं विप्र तदस्य श्रवणात्सकृत्

yadagnihotre suhute varṣeṇāpnoti mānavaḥ
mahāpuṇyaphalaṃ vipra tadasya śravaṇātsakṛt

यज्ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां स्नात्वा वै यमुनाजले
मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति पुरुषः फलम्

yajjyeṣṭhaśukladvādaśyāṃ snātvā vai yamunājale
mathurāyāṃ hariṃ dṛṣṭvā prāpnoti puruṣaḥ phalam

तदाप्नोत्यखिलं सम्यगध्यायं यश्शृणोति वै
पुराणस्यास्य विप्रर्षे केशवार्पितमानसः

tadāpnotyakhilaṃ samyagadhyāyaṃ yaśśṛṇoti vai
purāṇasyāsya viprarṣe keśavārpitamānasaḥ

यमुनासलिलस्नातः पुरुषो मुनिसत्तम
ज्येष्ठामूले सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः

yamunāsalilasnātaḥ puruṣo munisattama
jyeṣṭhāmūle site pakṣe dvādaśyāṃ samupoṣitaḥ

समभ्यर्च्याच्युतं सम्यङ् मथुरायां समाहितः
अश्वमेधस्य यज्ञस्य प्राप्नोत्यविकलं फलम्

samabhyarcyācyutaṃ samyaṅ mathurāyāṃ samāhitaḥ
aśvamedhasya yajñasya prāpnotyavikalaṃ phalam

आलोक्यर्द्धिमथान्येषामुन्नीतानां स्ववंशजैः
एतत्किलोचुरप्येषां पितरः सपितामहाः

ālokyarddhimathānyeṣāmunnītānāṃ svavaṃśajaiḥ
etatkilocurapyeṣāṃ pitaraḥ sapitāmahāḥ

कच्चिदस्मत्कुले जातः कालिंदीसलिलाप्लुतः
अर्चयिष्यति गोविंदं मथुरायामुपोषितः

kaccidasmatkule jātaḥ kāliṃdīsalilāplutaḥ
arcayiṣyati goviṃdaṃ mathurāyāmupoṣitaḥ

ज्येष्ठामूले सिते पक्षे केनैवं वयमप्युत
परामृद्धिमवाप्स्यामस्तारितास्स्वकुलोद्भवैः

jyeṣṭhāmūle site pakṣe kenaivaṃ vayamapyuta
parāmṛddhimavāpsyāmastāritāssvakulodbhavaiḥ

ज्येष्ठामूले सिते पक्षे समभ्यर्च्य जनार्दनम्
धन्यानां कुलजः पिंडान्यमुनायां प्रदास्यति

jyeṣṭhāmūle site pakṣe samabhyarcya janārdanam
dhanyānāṃ kulajaḥ piṃḍānyamunāyāṃ pradāsyati

तस्मिन्काले समभ्यर्च्य तत्र कृष्णं समाहितः
दत्त्वा पिंडं पितृभ्यश्च यमुनासलिलाप्लुतः

tasminkāle samabhyarcya tatra kṛṣṇaṃ samāhitaḥ
dattvā piṃḍaṃ pitṛbhyaśca yamunāsalilāplutaḥ

यदाप्नोति नरः पुण्यं तारयन्स्वपितामहान्
श्रुत्वाध्यायं तदाप्नोति पुराणस्यास्य शक्तितः

yadāpnoti naraḥ puṇyaṃ tārayansvapitāmahān
śrutvādhyāyaṃ tadāpnoti purāṇasyāsya śaktitaḥ

एतत्संसारभीरूणां परित्राणमनुत्तमम्
श्राव्याणां परमं श्राव्यं पवित्राणामनुत्तमम्

etatsaṃsārabhīrūṇāṃ paritrāṇamanuttamam
śrāvyāṇāṃ paramaṃ śrāvyaṃ pavitrāṇāmanuttamam

दुःस्वप्ननाशनं नॄणां सर्वदुष्टनिबर्हणम्
मंगलं मंगलानां च पुत्रसंपत्प्रदायकम्

duḥsvapnanāśanaṃ nṝṇāṃ sarvaduṣṭanibarhaṇam
maṃgalaṃ maṃgalānāṃ ca putrasaṃpatpradāyakam

इदमार्षं पुरा प्राह ऋभवे कमलोद्भवः
ऋभुः प्रियव्रतायाह स च भागुरयेऽब्रवीत्

idamārṣaṃ purā prāha ṛbhave kamalodbhavaḥ
ṛbhuḥ priyavratāyāha sa ca bhāguraye'bravīt

भागुरिस्तंभमित्राय दधीचाय स चोक्तवान्
सारस्वताय तेनोक्तं भृगुस्सारस्वतेन च

bhāguristaṃbhamitrāya dadhīcāya sa coktavān
sārasvatāya tenoktaṃ bhṛgussārasvatena ca

भृगुणा पुरुकुत्साय नर्मदायै स चोक्तवान्
नर्मदा धृतराष्ट्राय नागायापूरणाय च

bhṛguṇā purukutsāya narmadāyai sa coktavān
narmadā dhṛtarāṣṭrāya nāgāyāpūraṇāya ca

ताभ्यां च नागराजाय प्रोक्तं वासुकये द्विज
वासुकिः प्राह वत्साय वत्सश्चाश्वतराय वै

tābhyāṃ ca nāgarājāya proktaṃ vāsukaye dvija
vāsukiḥ prāha vatsāya vatsaścāśvatarāya vai

कंबलाय च तेनोक्तमेलापुत्राय तेन वै

kaṃbalāya ca tenoktamelāputrāya tena vai

पातालं समनुप्राप्तः ततो वेदशिरा मुनिः
प्राप्तवानेतदखिलं स च प्रमतये ददौ

pātālaṃ samanuprāptaḥ tato vedaśirā muniḥ
prāptavānetadakhilaṃ sa ca pramataye dadau

दत्तं प्रमतिना चैतज्जातुकर्णाय धीमते
जातुकर्णेन चैवोक्तमन्येषां पुण्यकर्मणाम्

dattaṃ pramatinā caitajjātukarṇāya dhīmate
jātukarṇena caivoktamanyeṣāṃ puṇyakarmaṇām

पुलस्त्यवरदानेन ममाप्येतत्स्मृतिं गतम्
मयापि तूभ्यं मैत्रेय यथावत्कथितं त्विदम्

pulastyavaradānena mamāpyetatsmṛtiṃ gatam
mayāpi tūbhyaṃ maitreya yathāvatkathitaṃ tvidam

त्वमप्येतच्छिनीकाय कलेरंते वदिष्यसि

tvamapyetacchinīkāya kaleraṃte vadiṣyasi

इत्येतत्परमं गुह्यं कलिकल्मषनाशनम्
यश्शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

ityetatparamaṃ guhyaṃ kalikalmaṣanāśanam
yaśśṛṇoti naro bhaktyā sarvapāpaiḥ pramucyate

समस्ततीर्थस्नानानि समस्तामरसंस्तुतिः
कृता तेन भवेदेतद्यश्शृणोति दिनेदिते

samastatīrthasnānāni samastāmarasaṃstutiḥ
kṛtā tena bhavedetadyaśśṛṇoti dinedite

कपिलादानजनितं पुण्यमत्यंतदुर्लभम्
श्रुत्वैतस्य दशाध्यायानवाप्नोति न संशयः

kapilādānajanitaṃ puṇyamatyaṃtadurlabham
śrutvaitasya daśādhyāyānavāpnoti na saṃśayaḥ

यस्त्वेतत्सकलं शृणोति पुरुषः कृत्वा मनस्यच्युतं सर्वं सर्वमयं समस्तजगतामाधारमात्माश्रयम्
ज्ञानज्ञेयमनादिमंतरहितं सर्वामराणां हितं स प्राप्नोति न संशयोस्त्यविकलं यद्वाजिमेधे फलम्

yastvetatsakalaṃ śṛṇoti puruṣaḥ kṛtvā manasyacyutaṃ sarvaṃ sarvamayaṃ samastajagatāmādhāramātmāśrayam
jñānajñeyamanādimaṃtarahitaṃ sarvāmarāṇāṃ hitaṃ sa prāpnoti na saṃśayostyavikalaṃ yadvājimedhe phalam

यत्रादौ भगवांश्चराचरगुरुर्मध्ये तथांते च स ब्रह्मज्ञानमयोऽच्युतोऽखिलजगन्मध्यांतसर्गप्रभुः ।
ततसर्वं पुरुषः पवित्रममलं शृण्वन्पठन्वाचयन्प्राप्नोत्यस्ति न तत्फलं त्रिभुवनेष्वेकांतसिद्धिर्हरिः

yatrādau bhagavāṃścarācaragururmadhye tathāṃte ca sa brahmajñānamayo'cyuto'khilajaganmadhyāṃtasargaprabhuḥ |
tatasarvaṃ puruṣaḥ pavitramamalaṃ śṛṇvanpaṭhanvācayanprāpnotyasti na tatphalaṃ tribhuvaneṣvekāṃtasiddhirhariḥ

यस्मिन्न्यस्तमनिर्न याति नरकं स्वर्गोऽपि यच्चिंतने विघ्नो यत्र निवेशितात्ममनसो ब्राह्मोऽपि लोकोऽल्पकः ।
मुक्तिं चेतसि यस्स्थितो मलधियां पुंसां ददात्यव्ययः किं चित्रं यदघं प्रयाति विलयं तत्राच्युते कीर्त्तिते

yasminnyastamanirna yāti narakaṃ svargo'pi yacciṃtane vighno yatra niveśitātmamanaso brāhmo'pi loko'lpakaḥ |
muktiṃ cetasi yassthito maladhiyāṃ puṃsāṃ dadātyavyayaḥ kiṃ citraṃ yadaghaṃ prayāti vilayaṃ tatrācyute kīrttite

यज्ञैर्यज्ञविदो यजंति सततं यज्ञेश्वरं कर्मिणो यं वै ब्रह्ममयं परावरमयं ध्यायंति च ज्ञानिनः ।
यं संचित्य न जायते न म्रियते नो वर्द्धते हीयते नैवासन्न च सद्भवत्यति ततः किं वा हरेश्श्रूयताम्

yajñairyajñavido yajaṃti satataṃ yajñeśvaraṃ karmiṇo yaṃ vai brahmamayaṃ parāvaramayaṃ dhyāyaṃti ca jñāninaḥ |
yaṃ saṃcitya na jāyate na mriyate no varddhate hīyate naivāsanna ca sadbhavatyati tataḥ kiṃ vā hareśśrūyatām

कव्यं यः पितृरूपधृग्विधिहुतं हव्यं च भुंक्ते विभुर्देवत्वे भगवाननादिनिधनस्स्वाहास्वधासंज्ञिते ।
यस्मिन्ब्रह्मणि सर्वशक्तिनिलये मानानि नो मानिनां विष्ठायै प्रभवंति हंति कलुषं श्रोत्रं स यातो हरिः

kavyaṃ yaḥ pitṛrūpadhṛgvidhihutaṃ havyaṃ ca bhuṃkte vibhurdevatve bhagavānanādinidhanassvāhāsvadhāsaṃjñite |
yasminbrahmaṇi sarvaśaktinilaye mānāni no mānināṃ viṣṭhāyai prabhavaṃti haṃti kaluṣaṃ śrotraṃ sa yāto hariḥ

नांतोस्ति यस्य न च यस्य समुद्भवोऽस्ति वृद्धिर्न यस्य परिणामविवर्जितस्य ।
नापक्षयं च समुपैत्यविकारि वस्तु यस्तं नतोस्मि पुरुषोत्तममीशमीड्यम्

nāṃtosti yasya na ca yasya samudbhavo'sti vṛddhirna yasya pariṇāmavivarjitasya |
nāpakṣayaṃ ca samupaityavikāri vastu yastaṃ natosmi puruṣottamamīśamīḍyam

तस्यैव योनु गुमभुग्बहुधैक एव शुद्धोप्यशुद्ध इव भाति हि मूर्त्तिभेदैः ।
ज्ञानान्वितस्सकलसत्त्वविभूतिकर्त्ता तस्मै नमोस्तु पुरुषाय सदाव्ययाय

tasyaiva yonu gumabhugbahudhaika eva śuddhopyaśuddha iva bhāti hi mūrttibhedaiḥ |
jñānānvitassakalasattvavibhūtikarttā tasmai namostu puruṣāya sadāvyayāya

ज्ञानप्रवृत्तिनियमैक्यमयाय पुंसो भोगप्रदानपटवे त्रिगुणात्मकाय ।
अव्याकृताय भवभावनकारणाय वंदे स्वरूपभवनाय सदाऽजराय

jñānapravṛttiniyamaikyamayāya puṃso bhogapradānapaṭave triguṇātmakāya |
avyākṛtāya bhavabhāvanakāraṇāya vaṃde svarūpabhavanāya sadā'jarāya

व्योमानिलाग्निजलभूरचनामयाय शब्दादिभोग्यविषयोपनयक्षमाय ।
पुंसस्समस्तकरणैरुपकारकाय व्यक्ताय सूक्ष्मबृहदात्मवते नतोस्मि

vyomānilāgnijalabhūracanāmayāya śabdādibhogyaviṣayopanayakṣamāya |
puṃsassamastakaraṇairupakārakāya vyaktāya sūkṣmabṛhadātmavate natosmi

इति विविधमजस्य यस्य रूपं प्रकृतिपरात्ममयं सनातनस्य ।
प्रदिशतु भगवानश्षोपुंसां हरिरपजन्मजरादिकां सिद्धिम्

iti vividhamajasya yasya rūpaṃ prakṛtiparātmamayaṃ sanātanasya |
pradiśatu bhagavānaśṣopuṃsāṃ harirapajanmajarādikāṃ siddhim